Sąd Najwyższy wyłączył sędziego A.B. od sprawy W.U. i J.U.

Treść orzeczenia około 8 minut czytania

III KK 144/25

POSTANOWIENIE

Dnia 20 maja 2026 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Puszkarski

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 20 maja 2026 r.

w sprawie W.U. i J.U.

wniosku obrońcy

o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie,

na postawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.

postanowił:

wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego A.B. od udziału w

sprawie o sygn. akt III KK 144/25.

W następstwie sygnalizacji obrońcy skazanych W.U. i J.U. Sąd Najwyższy

wyrokiem z dnia 12 marca 2025 r., sygn. akt III KO 116/24:

- wznowił z urzędu, w określonym zakresie, postępowanie karne w sprawie

wymienionych skazanych w zakresie rozstrzygnięcia w pkt I wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt III KK 203/23, uchylił pkt I tego

wyroku, nadto uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 10 czerwca

2022 r. w sprawie o sygn. akt III Ka 145/22 w zakresie, w jakim utrzymał on w mocy

wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 31 maja 2021 r. w sprawie o sygn.

III KK 144/25

2

akt X K 59/19 co do czynu przypisanego W. U. w pkt VI sentencji wyroku i

postępowanie karne wobec niego co do tego czynu umorzył,

- wznowił z urzędu postępowanie kasacyjne w sprawie o sygnaturze akt III KK

203/23 w zakresie rozstrzygnięcia w pkt II (oddalało kasacje obrońcy skazanych,

przy czym dotyczącą W. U. „w pozostałej części”) i sprawę w tym zakresie

przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej w

postepowaniu kasacyjnym.

Po wydaniu tego wyroku sprawa W. U. i J. U. została zarejestrowana pod sygn. III

KK 144/25 i przydzielona sędziemu Sądu Najwyższego J.B., który wystąpił o

wyłączenia go od udziału w tej sprawie. Żądanie to zostało zarejestrowane w

kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych (KRI) pod numerem 915 i przekazane do

rozpoznania wyznaczonej sędzi Sądu Najwyższego M.B.. Sędzia złożyła

oświadczenie, w którym wskazała, że była członkiem składu orzekającego w

sprawie III KK 203/23, w związku z czym wobec niej mogą zachodzić okoliczności

wynikające z art. 41 § 1 k.p.k. przy rozpoznawaniu osobistego wniosku o

wyłączenie SSN J. B. Sprawa trafiła do referatu SSN A.D., o której wyłączenie po

uzyskaniu informacji o składzie wnioskował obrońca skazanych. Sąd Najwyższy

postanowieniem z dnia 13 czerwca 2025 r. (KRI 1033) wniosek ten pozostawił bez

rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że z chwilą złożenia przez SSN M. B.

oświadczenia o wyłączenie jej od udziału w sprawie, które z uwagi na treść art. 40 §

1 pkt 7 k.p.k. należało potraktować jako oświadczenie złożone w trybie art. 42 § 2

k.p.k., „nastąpiło ex lege wyłączenie jej od udziału w sprawie. Tym samym zarówno

postępowanie o wyłączenie sędziego SSN M.B. (zarejestrowane pod numerem KRI

949) o wyłączenie jej od udziału w sprawie o wyłączenie sędziego J. B. (KRI 915),

jak i postępowanie o wyłączenie SSN A.D. (zarejestrowana pod numerem KRI

1033), należało uznać za bezprzedmiotowe”. Następnie Sąd Najwyższy:

- postanowieniem z dnia 17 lipca 2025 r. wniosek sędziego M. B. o wyłączenie jej

od udziału w rozpoznaniu wniosku sędziego J.B. o wyłączeniu go od rozpoznania

sprawy o sygn. akt III KK 144/25 pozostawił bez rozpoznania,

- postanowieniem z dnia 18 września 2025 r. wyłączył sędziego SN J.B. od

rozpoznania sprawy o sygn. akt III KK 144/25, po czym sprawa ta została

przydzielona do referatu sędziego SN S.S.,

III KK 144/25

3

- na wniosek obrońcy skazanych postanowieniem z dnia 9 stycznia 2026 r.

wyłączył sędziego S. S. od udziału w sprawie o sygn. akt III KK 144/25, po czym

sprawa ta została przydzielona do referatu sędziego SN A.B. I w tym przypadku

obrońca skazanych (zastępca adwokata dotychczas występującego w sprawie,

który zaprzestał wykonywania zawodu) wystąpił z wnioskiem o wyłączenie

sędziego. W obszernym piśmie poruszył szereg wątków, m.in. wskazał, że:

- sędzia A.B. status sędziego Sądu Najwyższego uzyskał w następstwie wzięcia

udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 poz. 3),

zatem z naruszeniem zakazu „bycia sędzią we własnej sprawie” musiałby

rozstrzygać co do zarzutu kasacji obrońcy podnoszącego brak ustosunkowania się

przez Sąd odwoławczy do zarzutu jednej z apelacji, w którym zakwestionowano

status orzekającego w sprawie sędziego Sądu Rejonowego w Rzeszowie oraz co

do wniosku obrońcy z dnia 18 września 2025 r. o uwzględnienie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady Sądu Okręgowego w

Rzeszowie orzekającego w sprawie o sygn. akt III Ka 145/22,

- wadliwość powołania sędziego A.B. na sędziego Sądu Najwyższego związana z

udziałem w procesie nominacyjnej Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. każdorazowo

skutkuje uznaniem sądu z jego udziałem za sąd nienależycie obsadzony.

Wadliwość ta jest pogłębiona przez fakt, że pierwotnie sędzia A.B. został powołany

do orzekania w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN, której status i

prerogatywy budzą poważne wątpliwości, przy czym powołanie sędziów do tej Izby

nastąpiło pomimo wstrzymania przez Naczelny Sąd Administracyjny wykonania

uchwały KRS rekomendującej powołanie dwudziestu kandydatów na sędziów Sądu

Najwyższego z przydziałem do orzekania w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych,

- przedmiotowa sprawa kasacyjna została przekazana do ponownego

rozpoznania Sądowi Najwyższemu z powodu udziału w poprzednim składzie

sędziów, którzy podobnie jak sędzia A.B. zostali powołani na stanowisko sędziego

Sądu Najwyższego w dotkniętą wadą prawnej procedurze z udziałem Krajowej

III KK 144/25

4

Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie r ustawy z dnia 8 grudnia 2017. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, czyli

w sposób niezgodny z Konstytucją RP,

- wyłączenie sędziego A.B. od udziału w omawianej sprawie „jawi się jako

głęboko konieczne nie tylko z punktu widzenia ochrony praw stron postępowania,

lecz również dla zachowania spójności orzeczniczej Sądu Najwyższego oraz

zapewnienia, aby ponowne rozpoznanie kasacji nie było obciążone tą samą wadą,

która legła u podstaw wznowienia wcześniejszego postępowania”,

- „Sąd Najwyższy wielokrotnie już wskazywał na potrzebę wyłączenia sędziego

Sądu Najwyższego A.B. od rozpoznania przydzielonych mu spraw” (obrońca podał

daty i sygnatury kilku postanowień Sądu Najwyższego).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie obrazuje jak głęboko

zakłócające funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości były niektóre uregulowania

ustawowe uchwalane w Polsce po 2015 r., przede wszystkim ustawa z dnia 8

grudnia 2017 r., która wyłącznie politykom przekazała kształtowanie osobowego

składu Krajowej Rady Sądownictwa, według Konstytucji (art. 186 ust. 1) mającej

stać na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Gdy uwzględnić

główne źródło zagrożeń dla niezależności sądów i niezawisłości sędziów, jest

oczywiste, że zdolność do rzeczywistego realizowania przez tak ukształtowaną

Radę wspomnianego zadania jawi się jako wysoce wątpliwa, a wątpliwości te

znalazły potwierdzenie w funkcjonowaniu Krajowej Rady Sądownictwa na

przestrzeni minionych 8 lat. Jeżeli zaś chodzi o wniosek obrońcy W. U. i J. U. o

wyłączenie sędziego A.B. od udziału w sprawie kasacyjnej tych skazanych o sygn.

akt III KK 144/25, to zasługiwał on na uwzględnienie. Został obszernie i

przekonująco umotywowany, trafnie wskazując na konieczność wydania

postulowanej decyzji.

Sąd Najwyższy w mającej moc zasady prawnej, a więc wiążącej wszystkie

składy tego Sądu, uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110-1/20, stwierdził m.in., że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba

III KK 144/25

5

powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Radzie

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o oraz niektórych innych ustaw”. Przekonujące

argumenty, że uchwały tej nie zdezaktualizował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, przedstawiono w szeregu orzeczeniach Sądu

Najwyższego (zob. np. postanowienia: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z

dnia 12 maja 2022 r., V KO 37/22; z dnia 17 września 2024 r., I KZ 26/24; wyrok z

dnia 19 listopada 2025 r., I KK 44/25 i in.). Jest faktem, że sędzia Sądu

Najwyższego A.B. do pełnienia urzędu na tym stanowisku został powołany przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został

ukształtowany w oparciu o przepisy wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.,

zatem ma rację obrońca, że procedujący z jego udziałem Sąd Najwyższy byłby

sądem nienależycie obsadzonym, a wydane orzeczenie byłoby dotknięte tym

samym uchybieniem, którego stwierdzenie skutkowało wznowieniem postępowania

kasacyjnego w sprawie III KK 203/23. Zatem wzgląd na zapobieżenie wystąpienia

kolejny raz tego samego uchybienia w ponowionym postępowaniu kasacyjnej

nakazywał uwzględnienie złożonego przez obrońcę wniosku. Przemawiała też za

tym okoliczność, że w oczekującej na rozpoznanie kasacji podniesiono m.in. zarzut

nienależytej obsady Sądu pierwszej instancji, wobec orzekania w sprawie sędzi

powołanej do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.,

nadto później zasygnalizowano zaistnienie takiej samej bezwzględnej przyczyny

odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w odniesieniu do Sądu

odwoławczego, co z uwagi na treść art. 536 k.p.k. musi być przedmiotem uwagi

Sądu Najwyższego. W takim razie zasadna jest obawa, że oceniając zarzut kasacji

i przedłożoną sygnalizację, sędzia A.B. miałby w polu widzenia własny status

zawodowy, który podałby w wątpliwość, gdyby podzielił argumentację obrońcy

skazanych w zakresie wspomnianego uchybienia. W tym względzie należało

również mieć w polu widzenia uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, w której m.in. wskazano, że środek

odwoławczy zawierający zarzuty dotyczące uchybienia w procedurze powołania

sędziego nie może być rozpoznany przez sąd, w skład którego wchodzi osoba

III KK 144/25

6

powołana w takiej samej procedurze. Niewątpliwie odnosi się to również do

rozpoznania nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[WB}

[a.ł]