Sąd Najwyższy wyłączył sędziego od kasacji skazanych N. J. i R. S.

Obrońca skazanych N. J. i R. S. wystąpił, z wnioskiem o wyłączenie

sędziego Sądu Najwyższego Stanisława Stankiewicza od rozpoznania sprawy

kasacyjnej o sygnaturze akt III KK 557/25.

Uzasadniając wniosek obrońca podniósł brak instytucjonalnych gwarancji

niezawisłości i bezstronności sędziego SN Stanisława Stankiewicza. Jako

podstawę tej inicjatywy wskazano na okoliczności powołania ww. sędziego na

urząd sędziego Sądu Najwyższego – postanowienie Prezydenta RP z 19 września

2018 r., wydane w następstwie uchwały KRS z 23 sierpnia 2018 r., nr 317/2018,

podjętej przez KRS w składzie ukształtowanym w trybie ustawy z dnia 8 grudnia

III KK 557/25

2

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie sędziego SN Stanisława Stankiewicza jest zasadny.

Przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować mając w polu widzenia szczególny

aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie

istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego; mianowicie słuszne jest

również baczenie na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego

dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu. W takim razie wykładnia

wspomnianego przepisu może dopuszczać także sądową kontrolę, czy w danej

sprawie nie zachodzi obawa naruszenia standardu niezależności i bezstronności

sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Jak to

zaznaczono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2022 r., V KO

37/22, celowe może być posłużenie się przewidzianą przez ustawodawcę instytucją

procesową minimalizującą, albo znoszącą takie zagrożenie w sprawie, która

dopiero ma zostać rozpoznana przez sąd. Konsekwentnie, jak w tymże

postanowieniu, również m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, nie tracąc z pola widzenia faktu

wydania w dniu 20 kwietnia 2020 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie

U 2/20, należy opowiedzieć się za aktualnością mającą moc zasady prawnej i

wiążącą każdy skład Sądu Najwyższego uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (zob. także postanowienia SN z dnia 16 września

2021 r., I KZ 29/21, i z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21). W jej pkt 1.

stwierdzono, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…)

zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3)”. Należy również, potwierdzając myśl o związaniu sądów

krajowych interpretacją EKPC przyjętą przez Europejski Trybunał Praw Człowieka,

III KK 557/25

3

przywołać – podobnie jak we wspomnianych judykatach Sądu Najwyższego –

wyrok tego Trybunału z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko

Polsce (skarga nr 43447/19), w którym stwierdzono, że z uwagi na udział w

procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada

Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ

ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana

na urząd sędziego orzekając w określonej sprawie nie stanowi niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.

Celowe będzie nadmienić, że tak postanowienie V KO 37/22, jak i uchwałę I KZP

2/22 Sąd Najwyższy podjął po wydaniu w dniu 10 marcu 2022 r. przez Trybunał

Konstytucyjny wyroku w sprawie K 7/21, dotyczącego zgodności z Konstytucją RP

art. 6 ust. 1 EKPC. W pkt 2. wymienionej uchwały zanegowano spełnianie

standardu bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego, który uzyskał

nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą

Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., a w uzasadnieniu wskazano, że „jako

bezskuteczną i sprzeczną z prawem Unii postrzegać należy praktykę Trybunału

Konstytucyjnego, której skutkiem miałoby być ograniczenie prawa sądów do

badania bezstronności sędziów i należytej obsady sądów, w tym w oparciu o normy

art. 41 k.p.k. oraz art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.”

Wymaga podkreślenia, że autor wniosku wątpliwości co do bezstronności

sędziego Stanisława Stankiewicza, powołanego na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa, sygnalizuje nie w aspekcie personalnym, ale w

aspekcie instytucjonalnym, co trudno odrzucić, mając na uwadze wspomniany

szeroki aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, powołane wcześniej (i

to tylko przykładowo spośród innych) judykaty, jak też argumentację przedstawianą

w piśmiennictwie prawniczym [m.in. J. Giezek, Zarys modelowego ujęcia

bezstronności sędziego w aspekcie instytucjonalnym; P. Kardas, Instytucjonalne

aspekty bezstronności sędziego. O proceduralnych podstawach i sposobach

rozpoznawania wniosków dotyczących wyłączenia sędziego z uwagi na brak

instytucjonalnych gwarancji bezstronności – oba opracowania (w:) P. Wiliński, R.

III KK 557/25

4

Zawłocki (red.), Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu

wadliwości jego powołania, Warszawa 2022]. Nie odrzucając argumentacji

przedstawionej we wniosku, należało się odnieść ze zrozumieniem do starania

obrońcy, by sprawę jego mandanta rozpoznał sąd instytucjonalnie bezstronny

(podkreślenie – SN), za czym, jak wskazano w postanowieniu Sądu Najwyższego V

KO 37/22, przemawiała też potrzeba zapobieżenia wystąpieniu skutków

wyrażonych w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r. oraz ewentualnej skardze strony do ETPC, której wysoce

prawdopodobne uwzględnienie stwarzałoby podstawę do wznowienia

postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k., jak też prowadziłoby do

odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa.

Jedyną możliwością usunięcia wyżej omówionych, uzasadnionych

wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie

postępowania składu Sądu Najwyższego, w którym nie uczestniczą sędziowie

wobec których w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, oraz w piśmiennictwie

formułowane są rzeczowe, silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do

udziału w procedurze nominacyjnej niespełniającej wymogów obiektywizmu i

niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej, było zatem uwzględnienie

wniosku i wyłączenie SSN Stanislawa Stankiewicza od rozpoznania sprawy

kasacyjnej o sygnaturze akt III KK 557/25.

Kierując się powołanymi względami orzeczono jak w części dyspozytywnej.

[J.J.]

[a.ł]