Prokurator nie wyłączy sędziów SN od kasacji, bo zarzuty dotyczyły tylko ich powołania

W dniu 12 maja 2026 r. prokurator Prokuratury Regionalnej del. do

Prokuratury Krajowej na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. per analogiam, art. 42 § 1 i art.

45 § 1 k.p.k. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych

UE i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o wyłączenie od rozpoznawania

kasacji w sprawie III KK 142/26 sędziów SN: Prezesa SN Z.K. (przewodniczącego),

A.B. (sprawozdawcy) i A.R., „powołanych na urząd sędziego w Sądzie Najwyższym

z udziałem niespełniającej konstytucyjnego standardu niezależności Krajowej Rady

Sądownictwa”, gdyż: ich udział w składzie orzekającym powoduje, że skład ten nie

III KK 142/26

2

spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego –

określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty

Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.

U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej – wobec czego z mocy prawa nie jest sądem (pkt 1), zaś

rekomendacja do powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego udzielona

wymienionym przez gremium jedynie z nazwy będące Krajową Radą Sądownictwa

- bo niespełniające wymogów przewidzianych dla takowej Rady przez Konstytucję

RP - stanowi w realiach niniejszej sprawy okoliczność wywołującą uzasadnioną

wątpliwość co do ich bezstronności, rozumianej jako zdolność do zachowania

obiektywizmu w przedmiotowej sprawie, którą to wątpliwość wzmaga:

1. rażące lekceważenie przez ww. prawa unijnego, orzeczeń Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka (ETPC), a także stanowiących zasady prawne uchwał Sądu

Najwyższego,

2. podejmowanie pozbawionych podstaw prawnych działań – w tym w

odniesieniu do SSN A. B. i SSN A. R. także w ramach zakwestionowanych

ostatecznie i skutecznie przez TSUE „Izb” – odpowiednio Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Dyscyplinarnej – stanowiących de

facto sui generis sądy specjalne – odbierających stronom ich fundamentalne

prawo do sądu (pkt 2),

- co tak łącznie jak i każde z osobna powoduje, że dopuszczanie do orzekania

przez nich w niniejszej sprawie doprowadzi do wydania rozstrzygnięcia z rażącym

naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (k. 45-51).

Wniosek prokuratora o wyłączenie sędziów od udziału w sprawie kasacyjnej

o sygn. akt III KK 142/26, nie podlegał zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć

incydentalnych („KRI”) ani w repertorium KB i został przekazany sędziemu

sprawozdawcy celem podjęcia stosownej decyzji, zgodnie z pkt. 1 zarządzenia

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025

r. Nr 21/2025 w myśl którego cyt.: „[p]isma prokuratorów, zawierające „wnioski o

III KK 142/26

3

wyłączenie" (wykluczenie) od rozpoznania sprawy i przekazanie sprawy, mające

wyłącznie charakter ustrojowy i złożone z pominięciem trybu przewidzianego w

Kodeksie postępowania karnego i ustawie o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 i n.) -

przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., P

22/19 - nie podlegają zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych ani

w repertorium KB, a przekazuje się je sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia

stosownej decyzji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należało zbadać, czy złożone przez prokuratora do

sprawy pismo jest prawnie dopuszczalnym wnioskiem o wyłączenie w rozumieniu

przepisów Kodeksu postępowania karnego, do których to przepisów nawiązuje się

w petitum wniosku. Jego analiza nakazuje przyjąć, że złożony w niniejszej sprawie

wniosek o „wyłączenie od rozpoznawania kasacji wniesionej przez Prokuratora

Generalnego” jest niedopuszczalny z mocy ustawy, co musiało skutkować

pozostawieniem go bez rozpoznania.

Wątpliwość co do bezstronności sędziego, jego ustanowienia mocą ustawy

czy też niezawisłości nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło do tego powołania (por m. in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31

października 2023 r., V KK 358/23). Zarzuty mające uzasadniać wyłączenie

sędziego, nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych

grup powołanych sędziów ani też do wszystkich spraw rozpoznawanych przez tych

sędziów (postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22). W regulacji z art.

41 § 1 k.p.k. chodzi bowiem o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia

procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności takich nie

należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa

(postanowienia SN: z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23, i z 23 grudnia 2025 r., V KB

152/25).

Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego

przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające

III KK 142/26

4

argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego upatrujących

podstawę wyłączenia sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw w konstrukcji „braku instytucjonalnej bezstronności”, a

zatem na figurze prawnej nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje

tych sytuacji, w których wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru

ściśle wiążącego się z istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych

elementów sprawy (tj. przedmiotu postępowania, jego stron, zaszłości natury

faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie wypadkową

krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych czy

podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie dają ⎯ w

mniemaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego rozpoznania

sprawy.

Zatem procedowanie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że kontestuje się w nim wyłącznie

zagadnienia o charakterze ustrojowym jest niedopuszczalne. Tak właśnie jest w

niniejszej sprawie. Podstawę wniosku stanowią bowiem wyłącznie okoliczności

dotyczące powołania sędziów, de facto związane tylko z organem o to

wnioskującym (Krajową Radą Sądownictwa działającą w składzie ukształtowanym

zgodnie z ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.). W jego uzasadnieniu nie artykułuje się

jakichkolwiek skonkretyzowanych (zindywidualizowanych) okoliczności

wskazujących na istnienie wątpliwości co do bezstronności sędziów ani nie

wskazuje się na istnienie skonkretyzowanych okoliczności świadczących o

wystąpieniu przesłanki, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzestając na

nawiązaniu do i kontestowaniu wyłącznie okoliczności o charakterze abstrakcyjnym

(ustrojowym), w tym okoliczności dotyczących ścieżki zawodowej sędziów

podlegającej ocenie konstytucyjnego organu Krajowej Rady Sądownictwa.

Niedopuszczalność badania okoliczności powołania sędziego w trybie art. 41

§ 1 k.p.k. wynika również z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r.,

sygn. P 22/19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 413), w którym uznano, iż art. 41 § 1 w zw. z

art. 42 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

III KK 142/26

5

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Dodatkowo należy wskazać na to, że wniosek złożony przez prokuratora nie

dotyczy sędziów, lecz bliżej nieokreślonych co do ich statusu ustrojowego

podmiotów. Nie sposób zatem nie dostrzec ⎯ zaiste osobliwej ⎯ niekonsekwencji

w rozumowaniu prawnym przedstawionym przez autorkę wniosku, która z jednej

strony składa wniosek oparty na przywołanych przez siebie przepisach procedury

karnej m. in. na art. 41 § 1 k.p.k. (zatem przepisach regulujących tryb wyłączenia

sędziego), następnie zaś w całym wniosku koncentruje swój wysiłek na próbie

dowodzenia, że sędziowie, których dotyczy wniosek sędziami nie są.

Przypomnienia wymaga bowiem okoliczność oczywista: uruchomienie

postępowania incydentalnego we wskazanym w tych przepisach trybie możliwe jest

bowiem wyłącznie w odniesieniu do sędziów (Rozdział 2-gi Kodeksu postępowania

karnego dotyczy wszak wyłączenia sędziego). Trudno wyręczać prokuratora w

trudzie zidentyfikowania właściwej podstawy procesowej wyłączenia od udziału w

sprawie ⎯ jak to się ujmuje we wniosku ⎯ "osób, których bytność w Sądzie

Najwyższym poprzedziła uchwała KRS ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy

z 2017 r.”, które jednocześnie nie są sędziami ("nie są sądem"). Jeśli jednak tryb

taki w prawie procesowym istnieje, to niewątpliwie wniosek o wyłączenie złożony

przez prokuratora nie został na nim oparty, bowiem nie tylko w uzasadnieniu

wniosku, ale także w jego petitum takiej podstawy nie wskazano.

Decyzja o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o „wyłączenie od

rozpoznawania kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego” sędziów zapada

w formie postanowienia, które może zostać wydane również z udziałem sędziego,

którego dotyczy wniosek. Jak bowiem przyjmuje najwyższy organ władzy

sądowniczej (wyrok z 15 listopada 2013 r., sygn. III KK 227/13), cyt.: "wynikający z

art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma

swoje uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie w ogóle podlega

rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawienia wniosku bez

III KK 142/26

6

rozpoznania, nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż sędzia, którego ten wniosek

dotyczy, nie może brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia. [W] składzie sądu

orzekającego o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego w

trybie art. 41 § 2 k.p.k. może brać udział sędzia, którego wniosek taki dotyczy" (zob.

także postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11,

OSNKW 2011, nr 8, poz. 66 z glosą D. Wysockiego, OSP 2012, z. 3, s. 207-209

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2026 r., sygn. II KB 118/25;

por. również: J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do

art. 1-166, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Lex 2017, art. 41, teza 73-74; M.

Rogacka-Rzewnicka w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych

przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, Lex 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz

w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa

2023, art. 41, teza 11; D. Świecki w: Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, Lex 2025, art. 41, teza 18-19; W.

Jasiński w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, wyd. 7,

Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy pozostawił wniosek

prokuratora bez rozpoznania.

[WB]

[a.ł]