Wniosek o wyłączenie sędziego SN za sposób jego powołania pozostawiony bez rozpoznania

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego S.Z. z dnia 21

sierpnia 2025 r. (k. 52-53 akt SN), ponowiony pismem z dnia 28 sierpnia 2025 r. (k.

59-60 akt SN), o wyłączenie SSN S.S. od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygn.

akt III KK 372/25. W uzasadnieniu żądania – bez podania jego podstawy prawnej –

wnioskodawca podniósł, że jeden z zarzutów kasacji dotyczy wystąpienia

bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu

pierwszej instancji – Sądu Rejonowego w Sanoku, a to w związku z wydaniem

przez ten sąd wyroku z udziałem sędziego X.Y., powołanej na urząd sędziego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie Krajowej Rady Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Obrońca wskazał, że SSN

III KK 372/25

2

S.S., wyznaczony do rozpoznania przedmiotowej sprawy w postępowaniu

kasacyjnym, również został powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Najwyższego z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

ww. trybie (uchwała KRS nr 313/2024 z dnia 10 maja 2024 r.), a zatem – w ocenie

wnioskodawcy – z udziałem „wadliwego organu”. Obrońca, powołując się na

uprzednio podnoszoną w tym zakresie rażącą obrazę przepisów postępowania,

uznał – jak należy to odczytywać z treści wniosku – że rozpoznanie sprawy przez

SSN S.S. spowodowałoby wystąpienie bezwzględnej podstawy odwoławczej z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu, naruszając też zasadę

nemo iudex in causa sua. Autor przedmiotowej inicjatywy wskazał nadto, że

referentem pierwotnie wyznaczonym do rozpoznania wniesionej kasacji była SSN

A.D., powołana przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

tożsamym trybie, wobec której obrońca również złożył wniosek o wyłączenie,

wskazując na wadliwość jej nominacji oraz argumentację, że okoliczność ta

prowadzi do sytuacji, w której istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności

sędziego w danej sprawie (k. 35-35v. akt SN).

Powyższy wniosek obrońcy – na mocy zarządzenia Przewodniczącego

Wydziału I Izby Karnej – został zarejestrowany w Sądzie Najwyższym w kontrolce

postępowań incydentalnych w repertorium KRI, nadając mu numer 1222 (k. 52. 58

akt SN).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Mając na uwadze treść i motywację przedmiotowej inicjatywy obrońcy –

mimo braku wskazania w niej podstawy prawnej – należało potraktować ją jako

wniosek o wyłączenie sędziego na zasadach ogólnych, tj. wniosek strony w trybie

art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k.

Argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu wniosku wskazuje, że jego

autor domaga się wyłączenia SSN S.S. od rozpoznania sprawy o sygn. akt III KK

372/25, ze względu na wadliwą – jego zdaniem – procedurę powołania go na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, mianowicie z udziałem Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Odnosząc

się do tak przedstawionej motywacji wniosku, w pierwszej kolejności należy

III KK 372/25

3

podnieść, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, iż

wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych

kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego, w jakim

okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło do tego

powołania (zob. m.in. postanowienie SN z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19;

postanowienie SN z 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty

nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup

powołanych sędziów (zob. postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22).

Stanowisko to znajduje jednocześnie potwierdzenie w wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, w którym wskazano

mianowicie, że: „[a]rt. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997

r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany

odpowiednio na podstawie art. 74¹ pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie

wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w

skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12

maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i

914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 622; dalej: ustawa o SN), dodanego ustawą z

dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259) wynika, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania

jego niezawisłości i bezstronności. Zresztą, skoro ustawa o SN w sposób

szczególny reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście

okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po

powołaniu (vide art. 29 ustawy o SN), to w tym zakresie stanowi lex specialis w

stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej

przesłanek w ogólnej procedurze (zob. postanowienie SN z 26 stycznia 2023 r., V

III KK 372/25

4

KK 485/21). Wobec powyższego, zachodzi zatem konieczność uznania, iż

niedopuszczalne jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 §

1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści tego wniosku w sposób jednoznaczny wynika, że

dotyczy on okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 ustawy o SN.

Tym samym wniosek o wyłączenie SSN S.S., jako oparty na wadliwości jego

powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, tj. w następstwie wniosku

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, uznać należało za niedopuszczalny z mocy ustawy.

Powyższego stanowiska nie zmienia fakt, iż poprzedni referent sprawy o

sygn. akt III KK 372/25, tj. SSN A.D., została wyłączona przez Sąd Najwyższy

de facto ze względu na okoliczności dotyczące jej powołania (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 6 sierpnia 2025 r., KRI 1165). Po pierwsze, zgodnie z treścią

art. 8 § 1 k.p.k. sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne

oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu. Po drugie,

stanowisko zaprezentowane w tym postanowieniu nie stanowi jednolitej linii

orzeczniczej, gdyż w szeregu innych judykatów, Sąd Najwyższy nie uznawał tej

okoliczności za wystarczającą dla zaistnienia przesłanek z art. 41 § 1 k.p.k. czy też

art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Po trzecie wreszcie, podkreślenia wymaga, że orzeczenie to

(jak też inne jemu podobne), opierało się na uchwale trzech połączonych Izb Sądu

Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23

stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 (OSNKW 2020, nr 2, poz. 7), która

została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 179, art. 144 ust.

3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art.

2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPCz (wyrok TK z 20

kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, nr 61). W związku z powyższym, z

dniem ogłoszenia rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uchwała ta nie

wywiera skutków prawnych polegających na związaniu jej treścią składów

orzekających Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są

ostateczne. Żaden organ nie posiada uprawnień do weryfikacji oraz

nierespektowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (zob.m.in. wyrok SN z 22

III KK 372/25

5

sierpnia 2018 r., III PK 71/17; postanowienie SN z 12 kwietnia 2021 r., I NZP 1/21;

postanowienie SN z 23 września 2021 r., IV KZ 37/21; postanowienie SN z 3

listopada 2021 r., IV KO 86/21; zdanie odrębne sędziego SN D.K. do uzasadnienia

postanowienia SN z 14 marca 2023 r., III KK 435/22; wyrok SN z 19 maja 2023 r., I

KA 4/23; postanowienie SN z 28 listopada 2023 r., I KK 162/23; postanowienie SN z

2 lutego 2024 r., III KK 439/23). Zatem wbrew supozycjom wnioskodawcy, udział

w składzie sądu osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie musi automatycznie zostać

potraktowany jako bezwzględna przyczyna odwoławcza, a w konsekwencji w

każdym przypadku skutkować koniecznością wyłączenia od rozpoznania sprawy

(zob. m.in. postanowienie SN z 28 listopada 2023 r., I KK 162/23; postanowienie

SN z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

Orzekanie przez takiego sędziego nie jest także równoznaczne ze

złamaniem zasady nemo iudex in causa sua. W realiach niniejszej sprawy SSN

S.S. nie orzeka „we własnej sprawie”, gdyż okoliczności „jego sprawy” nie stanowią

przedmiotu postępowania, a wydane przez niego orzeczenie w żaden sposób nie

będzie miało wpływu na sferę jego własnych uprawnień bądź obowiązków

prawnych (zob. np. postanowienie SN z 2 października 2024 r., V KK 282/24 i

przywołane tam judykaty). Tym bardziej, że wyłączenie sędziego od udziału w

konkretnej sprawie nie narusza samo w sobie w niczym dalszego posiadania przez

niego pełnych kwalifikacji do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w innych

sprawach (zob. J. Kosonoga [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz

do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, s. 544 i powołana

tam literatura).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[WB]

[a.ł]

III KK 372/25

6