Przepadek auta nietrzeźwego kierowcy uchylony, bo nie zbadano wspólności małżeńskiej

Sąd Rejonowy w Gorlicach wyrokiem z dnia 21 listopada 2024 r. (sygn. akt II

K 252/24), uznał S.W. za winnego tego, że w dniu 11 maja 2024 r. w B. prowadził w

III KK 564/25

2

ruchu lądowym po drodze publicznej samochód osobowy marki V. o numerze

rejestracyjnym [...], będąc w stanie nietrzeźwości (wyniki pomiarów: 1,12 mg/l; 1,14

mg/l; 1,22 mg/l; 1,15 mg/l), to jest popełnienia czynu z art. 178a § 1 k.k. Za to

przestępstwo, przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k., Sąd wymierzył oskarżonemu karę

grzywny w wymiarze 160 stawek dziennych po 25 złotych każda. Nadto, na

podstawie art. 42 § 2 k.k., orzeczono wobec oskarżonego zakaz prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat, a na podstawie art. 43a § 2 k.k.

świadczenie pieniężne w kwocie 5.000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy

Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. W punkcie IV wyroku, na

podstawie art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k., Sąd orzekł przepadek na rzecz

Skarbu Państwa pojazdu mechanicznego – samochodu osobowego marki V. o

numerze rejestracyjnym [...].

Wyrok ten uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego.

Od powyższego wyroku kasację na niekorzyść oskarżonego wniósł Prokurator

Generalny, zaskarżając go w zakresie rozstrzygnięcia o przepadku pojazdu

mechanicznego zawartego w pkt IV części dyspozytywnej. Skarżący zarzucił rażące

i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego procesowego, a

mianowicie art. 366 § 1 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich

istotnych okoliczności sprawy, warunkujących orzeczenie przepadku pojazdu

mechanicznego, związanych z istnieniem pomiędzy oskarżonym a jego małżonką

ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, w konsekwencji czego, z rażącym i

mającym istotny wpływ na treść orzeczenia naruszeniem prawa materialnego, a

mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., orzeczono na rzecz Skarbu

Państwa przepadek samochodu osobowego marki V. o nr rej. [...], w sytuacji gdy nie

stanowił on wyłącznej własności oskarżonego, w konsekwencji czego, przy

prawidłowym zastosowaniu dyspozycji art. 44b § 2 k.k., w miejsce przepadku pojazdu

mechanicznego powinien zostać orzeczony przepadek jego równowartości.

Podnosząc ten zarzut, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w

Gorlicach do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KK 564/25

3

Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, co pozwoliło na

jej uwzględnienie w całości. Analiza akt sprawy oraz treść zaskarżonego wyroku

prowadzi do wniosku, że Sąd meriti dopuścił się rażącej obrazy przepisów prawa

procesowego i materialnego, która miała bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia

w przedmiocie przepadku. Zgodnie z treścią art. 366 § 1 k.p.k., przewodniczący

składu orzekającego jest zobowiązany do wyjaśnienia wszystkich istotnych

okoliczności sprawy, co w realiach niniejszego postępowania obejmowało precyzyjne

ustalenie stosunków własnościowych dotyczących pojazdu mechanicznego, którym

poruszał się sprawca w chwili czynu. Obowiązek ten nabiera szczególnego

znaczenia po wejściu w życie przepisów wprowadzających obligatoryjny przepadek

pojazdu mechanicznego (art. 44b k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k.), gdyż ustawodawca

w sposób jednoznaczny rozróżnił sytuację, w której sprawca jest wyłącznym

właścicielem pojazdu, od sytuacji, w której pojazd ten stanowi współwłasność lub

wchodzi w skład majątku wspólnego.

W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w Gorlicach, orzekając w punkcie IV

przepadek samego pojazdu na podstawie art. 44b § 1 k.k., całkowicie zignorował

wynikający z akt sprawy fakt, iż S.W. pozostaje w związku małżeńskim z E.W.

Informacja ta wynikała wprost z notatki urzędowej, protokołu przesłuchania

podejrzanego oraz danych osobopoznawczych zebranych w trybie art. 213 § 1 k.p.k.

Posiadanie przez oskarżonego małżonka stanowiło wystarczający i konieczny sygnał

dla Sądu do zbadania, czy samochód marki V. o nr rej. [...] stanowi składnik majątku

osobistego oskarżonego, czy też objęty jest ustawową wspólnością majątkową

małżeńską. Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o., z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje

między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca przedmioty

nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Sąd

Najwyższy w swoim orzecznictwie wielokrotnie podkreślał, że figurowanie tylko

jednego z małżonków w dowodzie rejestracyjnym pojazdu nie przesądza o jego

wyłącznej własności w rozumieniu cywilnoprawnym.

Prawidłowa interpretacja art. 44b § 2 k.k. nakazuje przyjąć, że jeżeli pojazd

mechaniczny w czasie popełnienia przestępstwa nie stanowił wyłącznej własności

sprawcy – co ma miejsce w przypadku wspólności ustawowej małżeńskiej – sąd nie

może orzec przepadku tego pojazdu, lecz jest zobligowany do orzeczenia przepadku

III KK 564/25

4

jego równowartości. Orzeczenie przepadku pojazdu będącego przedmiotem

współwłasności uderzałoby bezpośrednio w prawa majątkowe osoby trzeciej

(małżonka), która nie jest sprawcą przestępstwa, co jest niedopuszczalne na gruncie

konstytucyjnej ochrony prawa własności. Sąd Rejonowy, zaniechawszy ustaleń w

tym przedmiocie, dopuścił się rażącego naruszenia art. 366 § 1 k.p.k., co skutkowało

błędnym zastosowaniem art. 44b § 1 k.k. zamiast § 2 tegoż przepisu. Uchybienie to

ma charakter rażący i w sposób oczywisty wpłynęło na treść wyroku, kreując

rozstrzygnięcie sprzeczne z obowiązującym stanem prawnym.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Gorlicach winien

przede wszystkim uzupełnić materiał dowodowy o dokumenty pozwalające ustalić

datę nabycia pojazdu oraz ustrój majątkowy panujący w małżeństwie oskarżonego w

dacie czynu.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Jacek Błaszczyk

Jerzy Grubba

Włodzimierz Wróbel

[WB]

[r.g.]