Sąd Najwyższy uchylił uniewinnienie oskarżonej o udaremnienie zaspokojenia wierzyciela

J.D. została oskarżona o to, że w dniu 30 grudnia 2019 r. w K., w celu

udaremnienia wykonania orzeczenia sądu, udaremniła zaspokojenie swojego

wierzyciela B.B. w ten sposób, że na podstawie umowy sprzedaży (akt notarialny rep.

A numer [...]) zbyła za kwotę 850 000 złotych, zagrożony zajęciem składnik swojego

majątku w postaci nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] na działce nr [...], objętej

księgą wieczystą numer […], zabudowanej domem jednorodzinnym, tj. o

przestępstwo z art. 300 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie wyrokiem z dnia 30

stycznia 2025 r., sygn. akt II K 762/22/S oskarżoną J.D. uznał za winną popełnienia

zarzucanego jej aktem oskarżenia czynu, czym wyczerpała znamiona występku z art.

300 § 2 k.k. i za to na mocy art. 300 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył jej karę

7 (siedmiu) miesięcy pozbawienia wolności oraz na mocy art. 33

§ 2 i 3 k.k. wymierzył jej karę grzywny w wymiarze 100 (stu) stawek dziennych,

ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 20 (dwudziestu) złotych (pkt I). Sąd

warunkowo zawiesił wykonanie orzeczonej kary na okres próby w wymiarze 2 (dwóch)

lat (pkt II) oraz zobowiązał oskarżoną do informowania sądu o przebiegu okresu

próby co 6 (sześć) miesięcy, w formie pisemnej (pkt III). Orzeczono także o kosztach

sądowych (pkt IV).

Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonej.

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 24 września 2025 r., sygn. akt

IV Ka 610/25 na zasadzie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 punkt 2 k.p.k.

przedmiotowy wyrok zmienił w ten sposób, że uniewinnił oskarżoną J.D. od

popełnienia zarzuconego jej czynu, to jest występku z art. 300 § 2 k.k. (pkt I) oraz

orzekł o kosztach sądowych (pkt II i III).

Kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Okręgowy w Krakowie,

zaskarżonemu wyrokowi zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego, mające

istotny wpływ na treść orzeczenia, a to art. 300 § 2 k.k., polegające na błędnym

uznaniu, iż zachowanie oskarżonej J.D., nie wyczerpało znamion przestępstwa z art.

300 § 2 k.k., w szczególności nie wyczerpało znamienia „w celu udaremnienia

wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego”, i w konsekwencji

III KK 56/26

3

uniewinnienia oskarżonej od popełnienia zarzuconego jej przestępstwa, pomimo

poczynienia ustaleń faktycznych wskazujących na wypełnienie przez oskarżoną

wszystkich znamion zarzucanego jej występku. Skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi II

Instancji.

W odpowiedzi na kasację obrońca skazanej wniósł o jej oddalenie.

Podczas rozprawy kasacyjnej prokurator podtrzymał wniesioną kasację.

Obrońca oskarżonej wniósł o oddalenie kasacji oraz zasądzenie od Skarbu

Państwa kosztów obrony udzielonej oskarżonej przed Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja prokuratora okazała się zasadna. W postępowaniu odwoławczym

doszło bowiem do wskazywanego w nadzwyczajnym środku zaskarżenia rażącego

naruszenia prawa, które miało przy tym istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że dla sądu odwoławczego

zasadnicze dla oceny, czy oskarżona J.D. dopuściła się przestępstwa z art. 300 §

2 k.k., było przyjęcie, że znamiona wskazanego czynu dotyczą zapadłego już

orzeczenia sądu. Sąd w tym zakresie odwołał się do treści zarzutu, który zawierając

definicję legalną w postaci „orzeczenia sądu” w ocenie sądu ad quem dotyczył

„zapadłego już orzeczenia sądu”. Dlatego też Sąd Okręgowy doszedł do przekonania,

że z uwagi na brak istnienia orzeczenia, nastąpiła dekompletacja znamion czynu

zarzucanego oskarżonej.

W konsekwencji sąd odwoławczy, ograniczając rozpoznanie apelacji do

zarzutu podniesionego w punkcie VII apelacji (błędnie w uzasadnieniu wskazano

punkt 6 – uwaga SN) uniewinnił oskarżoną. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że

obrońca oskarżonej zarówno w apelacji, jak i w odpowiedzi na kasację, wskazywał

jedynie na okoliczność, że dla wypełnienia znamion przestępstwa z art. 300 § 2 k.k.

niezbędne jest istnienie orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, powołując

się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2023 r., w sprawie o sygn. akt II KK

567/22. Przy czym nie budzi wątpliwości okoliczność, że w przedmiotowej sprawie

nie zapadło żadne orzeczenie sądu, które zobowiązywałoby J.D. do zapłaty na rzecz

B.B. jakiejkolwiek kwoty.

III KK 56/26

4

Jednakże sąd II instancji, uwzględniając wskazany wyżej zarzut obrońcy

oskarżonej, jednocześnie w uzasadnieniu wyroku wskazał, że: „Sąd Rejonowy w

swoim uzasadnieniu słusznie powołał się na istniejący w doktrynie i orzecznictwie

pogląd zgodnie z którym przestępstwo z art. 300 § 2 k.k. można dopuścić się także

wtedy gdy egzekucja dopiero grozi, a więc w okresie kiedy wierzyciel w sposób

niedwuznaczny daje do zrozumienia, że postanowił dochodzić swojej pretensji

majątkowej w drodze sądowej; nie musi więc formalnie istnieć orzeczenie organu

państwowego”.

Tym samym sąd odwoławczy popadł w wewnętrzną sprzeczność. Z jednej

bowiem strony sąd ten słusznie uznał, że nie zapadło żadne orzeczenie sądu, które

zobowiązywałoby J.D. do zapłaty na rzecz B.B. jakiejkolwiek kwoty, z drugiej

wskazał, że takie orzeczenie dla przypisania sprawcy odpowiedzialności karnej za

czyn z art. 300 § 2 k.k. wcale nie jest konieczne, przyznając tym samym słuszność

sądowi I instancji, który skazał oskarżoną za zarzucany jej czyn. W związku z

powyższym, stwierdzenie sądu odwoławczego, że nastąpiła dekompletacja znamion

czynu zarzucanego oskarżonej, nie zostało prawidłowo i logicznie wykazane. Nie

można bowiem uznać w realiach faktycznych i procesowych przedmiotowej sprawy,

opierając się jedynie na niespójnej argumentacji sądu odwoławczego, zawartej w

pisemnym uzasadnieniu, że w zachowaniu J.D. brakuje jakiegoś elementu dla

przypisania jej wypełnienia znamion zarzucanego jej czynu z art. 300 § 2 k.k.

Co istotne, w toku całego postępowania sprawa dotyczyła ustawowego opisu

czynu z art. 300 § 2 k.k. w postaci udaremnienia wykonania orzeczenia sądu. Sąd

odwoławczy dokonując wykładni tego przepisu winien mieć na uwadze fakt, że w

piśmiennictwie nie ma jednolitości co do wykładni przepisu art. 300 § 2 k.k. i

wyrażane są w tym zakresie różne, niejednokrotnie wewnętrznie sprzeczne

stanowiska. Część autorów np. wskazuje na orzecznictwo z lat 30. wypracowane na

gruncie art. 282 k.k. z 1932 r., w którym przyjmowano, że „udaremnienie egzekucji

(jakie ma na myśli art. 282 k.k.) może nastąpić nie tylko w czasie gdy wierzyciel już

ją wszczął, lecz także przed uzyskaniem tytułu egzekucyjnego, a nawet przed

wytoczeniem powództwa, jeżeli – oczywiście sprawcy jest wiadomo, że wierzyciel

zamierza przystąpić do zrealizowania swojego roszczenia" (zob. wyrok SN z dnia 14

marca 1935 r., sygn. 3 K. 43/35, Zbiór orzeczeń Sądu Najwyższego. Orzeczenia Izby

III KK 56/26

5

Karnej, z. XI/1935, poz. 456). Jednak jednocześnie autorzy ci akcentują wyraźnie, że

ochrona karno-prawna przewidziana przez art. 300 § 2 k.k. dotyczy wyłącznie

wierzytelności potwierdzonej przez orzeczenie. „Komentowany przepis [] zapewnia

realizację roszczeń usankcjonowanych przez orzeczenia organów państwowych []

chroni on powagę rozstrzygnięć dokonywanych w sprawach indywidualnych przez

organy państwowe. Każde bowiem zachowanie się skierowane przeciwko wykonaniu

orzeczenia sądu lub innego organu państwowego - jako akt samowoli – godzi zawsze

w porządek prawny, wzruszając jego stabilność, niezależnie od tego, że może przy

tym atakować i inne wartości" (zob. J. Majewski, w: red. A. Zoll (red.), Kodeks karny.

Część szczególna. Komentarz, Kraków 1999, s. 372). Inni autorzy wyrażają z kolei

stanowisko znacznie bardziej elastyczne, że definicja legalna omawianego

przestępstwa wskazywać może także na przyszłe i spodziewane orzeczenie, a nie

już zapadłe (zob. M. Kulik, Komentarz do art. 300, pkt 13, w: Kodeks karny.

Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2026). Ponadto także w

orzecznictwie (do którego odwołał się sąd I instancji) przyjmuje się, że przestępstwa

z art. 300 § 2 k.k. można się dopuścić również wtedy, gdy egzekucja dopiero grozi,

a więc w okresie, kiedy wierzyciel w sposób niedwuznaczny daje do zrozumienia, że

postanowił dochodzić swojej pretensji majątkowej w drodze sądowej. Nie musi więc

w tym przypadku formalnie istnieć orzeczenie organu państwowego, a składniki

majątku są zagrożone zajęciem, jeżeli istnieje obiektywne, rzeczywiste i

bezpośrednie niebezpieczeństwo zajęcia, a więc takie niebezpieczeństwo, z którym

należy się liczyć (zob. także wyrok SN z dnia 17 listopada 2011 r., V KK 226/11 i

wskazana tam literatura).

W tym stanie rzeczy trzeba uznać, że Sąd Okręgowy w Krakowie, dokonując

subsumpcji poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych w zakresie możliwości

wyczerpania przez oskarżoną znamion przestępstwa typizowanego w art. 300 § 2

k.k., uczynił to z rażącą obrazą prawa, która miała przy tym istotny wpływ na treść

wyroku. Przedstawiona bowiem przez sąd argumentacja wzajemnie się wyklucza i

jako taka nie może zostać zaakceptowana. Jeśli sąd ten uważał, że dla przypisania

odpowiedzialności karnej z art. 300 § 2 k.k. nie jest wymagane istnienie orzeczenia

ustalającego istnienie danej wierzytelności, to tym samym uchylenie zaskarżonego

wyroku sądu pierwszej instancji i uniewinnienie oskarżonej jawi się jako całkowicie

III KK 56/26

6

niezrozumiałe. Dlatego też konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy sądowi II instancji do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd odwoławczy powinien mieć na

uwadze powyższe zapatrywania Sądu Najwyższego (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art.

518 k.p.k.) i rozpoznać wniesioną apelację obrońcy oskarżonej, zgodnie z

przysługującą kompetencją i przepisami prawa.

Na zakończenie dodać wypada, że z uwagi na treść wyroku Sądu

Najwyższego, nie było podstaw do zamieszczania w tym wyroku rozstrzygnięcia o

kosztach procesu na rzecz obrońcy oskarżonej. Tego rodzaju rozstrzygnięcie

zamieszcza się jedynie w wyroku kończącym postępowanie (art. 626 § 1 k.p.k.), zaś

takiej cechy nie ma wyrok Sądu Najwyższego uchylający zaskarżone orzeczenie i

przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania.

Mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji wyroku.

Anna Dziergawka

Antoni Bojańczyk

Stanisław Stankiewicz

[WB]

[r.g.]