Sąd Najwyższy uchylił wyrok łączny, bo kara z połączenia była już odbyta

Wyrokiem łącznym z dnia 7 lutego 2022 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie VII

Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w Pyrzycach, w sprawie J.S., sygn. akt VII K

299/21, której zakresem przedmiotowym objęto 9 jednostkowych skazań oraz

wydane wobec niego 2 wyroki łączne, na podstawie art. 85 § 1 i § 2 k.k., art. 86 § 1

k.k., w brzmieniu ustawy obowiązującej przed dniem 24 czerwca 2020 roku w zw. z

art. 4 § 1 k.k., połączono skazanemu karę łączną 1 roku i 9 miesięcy pozbawienia

wolności orzeczoną wyrokiem łącznym w sprawie o sygn. akt IV K 45/17 oraz karę 2

lat pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem w sprawie o sygn. akt VI K 336/18,

wymierzając mu jedną karę łączną 3 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności. Na poczet

orzeczonej wobec skazanego kary łącznej pozbawienia wolności zaliczono okres

dotychczas odbytej kary w sprawie o sygn. akt IV K 45/17 w dniach od 07.02.2019 r.

do 17.07.2020 r. Pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w łączonych wyrokach

pozostawiono do odrębnego wykonania oraz umorzono postępowanie co do kar

wymierzonych pozostałymi wyrokami, opisanymi w punktach od 1 do 8 i 10.

Po rozpoznaniu apelacji osobistej skazanego, wyrokiem z dnia 1 lutego 2023

r., sygn. akt IV Ka 1945/22, Sąd Okręgowy w Szczecinie, utrzymał zaskarżone

orzeczenie w mocy.

Od wyroku Sądu odwoławczego została wniesiona kasacja przez obrońcę

skazanego, w której zarzucono naruszenie art. 85 § 1 i § 2 k.k., art. 86 k.k. w zw. z

art. 4 § 1 k.k., kwestionując wybór przepisów stanowiących podstawę łączenia kar

oraz naruszenie art. 85a k.k. i art. 86 k.k., a więc negując w istocie wysokość

wymierzonej kary łącznej. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt III KK

314/23, Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną.

Następnie kasację od wskazanego wyżej orzeczenia wniósł Prokurator

Generalny, który zaskarżył powyższy wyrok w całości, na korzyść skazanego,

zarzucając:

„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawda

karnego procesowego - art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na

nieprzeprowadzeniu prawidłowej kontroli odwoławczej zaskarżonego apelacją

III KK 141/26

3

skazanego wyroku łącznego - orzekającego karę łączną 3 lat i 9 miesięcy

pozbawienia w wyniku połączenia kary łącznej roku i 9 miesięcy pozbawienia

wolności objętej warunkowym przedterminowym zwolnieniem oraz kary 2 lat

pozbawienia wolności - i utrzymaniu go w mocy pomimo tego, że był on

oczywiście niesprawiedliwy, albowiem po jego wydaniu, w trakcie postępowania

międzyinstancyjnego doszło do istotnej zmiany sytuacji skazanego, a mianowicie

upłynął przewidziany w art. 82 § 1 k.k. okres umożliwiający odwołanie

warunkowego przedterminowego zwolnienia, a która to okoliczność została

przez Sąd odwoławczy pominięta, co w efekcie skutkowało rażącym

naruszeniem art. 85 § 2 k.k. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015

roku do dnia 23 czerwca 2020 roku) poprzez połączenie kary łącznej roku i 9

miesięcy pozbawienia wolności, która została w całości wykonana, a tym samym

nie podlegała łączeniu”.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

Szczecinie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzut podniesiony w kasacji, jak i argumentacja go wspierająca okazały się

oczywiście zasadne, co skutkowało skierowaniem sprawy na posiedzenie

wyznaczone w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Na wstępie zaznaczyć należy, że choć Sąd Najwyższy rozpoznawał już w tej

sprawie kasację od zaskarżonego wyroku, złożoną przez obrońcę skazanego, to

zarzuty postawione wówczas w środku zaskarżenia nie dotyczyły kwestii braku

uwzględnienia przez Sąd odwoławczy w trybie art. 440 k.p.k. wykonania jednej z kar

objętej wyrokiem łącznym. Jak już wskazano w części historycznej tego uzasadnienia

kasacja obejmowała jedynie zarzuty rażącego naruszenia prawa materialnego,

kwestionujące wybór przepisów stanowiących podstawę łączenia kar oraz wysokość

wymierzonej kary łącznej. Argumentacja przedstawiona obecnie w kasacji

Prokuratora Generalnego nie neguje zaś ani podstawy łączenia kar ani jej wymiaru,

lecz wskazuje na niedopuszczalność połączenia kar z uwagi na zmianę stanu

faktycznego sprawy na etapie postępowania międzyinstancyjnego, którą Sąd

odwoławczy winien był uwzględnić z urzędu. Sąd Najwyższy procedujący w sprawie

III KK 141/26

4

III KK 314/23 nie był wobec braku adekwatnych zarzutów kasacji uprawniony, ani też

zobowiązany na innej podstawie, do badania tego zagadnienia, oddalając kasację

obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną, co jednocześnie obecnie nie stoi

na przeszkodzie uwzględnieniu w całości kasacji Prokuratora Generalnego i

uchyleniu zaskarżonego wyroku.

Analiza akt przedmiotowej sprawy wskazuje, że Sąd Okręgowy, wydając

zaskarżony kasacją wyrok, dopuścił się rażącego naruszenia wskazanych w petitum

kasacji przepisów postępowania karnego, które to uchybienie implikuje konieczność

uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Po wydaniu w dniu 7 lutego 2022 r. wyroku łącznego przez Sąd I instancji,

na etapie postępowania międzyinstancyjnego, doszło do istotnej zmiany sytuacji J.S.

w zakresie odnoszącym się do wykonywania kary łącznej orzeczonej wyrokiem

łącznym wydanym w sprawie o sygn. IV K 45/17. W tej sprawie skazanemu udzielono

warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary i w dniu 17

stycznia 2023 r. upłynął wyznaczony dwuletni okres próby i dalszych sześciu

miesięcy, w którym możliwym było odwołanie warunkowego zwolnienia. Zgodnie

natomiast z art. 82 § 1 k.k., z upływem tych okresów karę uważa się za odbytą z

chwilą warunkowego zwolnienia. Oznacza to, że w niniejszej sprawie, z dniem 17

stycznia 2023 r. orzeczoną wobec J.S. wyrokiem łącznym z dnia 15 maja 2017 r.,

sygn. akt IV K 45/17, karę łączną roku i 9 miesięcy pozbawienia wolności uznać

należało za wykonaną i kara ta, zgodnie z art. 85 § 2 k.k. (w brzmieniu

obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 23 czerwca 2020 r.), nie podlegała

łączeniu.

Powyższą okoliczność Sąd Okręgowy w Szczecinie, rozpoznając w dniu 1

lutego 2023 r. apelację skazanego, pominął i dokonał kontroli odwoławczej bez

uwzględnienia tej okoliczności, a w efekcie zaskarżony wyrok łączny niesłusznie

utrzymał w mocy. Sąd ten dysponował całością akt sprawy, w tym aktami o sygn. IV

K 45/17. Okoliczności związane z udzieleniem skazanemu warunkowego

przedterminowego zwolnienia wynikały również z treści uzasadnienia wyroku Sądu I

instancji, jak i z uzyskanej w toku postępowania informacji KRK (choć w obu

przypadkach wskazano krótszy okres próby, tj. 29 maja 2022 r., zamiast

III KK 141/26

5

prawidłowego 17 lipca 2022 r.). Nie zmienia to jednak faktu, że powinnością Sądu

odwoławczego w takiej sytuacji było uwzględnienie tych okoliczności i poczynienie

prawidłowych ustaleń co do sytuacji skazanego w związku z wykonaniem orzeczonej

wyrokiem w sprawie o sygn. IV K 45/17 kary łącznej oraz dokonanie oceny co do

istnienia warunków jej połączenia z inną karą pozbawienia wolności.

Powyższe pozwala zatem na twierdzenie, że kontrola odwoławcza

zaskarżonego na korzyść skazanego wyroku łącznego, przeprowadzona została z

rażącym naruszeniem art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. Przepisy te nakazują

Sądowi odwoławczemu rozpoznanie sprawy w granicach zaskarżenia, a nadto

również przeprowadzenie kontroli odwoławczej w zakresie szerszym, tj. poza

zarzutami wskazanymi w apelacji, w tym także w postępowaniu w przedmiocie

wydania wyroku łącznego. W apelacji wniesionej osobiście przez skazanego nie

podniesiono bowiem tego zarzutu.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że uchybienie Sądu odwoławczego miało

rażący charakter i istotny wpływ na treść wydanego w dniu 1 lutego 2023 r. wyroku

utrzymującego wydany wobec J.S. wyrok łączny w mocy, jak i na sytuację skazanego.

Utrzymanie w dniu 1 lutego 2023 r. wyroku łącznego w sprawie o sygn. VII K 299/21,

wobec zaliczenia w myśl art. 82 § 2 k.k., na poczet orzeczonej kary łącznej 3 lat i 9

miesięcy pozbawienia wolności jedynie okresu faktycznego odbywania kary w

sprawie o sygn. IV K 45/17 doprowadziło do tego, że J.S. miał do odbycia karę w

wyższym wymiarze (po zaliczeniu: 2 lat 3 miesięcy i 18 dni pozbawienia wolności),

niż w sytuacji gdyby tej ostatniej kary zgodnie z prawem nie uwzględniono przy

połączeniu.

Z uwagi na powyższe, należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę

do ponownego rozpoznania, by Sąd Okręgowy w Szczecinie, dokonał ponownej

kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku.

k.p.k. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu znajduje uzasadnienie w treści art. 638

Z powodów wskazanych powyżej, należało orzec jak w sentencji.

Piotr Mirek

Dariusz Kala

Paweł Wiliński

[WB]

[r.g.]

III KK 141/26

6