Sąd Najwyższy uchylił postanowienie sądu o zażaleniu na umorzenie wobec L.Z.

Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w Jaśle z 27 września 2023 r.,

zatwierdzonym 29 września 2023 r. przez asesora Prokuratury Rejonowej w Jaśle,

III KK 278/25

2

o sygn. akt [...], zostało umorzone, na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 322

k.p.k. i art. 305 § 3 k.p.k., dochodzenie w sprawie zmuszania przemocą R.Z. 8

marca 2023 r. w O., przez L.Z. do określonego zachowania polegającego na

przepisaniu domu mieszkalnego i wykonania badań DNA na ojcostwo tj. o

przestępstwo określone w art. 191 § 1 k.k. - wobec braku danych dostatecznie

uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa (k. 38 akt).

Wskutek zażalenia złożonego przez pokrzywdzonego Sąd Rejonowy w Jaśle

postanowieniem z 12 lutego 2024 r., sygn. II Kp 220/23, uchylił powyższe

postanowienie, wskazując na potrzebę kontynuowania postępowania

przygotowawczego w celu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania

interweniujących 8 marca 2023 r. policjantów i zabezpieczenia dokumentów

wytworzonych w trakcie interwencji, a także przesłuchania innych świadków

wskazywanych przez pokrzywdzonego. Sąd nakazał też rozważenie czy nie doszło

do realizacji znamion przestępstwa z art. 190a § 1 k.k. i 217 § 1 k.k. (k. 49 -51).

Z uwagi na możliwość zaistnienia przestępstwa z art. 190a § 1 k.k.,

prokurator 2 kwietnia 2024 r. wszczął w sprawie śledztwo, do którego

postanowieniem z 29 kwietnia 2024 r. dołączył sprawę o sygn. akt […] prowadzoną

z wniosku R.Z. o naruszenie miru domowego przez L.Z. w okresie od 26 lutego

2024 r. do 27 lutego 2024 r. (odpowiednio: k. 79 i k. 109).

Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w Jaśle z 23 maja 2024 r.,

zatwierdzonym 27 maja 2024 r. przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Jaśle,

sygn. [...], śledztwo w sprawie zaistniałego w okresie od bliżej nieustalonego dnia

września 2022 r. do 8 marca 2022 r. (tak w oryginale – uwaga SN) w O. woj. [...],

uporczywego nękania R. i W.Z., poprzez wielokrotne zmuszanie ich do przepisania

na rzecz syna należącego do nich domu w T. poprzez wysyłanie wiadomości sms,

a także kilkukrotne osobiste odwiedziny, w czasie których stosował wobec nich

agresywne słowne namowy, czym wzbudzono u pokrzywdzonych uzasadnione

okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia i udręczenia oraz istotnie

naruszyło ich prywatność, tj. o czyn z art. 190a § 1 k.k., zostało częściowo

umorzone, na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 322 k.p.k. i art. 305 § 3 k.p.k. -

wobec braku danych dostatecznie uzasadniających jego podejrzenie (k. 155).

III KK 278/25

3

Sąd Rejonowy w Jaśle postanowieniem z 17 września 2024 r., sygn. akt

II Kp 181/24, po rozpoznaniu zażalenia pokrzywdzonego, powyższe postanowienie

utrzymał w mocy (k. 195-196 akt śledztwa).

Postanowieniem z 5 czerwca 2024 r., ogłoszonym podejrzanemu 20

września 2024 r., prokurator przedstawił L.Z. zarzuty popełnienia dwóch

przestępstw kwalifikowanych z art. 191 § 1 k.k. oraz z art. 193 k.k. (k. 175).

Natomiast postanowieniem z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt [...], Prokurator

Prokuratury Rejonowej w Jaśle postanowił umorzyć śledztwo przeciwko L.Z.

podejrzanemu o to, że:

I. 8 marca 2023 r. w O., woj. [...], zastosował przemoc fizyczną w

stosunku do ojca R.Z., polegającą na duszeniu, szarpaniu i wyrywaniu telefonu, w

celu zmuszenia go do przepisania mu należącego do ojca domu, znajdującego się

w miejscowości Trzcinica i wykonania testu DNA na ojcostwo, tj. o czyn z art. 191 §

1 k.k. - wobec ustalenia, iż brak jest danych dostatecznie uzasadniających

podejrzenie jego popełnienia (art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.),

II. w bliżej nieustalonym okresie między 24 lutego 2024 r. a 26 lutego

2024 r., w T. woj. [...], pod nieobecność właściciela wdarł się do należącego do R.Z.

domu, pomimo braku zgody na jego obecność, wyrażoną m.in. słownie oraz przez

fakt wymeldowania, a następnie w okresie 26-27 lutego 2024 r. wbrew wyraźnemu

żądaniu właściciela, wyrażonemu słownie oraz poprzez zgłoszoną interwencję

policji o naruszenie miru domowego, nie opuścił tego domu, zamykając przy tym

bramę wejściową na linę i kłódkę, unieruchamiając zamki i montując kamery, tj. o

czyn z art. 193 k.k. - wobec braku znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2

k.p.k.) (k. 307-310 akt śledztwa).

Powyższe postanowienie zostało w całości zaskarżone przez

pokrzywdzonego, który skierował zażalenie do Prokuratury Rejonowej w Jaśle (k.

312-314).

Prokurator zarządzeniem z 18 grudnia 2024 r. przyjął zażalenie

pokrzywdzonego i przekazał je do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jaśle (k.

315).

W piśmie przesyłającym zażalenie do Sądu prokurator wskazał, iż

rozpoznaniu przez Sąd podlega zażalenie w zakresie czynu opisanego w punkcie II,

III KK 278/25

4

bowiem w zakresie czynu opisanego w punkcie I zażalenie podlega rozpoznaniu

przez prokuratora nadrzędnego, co wynika z faktu, że postępowanie w sprawie o

ten czyn było już umorzone postanowieniem prokuratora z 27 września 2023 r.,

które na skutek zażalenia pokrzywdzonego zostało uchylone postanowieniem Sądu

Rejonowego w Jaśle z 12 lutego 2024 r. (k. 1 akt II Kp 373/24).

Sąd Rejonowy w Jaśle, po rozpoznaniu zażalenia pokrzywdzonego w całości

postanowieniem z 30 stycznia 2025 r., sygn. akt II Kp 373/24, zażalenia nie

uwzględnił i zaskarżone postanowienie prokuratora utrzymał w mocy (k. 8-10 akt II

Kp 373/24).

Następnie postanowieniem z 19 marca 2025 r., sygn. akt [...], Prokurator

Prokuratury Okręgowej w Krośnie, po rozpoznaniu zażalenia pokrzywdzonego,

utrzymał w mocy postanowienie prokuratora z 10 grudnia 2024 r.

o umorzeniu śledztwa przeciwko L.Z. w zakresie czynu I (k.322-324 akt śledztwa).

Kasację od postanowienia Sądu Rejonowego w Jaśle z 30 stycznia 2025 r.

o sygn. akt II Kp 373/24, w części utrzymującej w mocy postanowienie prokuratora

w zakresie rozstrzygnięcia przyjętego w jego punkcie I, na niekorzyść podejrzanego

L.Z., wniósł Prokurator Generalny. Zarzucił on „rażące i mające istotny wpływ na

treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 118 § 3 k.p.k.

i art. 330 § 2 k.p.k., polegające na merytorycznym rozpoznaniu zażalenia

pokrzywdzonego R.Z., w części złożonej na postanowienie prokuratora Prokuratury

Rejonowej w Jaśle z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt [...] o umorzeniu w pkt I, na

podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., wobec braku danych dostatecznie

uzasadniających popełnienie przestępstwa, śledztwa przeciwko L.Z., podejrzanemu

o popełnienie czynu z art. 191 § 1 k.k., mimo, że zażalenie w tym zakresie zostało

złożone na postanowienie wydane w trybie art. 330 § 2 k.p.k. i podlegało

rozpoznaniu przez prokuratora nadrzędnego, tj. przez Prokuratora Okręgowego w

Krośnie”

i wniósł

„o uchylenie zaskarżonego postanowienia”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KK 278/25

5

Postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle zapadło z rażącym naruszeniem

przepisów prawa procesowego, wskazanych w zarzucie sformułowanym

w nadzwyczajnym środku zaskarżenia.

W myśl art. 330 § 2 k.p.k. jeżeli organ prowadzący postępowanie nadal nie

znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie

o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia. Postanowienie to podlega

zaskarżeniu, a właściwym do jego rozpoznania organem jest wyłącznie prokurator

nadrzędny.

Wobec takiej regulacji prawnej należy uznać, że organem właściwym do

rozpoznania zażalenia pokrzywdzonego R.Z. na postanowienie prokuratora

Prokuratury Rejonowej w Jaśle z 10 grudnia 2024 r. o sygn. [...], w zakresie czynu

opisanego w punkcie I, zarzuconego L.Z. był Prokurator Okręgowy w Krośnie.

Kwestionowane wskazanym zażaleniem postanowienie prokuratora, było przecież

w odniesieniu do czynu opisanego w punkcie I postanowieniem ponownym, w

rozumieniu art. 330 § 2 k.p.k., wydanym po uchyleniu przez Sąd pierwszego

postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego zatwierdzonego

przez prokuratora 29 września 2023 r. pod sygn. [...]. Chociaż pierwsze

postanowienie zostało wydane w fazie in rem, a kolejne - in personam, to nie ulega

wątpliwości, iż obydwa wydane postanowienia umarzały postępowanie w zakresie

tego samego czynu z art. 191 § 1 k.k. W tej sytuacji zażalenie w tym zakresie

przysługiwało do prokuratora nadrzędnego.

Należyta kontrola środka odwoławczego powinna była doprowadzić Sąd

Rejonowy w Jaśle do stwierdzenia swojej właściwości tylko w części dotyczącej

zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania przeciwko L.Z.

podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 191 § 1 k.k., co słusznie zaznaczył

Prokurator Rejonowy w Jaśle w piśmie z 18 grudnia 2024 r., wraz z którym

zażalenie zostało przesłane Sądowi (k.1 akt II Kp 373/24). Natomiast w pozostałym

zakresie Sąd powinien był wykluczyć swoją kognicję i przekazać zażalenie do

rozpoznania Prokuratorowi Okręgowemu w Krośnie.

Uchybienie to miało istotny wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia.

Nieprawidłowe postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle wykreowało stan rei

iudicatae i spowodowało, że w obrocie prawnym funkcjonują dwa prawomocne

III KK 278/25

6

orzeczenia różnych organów odnoszące się do tego samego przedmiotu

postępowania, przy czym późniejsze postanowienie prokuratora zostało wydane

z rażącym naruszeniem powagi rzeczy osądzonej i jako takie może być

kwestionowane także w kontekście ewentualnego ustalenia, czy pokrzywdzony

skutecznie nabył uprawnienia do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. W celu

wyeliminowania takiej możliwości uzasadnione było uwzględnienie niniejszej

kasacji.

Z tych powodów Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Rejonowego

w Jaśle w zaskarżonej części.

Eugeniusz Wildowicz Andrzej Tomczyk Włodzimierz Wróbel

[WB]

[r.g.]