Sąd Najwyższy wyłączył sędziego P.K. od rozpoznania kasacji obrońcy skazanego

W dniu 23 września 2024 r. zarejestrowana została w Sądzie Najwyższym

pod sygnaturą akt III KK 482/24, kasacja obrońcy skazanego A.P. od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 19 stycznia 2023 roku, sygn. akt II AKa 62/21.

Kasacja ta została przydzielona do rozpoznania SSN M.B., która postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2024 r. została wyłączona od rozpoznania

niniejszej sprawy. Kolejno wyznaczani sędziowie sprawozdawcy byli wyłączani

przez Sąd Najwyższy, który uwzględniał wnioski obrońcy składane w tej materii.

III KK 482/24

2

Przebieg procedowania w tym zakresie przedstawiono w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 10 marca 2026 r., w sprawie III KK 482/24.

Zarządzeniem z dnia 12 marca 2026 r. do rozpoznania tej sprawy został

wyznaczony SSN P.K. W dniu 30 kwietnia 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął

wniosek obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego SN P.K. od rozpoznania

sprawy kasacyjnej. Obrońca podniósł, że udział SSN P.K. w składzie Sądu

Najwyższego prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. A to z tej przyczyny, iż został on powołany na pełnione stanowisko w

procedurze powodującej identyczne domniemanie braku gwarancji niezawisłości i

bezstronności, jak zarzucono to w kasacji wobec składu Sądu odwoławczego, co

implikuje stwierdzenie, że rozpoznanie przedmiotowej kasacji przez Sąd Najwyższy

w tak ukształtowanym składzie stanowiłoby przejaw orzekania we własnej sprawie,

z naruszeniem zasady nemo iudex in causa sua. Wniosek zawiera uzasadnienie z

odwołaniem się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońcy zasługuje na uwzględnienie.

Sędzia SN P.K. został powołany na stanowisko sędziego Izby Karnej Sądu

Najwyższego w wyniku rekomendacji wydanej przez Krajową Radę Sądownictwa w

składzie określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Wadliwość tej procedury wykazana została w uchwale trzech połączonych

Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) oraz w uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Z tych orzeczeń wynika

przede wszystkim, że sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na

urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w tym trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Wielokrotnie już Sąd Najwyższy wskazywał, że w dyspozycji art. 40 § 1 pkt

1 k.p.k. mieszczą się przypadki obejmujące taką więź sędziego ze sprawą, iż wynik

III KK 482/24

3

danego postępowania będzie miał znaczenie nie tylko dla jego stron, ale także dla

samego sędziego. Z orzecznictwa tego wynika, że wyłączeniu na podstawie art. 40

§ 1 pkt 1 k.p.k. podlega sędzia w sytuacji, w której miałby on dokonać oceny

stosunku prawnoprocesowego (którego podmiotem, obok stron, jest także sędzia

rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na jego własne prawa i

obowiązki.

Skoro sędzia, którego prawidłowość powołania może być kwestionowana – a

tym samym jego niezawisłość oraz bezstronność - musi rozpoznając sprawę sam

dokonać osądu w tym zakresie, a więc eo ipso oceny zachodzącego między nim a

stronami stosunku prawnoprocesowego, to jest z mocy ustawy wyłączony jako

iudex in sua causa, gdyż - co oczywiste, nawet gdyby był krystaliczne bezstronny -

wynik tego osądu, dotycząc go osobiście, wpływając na jego prawa i obowiązki z

dziedziny prawa publicznego, pośrednio dotknie także jego sfery prywatnej.

Przepisy wyłączają w tym przypadku sędziego niezależnie od jego subiektywnego

poczucia bezstronności i gotowości do jej uszanowania w konkretnej sprawie (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2025 r., I KK 379/25, LEX

nr 3982215).

W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie SSN P.K., ponieważ nie

ulega wątpliwości, że oceniając zasadność wystąpienia obrońcy skazanego, sędzia

miałby w polu widzenia własny status zawodowy, związany z trybem powołania na

stanowiska sędziowskie z udziałem KRS ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw. Obrońca zasadnie więc we wniosku o wyłączenie tego sędziego

stwierdził, że na gruncie przedmiotowej sprawy mamy do czynienia z sytuacją

naruszającą zasadę nemo iudex in causa sua, stojącą u podstaw normy wyrażonej

w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Jak już wcześniej wskazano, Sąd Najwyższy badając w

trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego, winien mieć na względzie

stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że

orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na stanowisko

sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą

Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017

r., będzie stanowiło naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

III KK 482/24

4

i Podstawowych Wolności (por. np. wyrok ETPCz z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie

Reczkowicz przeciwko Poilsce, skarga nr 43447/19; wyrok pilotażowy ETPC z dnia

23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21). Rozpoznanie

przez sędziego P.K. przedmiotowej sprawy mogłoby wywołać u stron oraz w opinii

publicznej przekonanie o braku instytucjonalnej bezstronności sądu. W interesie

systemu wymiaru sprawiedliwości jest nie tylko troska o rzeczywistą bezstronność

sędziego, ale także zapobieganie powstaniu negatywnego odbioru społecznego w

tym przedmiocie.

Z tych przyczyn orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

[R.G.]