Sąd najwyższy. Orzeczenie uchylone

Sąd Rejonowy w Kołobrzegu wyrokiem z 29 lipca 2022 r. sygn. akt II K 915/19,

1. uznał oskarżonego Z.J. za winnego tego, że: w okresie od 10 czerwca 2016 r. do

10 listopada 2016 r., w K., działając w krótkich odstępach czasu, z góry powziętym

zamiarem, wyłudził od Zastępcy Naczelnika […] M.K. wydanie poświadczającego

nieprawdę zaświadczenia o tym, że lokal użytkowy nr [...] - dyżurka parkingowa,

położony na parterze budynku garażu wielopoziomowego przy ul. [...] w K. o

powierzchni użytkowej 12,5 m2, składający się z jednego pomieszczenia wraz z

parkingiem ogólnodostępnym na stropodachu oraz pomieszczeniami

przynależnymi: jednym na parterze oraz dwóch w piwnicy o powierzchni użytkowej

18,56 m2, jest samodzielnym lokalem w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 24

czerwca 1994 r. o własności lokali, w ten sposób, że w dniu 10 czerwca 2016 r.

podstępnie złożył wniosek o wydanie przedmiotowego zaświadczenia o opisanej

treści oraz, posiadając uprawnienia do projektowania i nadzorowania z tytułu

zrzeszenia w Okręgowej Izbie Inżynierów Budownictwa o numerze ewidencyjnym

[…], złożył nieprawdziwe oświadczenie, że lokal o numerze [...] spełnia

wymagania samodzielnego lokalu, a następnie w dniu 10 listopada 2016 r., za

pośrednictwem pełnomocnika użył zaświadczenia w Sądzie Rejonowym w

Kołobrzegu V Wydział Ksiąg Wieczystych, na podstawie którego dokonano zmian

w zapisach w księdze wieczystej o numerze (…) prowadzonej dla wspomnianej

nieruchomości, tj. czynu z art. 272 k.k. w zb. z art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

i art. 12 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 272 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 3

k.k. wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolność, której wykonanie

warunkowo zawiesił na podstawie art. 70 § 1 pkt 1 k.k., na okres 2 lat próby,

2. na podstawie art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzył oskarżonemu

karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 20 zł,

3. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe, w tym opłatę

w kwocie 320 zł.

III KK 386/25

3

Apelacje od powyższego wyroku wnieśli obrońcy Z.J. adw. D.M. zarzucił

wyrokowi:

1. „obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść

orzeczenia tj.:

1. art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego

i błędne przyznanie pełnej wiarygodności opinii pisemnej i ustnej M.K., podczas

gdy z okoliczności sprawy, jak również z treści jej ustnych zeznań wynika, że nie

jest ona rzeczoznawcą budowlanym, jej opinia co do technicznego charakteru

lokalu nr [...] jest rozbieżna ze stanowiskiem pracowników Starostwa Powiatowego

w K. oraz jej opinia była niepełna;

2. art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego

i błędne przyznanie pełnej wiarygodności opinii pisemnej i ustnej G.K. podczas

gdy również ta opinia jest wewnętrznie niespójna i sprzeczna

z przepisami ustawy o własności lokali;

3. art. 170 § 1 pkt 3 i 6 k.p.k. poprzez oddalenie wniosku o wydanie opinii

uzupełniającej przez biegłego spoza okręgu K. i S., podczas gdy

z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika wprost istniejący spór co

do statusu technicznego i prawnego stropodachu, na którym znajduje się sporny

garaż, a który nie został w toku sprawy rozstrzygnięty w sposób niebudzący

wątpliwości;

4. art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego

i błędne przyznanie pełnej wiarygodności świadkowi A.G., pomimo istniejącego

pomiędzy nim a oskarżonym konfliktu na tle prawa własności nieruchomości,

której dotyczy niniejsze postępowanie, toczącego się odrębnie postępowania

cywilnego oraz istnienia oczywistego interesu świadka w zeznawaniu na

niekorzyść oskarżonego, jak również przyjęcie jego zeznań za jasne i

konsekwentne, podczas gdy świadek po wielu latach normalnego funkcjonowania

na terenie nieruchomości zaczął kwestionować prawo własności oskarżonego,

gdy dostrzegł potencjalną korzyść majątkową;

5. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że lokal użytkowy o nr [...]

nie spełniał wymogu lokalu samodzielnego z uwagi na znajdujące się tam

III KK 386/25

4

urządzenia wspólne, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego

wynika, że istnienie urządzeń wspólnych w w/w lokalu nie miało wpływu na jego

samodzielny charakter;

6. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że ogólnodostępny parking

położony na stropodachu nie jest pomieszczeniem przynależnym w rozumieniu

ustawy o własności lokali, podczas gdy okoliczność ta nie została udowodniona

w sposób niebudzący wątpliwości, a tę kwestię rozstrzygnąć powinien Sąd cywilny

w toczącej się sprawie o dopuszczenie do posiadania pod sygn. akt I C […];

7. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że oskarżony podstępem

wprowadził w błąd pracownika Starostwa Powiatowego w K. w celu uzyskania

nieprawdziwego zaświadczenia, podczas gdy z przesłuchania urzędników

odpowiedzialnych za sprawę wynika, że zaświadczenie to zostało wydane w

sposób prawidłowy i na podstawie dokumentów, nie doszło do zatajenia stanu

faktycznego nieruchomości, której dotyczyło zaświadczenie, a oskarżony miał

uprawnienia do złożenia stosownego wniosku oraz oświadczenia o stanie

technicznym nieruchomości;

8. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że nabywcy

wyodrębnianych lokali użytkowych nie mieli świadomości, że parking wraz z

lokalem nr [...] stanowi całość w sensie prawnym, gospodarczym i fizycznym i nie

wchodzi w skład części wspólnych budynku, podczas gdy przez ponad 10 lat nikt

nie kwestionował wyłącznego korzystania oskarżonego z przedmiotowych

pomieszczeń”.

Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez uniewinnienie oskarżonego Z.J. od popełnienia czynu

z art. 272 k.k. w zb. z art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Jednocześnie złożył wniosek

o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa spoza okręgu K. i

S. na okoliczność stwierdzenia, czy parking znajdujący się na dachu budynku przy

ul. [...] w K. spełniał w dniu 10 kwietnia 2016 r. warunki przewidziane dla pomieszczeń

pomocniczych lub pomieszczeń przynależnych lokalu użytkowego o nr [...], jak

również czy parking powinien być traktowany jako dach budynku oraz czy lokal

użytkowy nr [...] spełniał warunki przewidziane dla lokalu użytkowego w rozumieniu

ustawy o własności lokali.

III KK 386/25

5

Z kolei drugi obrońca, adw. K.G. zarzucił wyrokowi:

1. „naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy,

a mianowicie:

1. art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., polegające na niedokładnym określeniu przypisanego

oskarżonemu czynu i jego kwalifikacji prawnej, a w konsekwencji wydaniu wyroku

skazującego, pomimo nieujęcia w opisie czynu wszystkich znamion rzekomego

przestępczego działania oskarżonego,

2. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1

k.p.k. polegające na przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów na rzecz

dowolnej ich oceny poprzez:

1. dokonanie ogólnikowej oceny zeznań świadków E.L., M.J., M.K.. G.M., bez

szczegółowej analizy, w tym bez wyjaśnienia pojawiających się w zeznaniach ww.

świadków sprzeczności;

2. odmowę przydania waloru wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego Z.J. oraz

zeznaniom świadka R.J., pomimo iż ww. wyjaśnienia i zeznania korelują ze sobą,

są konsekwentne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego;

3. uznanie za udowodnione okoliczności co do świadomości poszczególnych

nabywców wyodrębnionych lokali użytkowych, że parking na ostatniej kondygnacji

budynku wraz z lokalem o numerze [...] stanowi całość w sensie prawnym,

gospodarczym i fizycznym zgodnie z opisem i mapą, pomimo iż nie

przeprowadzono żadnych dowodów (oprócz zeznań A.G. - o wątpliwej

wiarygodności), które miałyby wykazać okoliczność przeciwną do tej, którą Sąd

uzna! za nieudowodnioną;

4. uznanie zeznań A.G. za wiarygodne, podczas gdy osoba ta jest osobiście

skonfliktowana z oskarżonym oraz osobiście zainteresowana w konkretnym

rozstrzygnięciu sprawy;

5. brak jakichkolwiek ustaleń w zakresie świadomości oskarżonego co do działań,

które miałyby być ewentualnie niezgodne z prawem, jego ewentualnej umyślności

działania, czy dobrej wiary;

6. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1

k.p.k. w zw. z art. 393 § 3 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k., polegające na

przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów na rzecz dowolnej ich oceny

III KK 386/25

6

oraz niedokonaniu oceny opinii biegłych przez pryzmat ich

jasności/zupełności/przydatności do postępowania karnego/niesprzeczności

poprzez:

7. uznanie za wiarygodne opinii biegłych M. K. oraz G. K., pomimo iż opinie te są

niepełne i niejasne, a ponadto nie dotyczą „wiadomości specjalnych”,

wymaganych dla powołania biegłych;

8. całkowitym pominięciu i nieomówieniu przy wyrokowaniu - zeznań świadków A.D.,

Z.B., A.F., dowodów zgromadzonych w aktach sprawy IC [...] (w tym przede

wszystkim zeznań świadka W.C.) oraz niedokonanie analizy opinii prywatnej A.F.

- przedłożonej w toku sprawy.

9. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na

uznaniu, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu, podczas gdy

przeprowadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje do tego podstawy.

10. naruszenie przepisów prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie,

polegające na przyjęciu, iż zachowanie oskarżonego miałoby wypełnić znamiona

art. 272 k.k. oraz art. 273 k.k.”

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez uniewinnienie oskarżonego Z.J. od zarzucanego mu czynu ewentualnie o

uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I

instancji.

Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z 8 grudnia 2022 r. o sygn. akt V Ka

610/22:

1. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok,

2. zasądził od oskarżonego Z.J. na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za

postępowanie odwoławcze w kwocie 20 zł oraz opłatę

w kwocie 320 zł.

Prokurator Generalny na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył w całości

wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie wyrokiem z 8 grudnia 2022 r. o sygn. akt V

Ka 610/22 na korzyść Z.J. i zarzucając orzeczeniu „rażące i mające istotny wpływ na

treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z

art. 457 § 3 k.p.k., polegające na nienależytym rozpoznaniu zarzutów błędów w

ustaleniach faktycznych, obrazy art. 272 k.k. oraz naruszenia przepisów art. 7 k.p.k.

III KK 386/25

7

w zw. z art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k.. podniesionych

w apelacjach wniesionych przez obrońców oskarżonego Z.J., w ramach których

skarżący kwestionowali podstawy do przyjęcia, że oskarżony złożył nieprawdziwe

oświadczenie i podstępem wprowadził w błąd pracownika Starostwa Powiatowego w

K. w celu wyłudzenia poświadczenia nieprawdy o spełnieniu przez lokal użytkowy nr

[...], położony na parterze budynku garażu wielopoziomowego przy ul. [...] w K.,

składający się z jednego pomieszczenia wraz z parkingiem ogólnodostępnym na

stropodachu oraz pomieszczeniami przynależnymi, wymagań samodzielnego lokalu

w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali”, wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Koszalinie.

Przed terminem rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej w dniu 20 lipca

2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął z Urzędu Stanu Cywilnego w K. odpis

skróconego aktu zgonu nr [...], z którego wynika, iż skazany Z.J. zmarł w dniu [...]

2026 r., a więc już po wniesieniu kasacji przez podmiot szczególny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja wniesiona przez Prokuratora Generalnego na korzyść oskarżonego

okazała się zasadna, co uzasadniało jej rozpoznanie i wydanie orzeczenia

uwzględniającego podniesione w niej zarzuty. Fakt śmierci skazanego po wniesieniu

skargi, lecz przed jej merytorycznym rozpoznaniem, determinował natomiast

specyficzny sposób i treść rozstrzygnięcia następczego, uniemożliwiając literalne

uwzględnienie zawartego w niej wniosku o przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania sądowi odwoławczemu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż po myśli art. 529 k.p.k. wniesieniu

i rozpoznaniu kasacji na korzyść oskarżonego nie stoi na przeszkodzie wykonanie

kary, zatarcie skazania, akt łaski ani też okoliczność wyłączająca ściganie lub

uzasadniająca zawieszenie postępowania. Śmierć oskarżonego (art. 17 § 1 pkt

5 k.p.k.) stanowi bezwzględną negatywną przesłankę procesową, która uniemożliwia

prowadzenie postępowania kasacyjnego wyłącznie wtedy, gdy skarga została

wniesiona na niekorzyść skazanego. W sytuacji, gdy kasację wniesiono na korzyść

– tak jak w niniejszej sprawie przez Prokuratora Generalnego – śmierć strony nie

tamuje biegu procedury kontrolnej. Sąd Najwyższy ma obowiązek zbadania

III KK 386/25

8

podniesionych zarzutów w celu ewentualnego zrehabilitowania zmarłego lub

usunięcia z obrotu prawnego rażąco niesprawiedliwego orzeczenia.

Jak trafnie przyjmuje się w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego,

regulacja z art. 529 k.p.k. modyfikuje ogólne reguły procesowe na etapie

nadzwyczajnej kontroli instancyjnej. Związanie kierunkiem kasacji oznacza,

że w przypadku śmierci skazanego Sąd Najwyższy może wydać jedynie orzeczenie

korzystne (uchylające wyrok) bądź – w razie nieuwzględnienia zarzutów

– postępowanie umorzyć. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne oddalenie

kasacji jako oczywiście niezasadnej na podstawie art. 535 § 3 k.p.k. Oznaczałoby to

bowiem procedowanie wbrew interesowi prawnemu osoby zmarłej i sankcjonowanie

wyroku skazującego przy istniejącej przeszkodzie z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.

Analiza zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej Prokuratora

Generalnego doprowadziła Sąd Najwyższy do wniosku, iż zaskarżone orzeczenie

dotknięte jest rażącą wadą prawną. Stosownie do art. 433 § 2 k.p.k., podstawowym

obowiązkiem sądu odwoławczego jest rozważenie wszystkich wniosków i zarzutów

wskazanych w środku odwoławczym. Następnie, jeśli konieczne jest sporządzenie

uzasadnienia, sąd ma obowiązek podać, czym się kierował, wydając wyrok oraz

dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne (art. 457

§ 3 k.p.k.). Standardowi temu sąd II instancji w niniejszej sprawie nie sprostał. Obraza

przepisu art. 433 § 2 k.p.k. następuje wówczas, gdy sąd odwoławczy nie rozważy

któregokolwiek zarzutu sformułowanego w środku odwoławczym bądź gdy uczyni to

w sposób odbiegający od standardów rzetelności. Naruszenie art. 457 § 3 k.p.k. ma

natomiast miejsce wtedy, gdy w uzasadnieniu orzeczenia sądu ad quem zabraknie

precyzyjnej argumentacji wyjaśniającej, dlaczego zarzuty i wnioski odwoławcze oraz

wywody przytoczone na ich poparcie uznano za niezasadne (por. wyroki Sądu

Najwyższego z: 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt V KK 615/21; 26 lipca 2022 r. sygn. akt

II KK 196/21; 29 grudnia 2022 r. sygn. akt IV KK 404/22; 18 października 2007 r.

sygn. akt II KK 212/07, R-OSNKW 2007, poz. 2251; postanowienie Sądu

Najwyższego z 9 marca 2023 r. sygn. akt III KK 308/22).

Z perspektywy tych wymagań zwraca uwagę zwięzły wywód zawarty w sekcji

3.1 uzasadnienia wyroku, który ogranicza się do akceptacji sposobu procedowania

przez sąd a quo i lakonicznego stwierdzenia, że „sąd I instancji przeprowadził bardzo

III KK 386/25

9

wnikliwe postępowanie dowodowe i na tej podstawie dokonał prawidłowych ustaleń

faktycznych. Ocena dowodów dokonana przez Sąd Rejonowy nie budzi zastrzeżeń”.

Sąd odwoławczy zupełnie zignorował przy tym okoliczność, na którą sam wcześniej

wskazał – mianowicie, że „w orzecznictwie sądów administracyjnych występują

rozbieżności co do tego, jaki lokal może zostać uznany za lokal samodzielny”.

Kategoria części wspólnej nieruchomości ma bowiem charakter funkcjonalny. Jest

na tyle elastyczna, że status prawny danego elementu budynku uzależnia od

okoliczności konkretnego przypadku, co oznacza, że ani z góry nie przesądza, ani

też nie wyklucza kwalifikowania go jako części wspólnej (por. wyrok Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z 25 maja 2016 r., sygn. akt VI ACa 605/15).

Należy zauważyć, że co do zasady argumenty sądu odwoławczego mogą

być przedstawione w uzasadnieniu wyroku w sposób zwięzły i skrótowy, pod

warunkiem wszakże, iż są na tyle przejrzyste i jednoznaczne, że nie można sądowi

zarzucić nierzetelnej kontroli odwoławczej. Chodzi przecież nie o liczbę

podnoszonych argumentów, lecz o ich logiczną i merytoryczną wymowę. W sytuacji

więc, gdy apelacje zawierały rozbudowane zarzuty wsparte obszerną argumentacją,

to niezależnie od tego, czy były one uzasadnione, obowiązkiem sądu odwoławczego

było rzeczowe odniesienie się do nich i wykazanie, dlaczego uznał je za niezasadne

bądź zasługujące na uwzględnienie. Rolą sądu odwoławczego, nie zaś Sądu

Najwyższego, było ustalenie czy autorzy apelacji mieli rację. Pisemne motywy

wyroku sądu odwoławczego muszą być sporządzone tak, aby umożliwiały realną

ocenę czy rozstrzygnięcia obu orzekających w sprawie sądów nie były dotknięte

dowolnością czy wręcz arbitralnością.

Jednocześnie trzeba zaznaczyć, iż jeżeli pisemne motywy wyroku sądu

odwoławczego nie zawierają wyczerpującej argumentacji odnośnie wniesionej

apelacji i zgłoszonych w niej zarzutów, to tym samym nie może być mowy o brakach

samego uzasadnienia, o jakich mowa w art. 537a k.p.k., lecz wyłącznie o rażąco

nieprawidłowym przeprowadzaniu kontroli odwoławczej (tak w wyrokach Sądu

Najwyższego z: 28 października 2020 r. sygn. akt V KK 592/19; 20 lutego 2019 r.

sygn. akt II KK 199/18; 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II KK 500/21 i 3 marca 2022 r.

sygn. akt V KK 544/21; 28 marca 2023 r. sygn. akt II KK 529/21). Rację ma zatem

skarżący, wskazując na rażące naruszenie przez sąd odwoławczy przepisów art. 433

III KK 386/25

10

§ 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. i brak należytego rozpoznania zarzutów

wniesionych apelacji. Efektem tego było pozbawienie stron prawa do rzetelnego

procesu odwoławczego, także w aspekcie standardu wskazanego w art. 6

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie wskazuje się, że wynikający z treści

art. 6 ust. 1 EKPC standard rzetelnego procesu obejmuje także postępowanie

odwoławcze. Jednym z wyznaczników tego standardu jest wyraźne wskazanie w

uzasadnieniu wyroku podstawy rozstrzygnięcia, a więc takie odniesienie się do

argumentacji stron, które gwarantuje im możliwość stwierdzenia rzeczywistego

skorzystania z prawa do apelacji. Zrealizowanie obowiązku ujętego w treści art. 6 ust.

1 Konwencji wymaga odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do każdego istotnego

– na tle konkretnej sprawy – argumentu. Brak odniesienia do takiej argumentacji

stanowi zatem o naruszeniu standardu rzetelnego procesu (por. wyroki Sądu

Najwyższego z: 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt III KK 385/13, LEX 1463893; 6 kwietnia

2011 r. sygn. akt V KK 368/10, LEX 795219; 24 września 2009 r. sygn. akt IV KK

28/09, OSNKW 2009, z. 11, poz. 97; 16 stycznia 2007 r. sygn. akt V KK 328/06,

OSNwSK 2007, Nr 1, poz. 160).

Wprawdzie braki uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego nie mogą

stanowić samoistnej podstawy wydania wyroku kasatoryjnego (art. 537a k.p.k.),

jednak jego wady mogą prowadzić do wniosku, że sąd w istocie nie rozpoznał

wniesionej apelacji albo uczynił to z tak rażącym naruszeniem prawa, iż wyrok taki

znajduje swoje uzasadnienie w stwierdzeniu naruszenia przepisów art. 433 § 2 k.p.k.

w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. Treść przepisów Kodeksu postępowania karnego,

wskazujących na niemożność uchylenia orzeczenia sądu jedynie z powodu

nieprawidłowego sporządzenia uzasadnienia, nie zwalnia sądu odwoławczego z

obowiązku rzetelnego wyjaśnienia swojego stanowiska. Nadal przecież istnieje w

systemie prawa ustawowy nakaz rzetelnego rozważenia wszystkich zarzutów

zawartych w apelacji. Uzasadnienie orzeczenia jest odzwierciedleniem procesu

myślowego, który poprzedził jego wydanie. Stwierdzenie to uprawnia do

wnioskowania, że jeżeli pisemne motywy orzeczenia są powierzchowne i pełne luk,

to taka też była kontrola instancyjna zarzutów podniesionych w zwyczajnym środku

zaskarżenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 28 marca 2023 r. sygn. akt II KK

III KK 386/25

11

529/21; 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II KK 500/21; 31 stycznia 2022 r. sygn. akt II

KK 73/21; 8 lutego 2022 r. sygn. akt I KK 51/21; 12 sierpnia 2020 r. sygn. akt IV KK

149/19).

Wskazanego uchybienia nie można uznać jedynie za błąd w zakresie

technicznego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Przy tak

skonstruowanych motywach Sąd Najwyższy w ogóle nie jest w stanie stwierdzić, czy

apelacje i podniesione w nich zarzuty zostały rozpoznane. Jednocześnie Sąd

Najwyższy nie może wyręczać sądu odwoławczego i rozpoznawać zarzutów

apelacyjnych w trybie postępowania kasacyjnego ani odnosić się do nich w ramach

badania zasadności samej kasacji. Wobec tego brak podstaw, by w tym miejscu

szczegółowo – a zwłaszcza merytorycznie – je oceniać. W przeciwnym wypadku

doszłoby do naruszenia właściwości funkcjonalnej sądu odwoławczego określonej

w art. 25 § 3 k.p.k. oraz do naruszenia zakresu kognicji wynikającej z art. 536 k.p.k.

Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem w takim układzie kasację, a nie zwykły środek

odwoławczy, jakim jest apelacja. Jeżeli zatem w toku kontroli kasacyjnej Sąd

Najwyższy stwierdzi, że apelacja strony nie została należycie rozważona,

a uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego rażąco narusza przepis art. 457 § 3

k.p.k., zaś w kasacji – w oparciu o jakość tego uzasadnienia – wywodzony jest zarzut

rażącego naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. wprost lub w uzasadnieniu skargi (art. 526

§ 1 k.p.k. w zw. z art. 118 § 1 k.p.k.), to uchybienie takie wymaga uchylenia wyroku

sądu odwoławczego. Takie rozstrzygnięcie jest niezbędne dla urzeczywistnienia

zarówno konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji),

jak i konwencyjnego (art. 6 EKPC) standardu rzetelnego procesu (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 lutego 2021 r. sygn. akt III KK 175/20).

Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób niebudzący

wątpliwości wskazuje, iż sąd ad quem uchylił się od rzetelnej oceny zarzutów

wymierzonych w podstawę skazania z art. 272 k.k. Przypomnieć należy, iż

przestępstwo to ma charakter umyślny i kierunkowy. Do jego znamion należy nie

tylko samo przedłożenie nieprawdziwych dokumentów czy oświadczeń, ale

posłużenie się „podstępem”. Podstęp w rozumieniu art. 272 k.k. oznacza strukturę

zachowań manipulacyjnych, opartych na przebiegłości, podstępnych zabiegach czy

tworzeniu fikcyjnych pozorów, które obiektywnie uniemożliwiają urzędnikowi

III KK 386/25

12

weryfikację stanu faktycznego. Samo wystąpienie o wydanie zaświadczenia o

samodzielności lokalu i przedstawienie własnej, nawet subiektywnej interpretacji

przeznaczenia technicznego nieruchomości, nie może być automatycznie

utożsamiane z podstępnym wprowadzeniem w błąd. Wprawdzie przyjęte

rozstrzygnięcie sugeruje, że sąd II instancji zaaprobował w tym zakresie ustalenia

sądu I instancji, jednak poza sferą jakichkolwiek rozważań pozostawił

kwestionowane w apelacjach podstawy do przyjęcia, że w warunkach faktycznych i

prawnych przedmiotowej sprawy zachowanie oskarżonego mogło zostać uznane za

podstępne. Sąd odwoławczy zignorował podnoszone rozbieżności w definiowaniu

pojęcia „samodzielnego lokalu”, na które sam zresztą zwrócił uwagę. Nie wykazał

tym samym, że działanie oskarżonego było obliczone na wprowadzenie w błąd

urzędnika starostwa, a co za tym idzie – nacechowane zamiarem bezpośrednim

kierunkowym.

Jakkolwiek wyrażona w części motywacyjnej wyroku uwaga, że „gdyby

chodziło tylko o ten lokal (nr [...]), to oskarżony mógłby skutecznie powoływać się na

błąd co do prawa usprawiedliwiony wątpliwościami interpretacyjnymi”, zdaje się

wskazywać na powzięte w tej mierze przez Sąd wątpliwości, to dalszy wywód

całkowicie je porzuca. Odwołując się do ustaleń sądu I instancji, zgodnie z którymi

stropodach z ogólnodostępnym parkingiem stanowi część wspólną budynku (dach),

sąd odwoławczy abstrahuje od argumentów podniesionych w apelacjach. Ogranicza

się jedynie do stwierdzenia, że „sposób, w jaki Z.J. próbował zatrzymać do swojej

dyspozycji ogólnodostępny parking na dachu budynku, okazał się niezgodny z

prawem i krzywdzący dla innych współwłaścicieli budynku”.

Tymczasem kwestionowana w apelacjach ocena dowodów (art. 7 k.p.k.) oraz

ustalenia faktyczne odnosiły się do wysoce specyficznego i skomplikowanego

techniczno-prawnego statusu nieruchomości. Chociaż Sąd Najwyższy nie jest

właściwym podmiotem do czynienia własnych ustaleń faktycznych – celem

postępowania kasacyjnego nie jest bowiem rozstrzyganie o winie, lecz weryfikacja

rażących naruszeń prawa i ich wpływu na treść zaskarżonego wyroku – to jest on

władny ocenić prawidłowość zastosowania kryteriów swobodnej oceny dowodów

wynikających z art. 7 k.p.k. Przypisanie oskarżonemu działania podstępnego

i celowego wprowadzenia w błąd urzędnika samorządowego wymagało

III KK 386/25

13

bezwzględnego zbadania, czy struktura lokalu (parter budynku garażu

wielopoziomowego, jedno pomieszczenie, ogólnodostępny parking na stropodachu

i pomieszczenia przynależne) w dacie czynu obiektywnie wykluczała przymiot

samodzielności w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o

własności lokali. Przede wszystkim należało ustalić, czy oświadczenie oskarżonego

miało charakter celowego, intencjonalnego fałszu.

W konsekwencji uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego nie tyle odnosi się

do zarzutów obrony w sposób powierzchowny, ogólnikowy i skrótowy, ile praktycznie

w ogóle nie odnosi się merytorycznie do zarzutów podniesionych w apelacjach

obrońców skazanego. Sąd odwoławczy zignorował w szczególności fakt, iż sporny

parking od początku stanowił wyłączną własność Z.J., który już przy sprzedaży

pierwszego lokalu postanowił, że powierzchnia stropodachu przypisana zostanie do

lokalu nr [...] i nie wejdzie w skład nieruchomości wspólnej.

Stan ten usankcjonował Sąd Rejonowy w Kołobrzegu w prawomocnym wyroku

z 29 marca 2023 r. (sygn. akt I C [...]), utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu

Okręgowego w Koszalinie z 6 listopada 2024 r. (sygn. akt VII Ca 26/24).

Orzeczeniem tym oddalono powództwo Wspólnoty [...] przy ul. [...] w K., wniesione

przeciwko J. J. (następcy prawnemu Z.J.), o dopuszczenie pozostałych

współwłaścicieli nieruchomości do współposiadania stropodachu.

Powyższe prowadzi do konstatacji, iż sąd I instancji zaniechał należytego

wyjaśnienia tych wątpliwości, naruszając reguły art. 5 § 2 k.p.k. i art. 410 k.p.k., a sąd

odwoławczy błędu tego nie dostrzegł i nie skorygował. Zaakceptowanie przez sąd

odwoławczy tak powstałej luki dowodowej stanowi rażące naruszenie standardu

kontroli instancyjnej i powoduje, że domniemanie niewinności (art. 5 § 1 k.p.k.) nie

zostało prawidłowo obalone, co wyklucza realizację celów postępowania karnego z

art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k. Skazanie oskarżonego bez uprzedniego wyczerpania inicjatywy

dowodowej i bez wyjaśnienia istotnych sprzeczności w materiale dowodowym

stanowi bezprawne przeniesienie ryzyka nieustalenia prawdy materialnej na stronę

procesową. Wyrok utrzymujący w mocy takie rozstrzygnięcie rażąco narusza art. 5 §

1 i 2 k.p.k. oraz niweczy gwarancyjny cel procesu karnego (art. 2 § 1 k.p.k.).

W świetle powyższego stwierdzona arbitralna i niespełniająca ustawowych

wymogów ocena środków odwoławczych stanowi rażące naruszenie standardów

III KK 386/25

14

kontroli instancyjnej i miała fundamentalny wpływ na treść wyroku, doprowadziła

bowiem do utrzymania w mocy niesłusznego skazania. Skoro rażące błędy w ocenie

dowodów oraz błędna wykładnia znamion art. 272 k.k. legły już u podstaw wyroku

sądu I instancji, konieczne stało się uchylenie wyroków sądów obu instancji. Z uwagi

jednak na to, iż skazany zmarł, ziściła się trwała i nieusuwalna przesłanka procesowa

w postaci śmierci oskarżonego (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.). W tej sytuacji dalsze

prowadzenie postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

merytorycznego przez sąd niższej instancji stało się bezprzedmiotowe i prawnie

niedopuszczalne. Z tego względu Sąd Najwyższy, na podstawie art. 537 § 2 k.p.k.

w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy

wyrok sądu pierwszej instancji i postępowanie umorzył.

O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.

637a k.p.k. w zw. z art. 632 pkt 2 k.p.k., obciążając nimi w całości Skarb Państwa,

wobec braku ustawowych podstaw do obciążenia nimi oskarżonego lub jego

następców prawnych w wypadku umorzenia postępowania z oskarżenia publicznego.

Anna Dziergawka

Małgorzata Bednarek

Ryszard Witkowski

[WB]

[r.g.]