SN uchylił wyrok w części bez zakazu pracy z małoletnimi wobec skazanej matki

K. K. została oskarżona o to, że w okresie od kwietnia 2024 r. do 9 maja

2024 r. w W., na ul. [...] znęcała się fizycznie i psychicznie nad osobą nieporadną ze

względu na wiek tj. małoletnią córką Z. K. poprzez uderzenie jej w twarz, rzucanie

nią oraz szarpanie, powodując u pokrzywdzonej obrażenia ciała w postaci otarć

naskórka w okolicy lędźwiowo- krzyżowej średnicy 1 cm, obrzęków i sińców w okolicy

czołowej lewej, w okolicy oczodołu lewego i policzka lewego, obustronnych krwawych

wylewów podspojówkowych, pourazowego krwawienia podpajęczynówkowego,

otarcia naskórka na ręce prawej i na policzku lewym oraz pojedynczego sińca na

klatce piersiowej w okolicy lewej pachy, które to obrażenia skutkowały naruszeniem

czynności narządu ciała na okres trwający dłużej niż 7 dni, tj. o czyn z art. 207

§ 1a k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy w Wałczu wyrokiem z dnia 29 stycznia 2025 r., sygn. akt

II K 357/24, oskarżoną K. K. uznał za winną popełnienia zarzucanego jej czynu, tj.

przestępstwa z art. 207 § 1a k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11

§ 2 k.k. i za to na podstawie art. 207 § 1a k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył jej

karę roku pozbawienia wolności (pkt I). Ponadto sąd orzekł o zaliczeniu okresu

rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet kar (pkt II) oraz o kosztach sądowych

(pkt III i IV).

Żadna ze stron nie wniosła środka zaskarżenia, tym samym wyrok

uprawomocnił się w dniu 6 lutego 2025 roku.

Kasację od powyższego wyroku na niekorzyść skazanej wniósł Rzecznik Praw

Dziecka, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. rażące naruszenie prawa karnego materialnego, a konkretniej - art. 207

§ 2 k.k., poprzez jego niezastosowanie, pomimo ustalenia w toku postępowania

karnego, że oskarżona uderzała w twarz, szarpała oraz rzucała małoletnią córką,

powodując u niej obrażenia ciała, co w przypadku dziecka w wieku 3,5 miesiąca

uznać należy za zachowanie szczególnie okrutne;

2. rażące naruszenie prawa karnego materialnego, a konkretniej - art. 41

§ 1a k.k., poprzez niezastosowanie wskazanych w rzeczonej regulacji środków

karnych, pomimo obligatoryjności ich zastosowania w przypadku skazania sprawcy

III KK 41/26

3

na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu

na szkodę małoletniego, co miało miejsce w niniejszej sprawie;

3. rażące naruszenie prawa karnego materialnego, a konkretniej - art. 53

§ 1 k.k., poprzez nieuwzględnienie w procesie wymiaru oskarżonej kary celów

zapobiegawczych, które kara ma osiągnąć w stosunku do skazanego, oraz celów

związanych ze społecznym jej (kary) oddziaływaniem, pomimo obowiązku w tym

zakresie przewidzianego w rzeczonej regulacji.

Wzmiankowane rażące naruszenia prawa miały przy tym oczywisty i istotny

wpływ na treść orzeczenia, jako że skutkowały nieprawidłową kwalifikacją prawną

zachowania się oskarżonej, a nadto - brakiem orzeczenia wobec oskarżonej

przewidzianych przez ustawodawcę środków karnych i orzeczeniem wobec

oskarżonej kary jednoznacznie nieadekwatnej (w tym kary niewspółmiernej do wagi

popełnionego przez oskarżoną przestępstwa).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu w Wałczu do ponownego rozpoznania.

Kurator małoletniej poparł wniesioną kasację oraz wniósł o uchylenie wyroku

w całości, ewentualnie w części dotyczącej braku orzeczenia środka karnego z art.

41 § 1a k.k.

Na rozprawie kasacyjnej reprezentant Rzecznika Praw Dziecka podtrzymał

kasację w całości. Prokurator poparł kasację jedynie w części dotyczącej braku

orzeczenia środka karnego. Obrońca skazanej poparł kasację w zakresie braku

orzeczenia obligatoryjnego środka karnego (punkt 2 kasacji), natomiast w pozostałej

części wniósł o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Tytułem wstępu należy zaznaczyć, że z uwagi na oddalenie kasacji jako

oczywiście bezzasadnej w zakresie zarzutów z punktów 1 i 3, pisemne uzasadnienie

zostanie sporządzone jedynie w części dotyczącej punktu 2 kasacji. Kasacja

Rzecznika Praw Dziecka w zakresie braku orzeczenia o obligatoryjnym środku

karnym, o którym mowa w art. 41 § 1a k.k., jest oczywiście zasadna.

Należy w pełni podzielić zarzut zawarty w kasacji Rzecznika Praw Dziecka o

rażącym naruszeniu przez Sąd Rejonowy w Wałczu przepisu prawa karnego

materialnego w postaci art. 41 § 1a k.k. Przesłanką do obligatoryjnego orzeczenia

III KK 41/26

4

zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich

lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją,

leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi jest skazanie na karę pozbawienia

wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu na szkodę

małoletniego.

W przedmiotowej sprawie K. K. została skazana za czyn z art. 207 § 1a k.k. w

zw. z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. na karę roku pozbawienia wolności. Za

tego rodzaju przestępstwo, skierowane przeciwko zdrowiu i popełnione na szkodę

małoletniej córki, za które orzeczono wobec skazanej karę roku pozbawienia

wolności, został przewidziany w art. 41 § 1a pkt 1 k.k. obligatoryjny środek karny w

postaci zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania

wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem,

edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo

dożywotnio. Przepis ten o wskazanej treści wszedł w życie od dnia

1 października 2023 roku (Dz.U.2022.2600), a zatem obowiązywał zarówno w dacie

popełnienia zarzucanego skazanej czynu, jak i w dacie wydania zaskarżonego

wyroku. Powyższe zatem obligowało sąd meriti do orzeczenia wobec skazanej K. K.

zakazu określonego przepisem art. 41 § 1a pkt 1 k.k.

Z uwagi na skazanie K. K. za czyn z art. 207 § 1a k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k.

w zw. z art. 11 § 2 k.k., możliwość orzeczenia środka karnego na podstawie

wszystkich zbiegających się przepisów przewiduje art. 11 § 3 k.k., który stanowi, że

w wypadku określonym w § 2 sąd wymierza karę na podstawie przepisu

przewidującego karę najsurowszą, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innych

środków przewidzianych w ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się

przepisów. Wobec powyższego, skazanie za czyn przeciwko zdrowiu z art. 157 § 1

k.k. obligowało sąd do orzeczenia środka karnego określonego w art. 41 § 1a pkt 1

k.k.

Jednocześnie zauważyć należy, co wynika także ze stanowiska doktryny, że

„przestępstwa umyślne przeciwko życiu lub zdrowiu obejmują zarówno umyślne

przestępstwa, które znajdują się w rozdziale XIX Kodeksu karnego, jak i umyślne

przestępstwa, do których ubocznego przedmiotu zamachu należy życie lub zdrowie,

np. czyn z art. 280 § 1 k.k. (zob. M. Kulik, w: M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz,

III KK 41/26

5

M. Kulik, M. Mozgawa (red.), Kodeks karny. Komentarz, art. 41, teza 8; P.

Zakrzewski, w: A. Błachnio, J. Kosonoga-Zygmunt, J. Majewski (red.), P. Zakrzewski,

Kodeks karny. Komentarz, art. 41, teza 14, cyt. za M. Filipczak, w: Kodeks karny.

Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025, art. 41, teza 29; podobnie Mierzwińska-

Lorencka, w: Środki karne, przepadek i środki kompensacyjne w znowelizowanym

kodeksie karnym, red. Daniluk, s. 86, cyt. za M. Kulik, w: Kodeks karny. Komentarz

aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2026, teza 8).

Dopuszczalność zaskarżenia, a w konsekwencji uchylenia wyroku w części,

w jakiej nie zawiera ono rozstrzygnięcia w przedmiocie obligatoryjnych środków

karnych, wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. uchwała SN z dnia 28

października 2015 r., I KZP 21/14), zaś od dnia 16 kwietnia 2016 r. wprost z treści

art. 425 § 2 zdanie 2 k.p.k.

Zaistniałe w rozpatrywanej sprawie uchybienie, miało niewątpliwie istotny

wpływ na treść wyroku, który został wydany z rażącą obrazą wskazanego w kasacji

przepisu. Oskarżona tym samym nie poniosła wszystkich prawnych konsekwencji

swojego zachowania. Przy czym orzeczenie środka karnego na podstawie art. 41 §

1a zdanie drugie k.k. jest niezależne od tego, czy sprawca przestępstwa uprzednio

zajmował tego rodzaju stanowisko lub wykonywał zawód tego rodzaju, a popełniony

czyn pozostawał w związku z funkcjonalnym zakresem prowadzonej przez niego

działalności (zob. wyrok SN z dnia 23 lipca 2024 r., III KK 87/24).

W konsekwencji, Sąd Najwyższy, uwzględniając częściowo kasację

Rzecznika Praw Dziecka wniesioną na niekorzyść skazanej, z zachowaniem terminu

określonego w art. 524 § 3 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej braku

orzeczenia o obligatoryjnym środku karnym, o którym mowa w art. 41 § 1a k.k. i

przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Wałczu do ponownego

rozpoznania, który to sąd winien mieć na uwadze zawarte powyżej zapatrywania

prawne (art. 442 § 3 k.p.k.).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

[J.J.]

[r.g.]

III KK 41/26

6

Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka Paweł Kołodziejski