Sąd najwyższy. Orzeczenie uchylone

III KK 269/26

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu z dnia 6 października 2025 r., II

K 565/25, B. P. została uznana za winną czynu z art. 178a § 4 k.k., za który

wymierzono jej karę roku pozbawienia wolności oraz orzeczono środek karny

dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych,

świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy

Postpenitencjarnej w kwocie 10000 zł i przepadek równowartości pojazdu

mechanicznego.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją

obrońcy oskarżonej, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu wyrokiem z dnia 13 stycznia 2026

r., II Ka 369/25, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanej, który zaskarżył go w całości

i zarzucił „rażące naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ

na treść orzeczenia, to jest art. 439 § 1 pkt. 1 i pkt. 2 k.p.k. przez to, że w składzie

Sądu odwoławczego brała udział osoba nieuprawniona do orzekania, przez co Sąd

był nienależycie obsadzony, gdyż w składzie Sądu uczestniczyła – jako sędzia

przewodniczący i sprawozdawca – powołana na urząd sędziego Sądu Okręgowego

w Tarnobrzegu – X. Y., prawnik wobec którego z uwagi na model procedowania i

opiniowania kandydata na to stanowisko naruszono art. 187 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej bowiem „Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w

trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018r., poz. 3)

nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób

wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1 Konstytucji, w

rozumieniu uchwały Sądu Najwyższego sygn. I KZP 2/22 z dnia 8 czerwca 2022r.”,

co w efekcie prowadzi do wniosku, że skład Sądu wyłoniony z udziałem tak

powołanego sędziego prowadzi do uznania, że skład Sądu nie stanowił Sądu

„ustanowionego na mocy ustawy”, o którym mowa w art. 6 ust 2 Konwencji EKPC”.

Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania sądowi właściwemu, niezależnemu i niezawisłemu,

powołanemu ustawą.

Odrębnym pismem obrońca wniósł także o wstrzymanie wykonania

zaskarżonego kasacją wyroku.

III KK 269/26

3

W odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej

rozpoznanie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Sąd Najwyższy jest związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Wykładnia

prawa zawarta w tej uchwale jest nadal obowiązująca i w myśl art. 87 § 1 ustawy o

Sądzie Najwyższym (tj.: Dz. U. z 2024 r., poz. 622) Sąd Najwyższy pozostaje nią

związany jako zasadą prawną. Sąd Najwyższy konsekwentnie stoi na trafnym

stanowisku, że nic w tym względzie nie zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (tak: postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.:

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22). W uchwale połączonych Izb

Sąd Najwyższy orzekł, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt

2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana

na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych

okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności.” W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

podkreślił, że wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje automatycznie, iż sąd

powszechny z udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem

nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

III KK 269/26

4

Pogląd zawarty w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego został

następnie potwierdzony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22).

Istotne jest również stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w

sprawie Reczkowicz p. Polsce. ETPCz wskazał w nim na negatywny wpływ

nowelizacji ustawy o KRS na prawo stron do „sądu ustanowionego ustawą”,

stwierdzając: „na mocy ustawy nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia

sędziowskie prawa do powoływania i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa

przyznanego im przez dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w

standardach międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały

decydujący wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko

dotychczasowy system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności

sądownictwa w tym zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i

ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania

sędziów, z której możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby

okoliczności towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS […] (pkt

274 wyroku z dnia 22 lipca 2021 r., skarga 43447/19). W późniejszym wyroku Wielkiej

Izby z dnia 15 marca 2022 r. w sprawie Grzęda p. Polsce (skarga nr 43572/18)

ETPCz przyjął, że „[…] cały ciąg wydarzeń w Polsce […] wyraźnie wskazuje na to,

że kolejne reformy sądownictwa miały na celu osłabienie niezawisłości sędziowskiej,

począwszy od poważnych nieprawidłowości w wyborze sędziów Trybunału

Konstytucyjnego w grudniu 2015 r., poprzez przebudowę KRS i utworzenie nowych

izb w Sądzie Najwyższym, po rozszerzenie kontroli Ministra Sprawiedliwości nad

sądami i zwiększenie jego roli w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów”

(pkt 348). Przywołane stanowisko o statusie KRS zostało podtrzymane także w

innych orzeczeniach ETPCz (por. wyrok z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i

Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; wyrok z dnia 3 lutego 2022 r.,

Advance Pharma sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20, wyrok pilotażowy z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).

Powodem uchylenia wyroku w tej sprawie jest orzekanie przez Sąd Okręgowy

w Tarnobrzegu z udziałem SSO X. Y., powołanej na urząd sędziego Sądu

Okręgowego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

III KK 269/26

5

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3; dalej:

ustawa nowelizująca KRS). Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą numer [...]

zarekomendowała Panią X. Y. do powołania na stanowisko sędziego Sądu

Okręgowego w Tarnobrzegu i na podstawie tej uchwały Prezydent postanowieniem

z dnia [...] 2022 r., numer [...], powołał ją na stanowisko sędziego tego Sądu.

Sądy orzekające z udziałem SSO X. Y. były już poddawane testom

niezależności i bezstronności, które dały wynik negatywny (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 20 listopada 2024 r., III KK 386/24; z dnia 11 grudnia 2024 r., III

KK 208/24 (w tej sprawie Sąd Najwyższy przeprowadził test niezależności tego

sędziego jako delegowanego do Sądu Okręgowego na podstawie delegacji Ministra

Sprawiedliwości); z dnia 2 kwietnia 2025 r., III KK 580/24; z dnia 14 maja 2025 r., III

KK 446/24; z dnia 23 lipca 2025 r., III KK 200/24; z dnia 3 września 2025 r., III KK

375/25; z dnia 9 grudnia 2025 r., III KK 594/25; z dnia 11 czerwca 2026 r., III KK

23/26). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie nie znajduje podstaw do podważenia

argumentacji wyrażonej w uzasadnieniach przywołanych wyroków.

Odnosząc się do okoliczności determinujących negatywny wynik testu

niezależności i bezstronności, należy wskazać następująco:

- w dniu 27 czerwca 2018 r., będąc jeszcze sędzią Sądu Rejonowego w N., Sędzia

X. Y. została powołana przez Ministra Sprawiedliwości do Sądu Dyscyplinarnego przy

Sądzie Apelacyjnym w Rzeszowie – decyzję (numer [...]) z upoważnienia Ministra

Sprawiedliwości podpisał podsekretarz stanu Ł. P.;

- z dniem 11 lipca 2019 r. Pani X. Y. została przez Ministra Sprawiedliwości powołana

na stanowisko wiceprezesa Sądu Rejonowego w N. na okres 4 lat – decyzję (numer

[...]) z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości podpisał podsekretarz stanu Ł. P.;

- sędzia X. Y. podpisała listy poparcia kandydatów do Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej: w 2018 r. w stosunku do R. P., w

2021 r. w stosunku do Ł. P. (w procedurze zakończonej w 2021 r.), w 2021 r. w

stosunku do R. P. (w procedurze zakończonej w 2022 r.);

- sędzia X. Y. konsekwentnie ubiegała się o awans w procedurze przed Krajową Radą

Sądownictwa ukształtowaną w trybie przepisów ustawy nowelizującej – pierwotnie

III KK 269/26

6

nie otrzymała rekomendacji w uchwale z dnia 28 października 2021 r., numer

1459/2021.

Poza powyższymi faktami, które same w sobie mają istotne znaczenie z

punktu widzenia wyniku testu niezależności i bezstronności, należy zwrócić uwagę

na dwie okoliczności. Po pierwsze SSO X. Y. podpisywała listy poparcia kandydatów

do KRS już po wydaniu orzeczeń kwestionujących sposób wyboru składu osobowego

Krajowej Rady Sądownictwa i wskazujących na negatywne skutki funkcjonowania tak

ukształtowanej Rady, związane z jej powiązaniem z władzą polityczną, które były

znane powszechnie. Nastąpiło to zwłaszcza po wydaniu opisanej w pierwszej części

uzasadnienia uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego oraz orzeczeń

trybunałów międzynarodowych: wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 r., C-585/18,

C-624/18 i C-625, czy powoływanego już wyroku ETPCz w sprawie Reczkowicz p.

Polsce.

Po drugie, istotną okolicznością są zależności występujące pomiędzy

opisanymi wyżej zdarzeniami i osobami. Nie można zignorować faktu, że to właśnie

podpisy Ł. P. znajdują się zarówno na powołaniu do sądu dyscyplinarnego, jak i

powołaniu na stanowisko wiceprezesa Sądu Rejonowego w N.. Powyższe, z

uwzględnieniem zbieżności czasowej, nasuwa istotne, negatywne skojarzenia i

wątpliwości co do powiązania faktu podpisania listy poparcia do KRS dla Ł. P. po

wcześniejszym, dwukrotnym sygnowaniu przez niego decyzji personalnych

dotyczących Pani X. Y.. Ponadto, Krajowa Rada Sądownictwa w składzie z sędzią,

którego poparła sędzia X. Y., brała udział w jej postępowaniu awansowym, wydając

rekomendację awansu na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu.

Sąd Najwyższy nie ocenia w procedurze testowej subiektywnej bezstronności

sędziego w danej sprawie, ale właśnie niezależność instytucjonalną czyli to, czy

wobec istotnego powiązania z przedstawicielami ówczesnej władzy wykonawczej,

przeprowadzającej „reformy” demolujące niezawisłość sędziowską, taki sędzia może

być postrzegany jako niezawisły i niezależny. Wszystkie wskazane okoliczności

postrzegane wspólnie muszą zostać ocenione jako wystarczające dla stwierdzenia,

że sąd z udziałem SSO X. Y. nie był sądem należycie obsadzonym w rozumieniu art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k.

III KK 269/26

7

Sąd Najwyższy dostrzega, że wyrok Sądu odwoławczego został wydany już

po zmianie władzy wykonawczej, z którą związki SSO X. Y. zostały opisane powyżej.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, wskazujące powody, dla których nadal aktualna jest uchwała

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2025 r., IV KK 134/25).

Przeprowadzając postępowanie ponownie, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu

uwzględni prawo stron postępowania do rzetelnego procesu i bezstronnego,

niezależnego (także instytucjonalnie) sądu.

Rozstrzygnięcie o zwrocie opłaty uzasadnia art. 527 § 4 k.p.k.

Z uwagi na uchylenie wyroku bezprzedmiotowym było rozpoznawanie

wniosku o wstrzymanie.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.

[J.J.]

[r.g.]

Andrzej Tomczyk Marek Pietruszyński Małgorzata Wąsek-Wiaderek