Sędzia SN powołany na wniosek KRS z 2017 r. wyłączony z rozpoznania kasacji W.U. i J.U.

Zarządzeniem z dnia 22 września 2025 r. sędziemu S.S. przydzielona

została do rozpoznania sprawa o sygn. III KK 144/25 związana z kasacjami

wniesionymi przez obrońcę skazanych W.U. i J.U. od wyroku Sądu Okręgowego w

Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt III Ka 145/22.

W dniu 30 grudnia 2025 r. obrońca skazanych złożył do Sądu Najwyższego

wniosek o wyłączenie sędziego S.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. III

III KK 144/25

2

KK 144/25, uzasadniając to okolicznością powołania wyżej wymienionego na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3 – dalej w tekście ustawa o KRS z 2017 r.), a więc w procedurze

zakwestionowanej w kasacji oraz w toku postępowania kasacyjnego w kontekście

udziału w składach orzekających sądów pierwszej i drugiej instancji osób

powołanych na urzędy sędziów sądów powszechnych.

Odwołał się także do uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110-1/20 (OSNK 2020 r., z. 2, poz. 7), zgodnie z którą nienależyta obsada sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z

2017 r.

Przypomniał, że wskazana w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. bezwzględna

przyczyna odwoławcza związana z udziałem w składzie orzekającym Sądu

Najwyższego osób powołanych na urzędy sędziów tego Sądu na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą o KRS z 2017 r., była podstawą

wznowienia z urzędu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2025 r., III KO

116/24) wcześniejszego postępowania kasacyjnego oraz uchyleniem zapadłego w

składzie nienależycie obsadzonym (sędziowie M.M., M.B. i R.W.) wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2024 r., III KK 203/23 i przekazaniem do

ponownego rozpoznania kasacji obojga skazanych Sądowi Najwyższemu Izbie

Karnej w postępowaniu kasacyjnym.

Wskazał wreszcie, że orzekanie w tej sprawie przez sędziego S.S.,

powołanego w tożsamej procedurze co tworzący składy orzekające sądów

pierwszej i drugiej instancji objęte postępowaniem kasacyjnym sędziowie Sądu

Rejonowego w Rzeszowie X.Y. oraz Sądu Okręgowego w Rzeszowie X.Y.1,

naruszałoby zasadę nemo iudex in causa sua, a także przywołał szereg orzeczeń

Sądu Najwyższego wyłączających sędziego S.S. oraz innych sędziów Sądu

Najwyższego od orzekania w sprawach kasacyjnych i wznowieniowych.

III KK 144/25

3

Zwrócił także uwagę na brak skutków prawnych uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 10 października 2024 r., III CPZ 44/23, z uwagi na jej wydanie przez sędziów

powołanych na urzędy sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońcy o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. III

KK 144/25 sędziego S.S. jest w pełni zasadny.

Należy w całej rozciągłości podzielić wszystkie wywody wnioskodawcy i

przywołaną na ich poparcie argumentację, w których wskazuje na konsekwencje

prawne orzekania w przedmiocie kasacji wniesionych na korzyść skazanych W.U. i

J.U. przez sędziego Sądu Najwyższego powołanego na ten urząd na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z

2017 r.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania samego wniosku, Sąd

Najwyższy w tym składzie podtrzymuje pogląd o konieczności wyłączenia od

rozpoznawania spraw zawisłych w Sądzie Najwyższym, osób powołanych na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym ustawą o KRS z 2017 r., z uwagi na to, że wydanie orzeczenia z

udziałem takiej osoby skutkowałoby wystąpieniem bezwzględnej przyczyny

odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. [zob. pkt 1 uchwały połączonych

Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z

dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-2110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7)].

Co więcej, niewyłączenie wymienionych sędziów od udziału w

rozpoznawaniu spraw kasacyjnych na gruncie regulacji traktatowych daje podstawę

do rozważania takiej okoliczności jako naruszenia art. 6 ust. 1 EKPC, na co

wskazują liczne orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - ETPCz (zob.

wyroki – z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce [skarga nr 43447/19],

z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce [skargi nr

49868/19 i 57511/19], z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o.

przeciwko Polsce [skarga nr 1469/20], z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba],

Grzęda przeciwko Polsce [skarga 43572/18] oraz z dnia 23 listopada 2023 r.,

Wałęsa przeciwko Polsce [skarga nr 50849/21]) oraz art. 47 Karty Praw

III KK 144/25

4

Podstawowych Unii Europejskiej (zob. np. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, z dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/21 i

z dnia 4 września 2025 r., C-225/22), co w konsekwencji może spowodować

odpowiedzialność finansową Rzeczypospolitej Polskiej w wypadku wniesienia i to z

większym niż duże prawdopodobieństwem, skutecznej skargi opartej o zarzut

naruszenia przepisów konwencyjnych.

Rację ma też obrońca, że orzekanie w tej sprawie przez sędziego S.S., z

uwagi na sygnalizowane w samej kasacji oraz w toku postępowania kasacyjnego

uchybienia mające postać bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k., a związane z orzekaniem w sądach obu instancji sędziów

powołanych na swoje urzędy w tożsamym co on trybie, tj. z udziałem Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., stanowiłoby

jawne pogwałcenie zasady nemo iudex in causa sua.

Co więcej, zdaniem tego składu orzekającego Sądu Najwyższego

niewątpliwym jest, że wyznaczony do orzekania w niniejszej sprawie sędzia, a to z

uwagi na wskazane wyżej zaszłości związane z jego statusem oraz

sygnalizowanymi w postępowaniu kasacyjnym uchybieniami, powinien zostać

wyłączony nie tylko na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., lecz wręcz ex lege w oparciu o

przepis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.

Ratio legis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. jest czytelne i – w myśl zasady nemo iudex

indoneus in propria causa – sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w

sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków. Nie

chodzi przy tym jedynie o te ewidentne przypadki, gdy sędzia jest stroną procesową,

która ex definitione ma interes prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu, ale

o każdy przypadek, gdy sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio (zob. J. Kosonoga

(w:) R. A. Stefański S. Zabłocki (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz

do art. 1 – 166, Warszawa 2017, tom I, s. 550). Trudno o bardziej jednoznaczny

przykład tego rodzaju sytuacji niż ten, w którym sędzia Sądu Najwyższego

powołany w niekonstytucyjnym trybie, ma rozstrzygać co do zarzutów kasacyjnych

opartych o przepis art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. związanych z braniem udziału w

składach sądów powszechnych osób powołanych na swoje urzędy z udziałem

III KK 144/25

5

Krajowej Rady Sądownictwa nie będącej organem tożsamym z tym, który

przewidziany jest w art. 187 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Można jedynie wyrazić zdziwienie, że sędzia S.S., legitymujący się długim

stażem orzeczniczym w sądach powszechnych, tej oczywistości zdaje się nie

dostrzegać nie składając oświadczenia o jakim mowa w art. 42 § 2 k.p.k., co bez

wątpienia uprościłoby procedurę wyznaczenia składu Sądu Najwyższego

spełniającego wymogi konstytucyjne i konwencyjne.

W świetle powyższego można wręcz pokusić się o stwierdzenie, że niniejsza

sprawa jest – zresztą nie po raz pierwszy – jaskrawym dowodem na instrumentalne

traktowanie prawa przez sędziów powołanych na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w kształcie określonym

przepisami ustawy o KRS z 2017 r.

Podsumowując, udział w rozpoznaniu kasacji obrońcy skazanych W.U. i J.U.

sędziego S.S. może wywołać u stron postępowania ale też w odbiorze społecznym

uzasadnione przekonanie o braku po stronie tak ukształtowanego sądu

bezstronności, a tym samym również rzetelności ponownie przeprowadzonego

postępowania kasacyjnego, z konsekwencjami w postaci bezwzględnej przyczyny

odwoławczej uzasadniającej wznowienie tego postępowania po raz kolejny z

urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.) oraz realnym ryzykiem poniesienia przez Skarb

Państwa kosztów finansowych – w wypadku złożenia skargi do ETPCz.

Zgodzić należy się na koniec z poglądem wnioskodawcy o braku możliwości

przełamania – w oparciu o uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 października

2025 r., III CZP 44/25, pomimo nadania jej rangi zasady prawnej, zasady

wynikającej z uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., BSA I-4110-1/20, a to z uwagi na orzekanie w tej spawie przez sędziów

powołanych na urzędy sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r., co

skutkowało sprzecznością tego składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art.

379 pkt 4 k.p.c. Identyczną uwagę należy poczynić w odniesieniu do tzw. uchwały

połączonych Izb Sądu Najwyższego: Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25,

dotkniętej tożsamym uchybieniem. Te decyzje procesowe, podobnie jak

III KK 144/25

6

wcześniejsze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok z dnia 20 kwietnia

2020 r., U 2/20) oraz inne orzeczenia tego organu, a także zapadłe po podjęciu

uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. – orzeczenia Sądu Najwyższego, w którego

składach zasiadali sędziowie powołani w oparciu o przepisy ustawy o KRS z 2017

r., jako dotknięte wadą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo z art. 379 pkt 4 k.p.c., czy

wreszcie dokonywane sukcesywnie zmiany ustawy o Sądzie Najwyższym, miały i

mają na celu wyłącznie zablokowanie orzecznictwa TSUE oraz ETPCz w zakresie

dokonanych przez te organy międzynarodowe interpretacji wiążących Polskę norm

traktatowych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 września 2023 r.,

III KZ 36/23 i z dnia 13 listopada 2025r., III KK 181/25).

Uwzględniając powyższe postanowiono jak na wstępie.

Tomasz Artymiuk

[WB]

[a.ł]