Sąd Najwyższy uchylił wyrok skazujący za narkotyki, bo obrońcy zabrakło na rozprawie

J.O. został oskarżony o popełnienie przestępstwa z art. 56 ust. 3 w zw. z art.

56 ust. 1 i art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.

W toku postępowania jurysdykcyjnego, sąd pierwszej instancji na pierwszym terminie

rozprawy w dniu 24 maja 2021 r., dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy

psychiatrów w celu ustalenia poczytalności oskarżonego w czasie popełnienia

zarzuconego mu przestępstwa. Oskarżony w chwili podjęcia tej decyzji procesowej

posiadał obrońcę ustanowionego z wyboru.

Na rozprawie w dniu 13 września 2021 r. sąd ujawnił opinię sądowo –

psychiatryczną, z której wynikało, że oskarżony miał zachowaną poczytalność

tempore criminis i mógł prowadzić obroną w sposób samodzielny i rozsądny, nie

podejmując decyzji w trybie art. 79 § 4 k.p.k. Na terminie rozprawy w dniu 14 marca

2022 r., sąd po odebraniu głosów stron, w tym również obrońcy oskarżonego i

oskarżonego, zamknął przewód sądowy i odroczył ogłoszenie wyroku do dnia 28

marca 2022 r. W tym dniu sąd postanowił wznowić przewód sądowy w celu

uzupełnienia postępowania dowodowego i odroczył rozprawę do dnia 6 czerwca

2022 r.

Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2022 r., w nieobecności obrońcy oskarżonego

i oskarżonego sąd zaliczył do materiału dowodowego kartę karalności oskarżonego

oraz dokumenty z innej sprawy karnej powiązanej z świadkiem, który pomówił

oskarżonego o dokonanie zarzuconych mu w akcie oskarżenia czynów, po czym

zamknął przewód sądowy, odebrał głosy stron, w tej sytuacji tylko prokuratora i

ogłosił wyrok, mocą którego uznał oskarżonego za winnego zarzuconego mu

przestępstwa i skazał go na karę 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz

grzywnę w wysokości 300 stawek dziennych po 20 zł każda stawka (sygn. II K

893/20/N).

III KK 634/25

3

Wyrok ten został zaskarżony apelacjami obrońców oskarżonego, po których

rozpoznaniu został utrzymany w mocy orzeczeniem sądu odwoławczego. Od tego

orzeczenia została wniesiona kasacja, która w związku z zaistnieniem na etapie

postępowania odwoławczego nienależytej obsady składu sądu odwoławczego,

została uwzględniona, a wyrok tego sądu został uchylony i sprawa została

przekazana do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Okręgowy w Krakowie, po ponownym rozpoznaniu apelacji obrońców

oskarżonego, wydał w dniu 13 czerwca 2025 r. wyrok (sygn. IV Ka 1180/24) mocą,

którego zmienił rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji w zakresie opisu czynu i

podstawy wymiaru kary, utrzymując je w pozostałym zakresie w mocy.

Od tego wyroku kasację wniósł obrońca skazanego.

W kasacji podniósł zarzut nienależytej obsady składu sądu odwoławczego

oraz zarzuty dotyczące nierzetelnej kontroli odwoławczej przez dokonanie pobieżnej

kontroli orzeczenia pierwszoinstancyjnego, bez odwołania się do istotnych dowodów

istniejących w sprawie, których uwzględnienie powinno prowadzić do odmiennych

wniosków w zakresie popełnienia przez skazanego przypisanego mu przestępstwa.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Prokurator w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście

bezzasadnej.

W toku przewodu kasacyjnego, po poinformowaniu stron o możliwości

zaistnienia na etapie postępowania przez sądem pierwszej instancji bezwzględnego

powodu odwoławczego z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 3 i 4 k.p.k.,

obrońca oskarżonego, jak też prokurator wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i

zmienionego nim wyroku sądu pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Analiza akt postępowania sądowego doprowadziła Sąd Najwyższy do

stwierdzenia zaistnienia - na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji -

bezwzględnej przyczyny odwoławczej wskazanej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Z przedstawionego rysu historycznego przebiegu rozprawy głównej wynika,

że na pierwszym terminie rozprawy sąd powziął uzasadnione wątpliwości co do

poczytalności oskarżonego tempore crminis i dopuścił dowód z opinii biegłych

III KK 634/25

4

lekarzy psychiatrów. Dopuszczenie dowodu z opinii wskazanych biegłych o stanie

zdrowia psychicznego oskarżonego jest równoznaczne z istnieniem „uzasadnionej

wątpliwości” co do jego poczytalności i powoduje z mocy art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw.

z art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. obligatoryjną obronę.

Jednakże w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że z uwagi na

wyraźną stylistykę art. 79 § 4 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od 1.07.2015 r.

obrona obligatoryjna ustaje dopiero z chwilą wydania przez sąd postanowienia, że

udział obrońcy nie jest obowiązkowy (por. wyroki SN : z 16.01.2018 r., V KK 450/17,

z 19.07.2023 r., III KK 628/22, z 20.07.2023 r., I KK 390/22, z 11.09.2025 r., III KK

291/25). Jeżeli sąd nie wydał wskazanego postanowienia, to mimo, że biegli lekarze

psychiatrzy nie stwierdzili okoliczności o której mowa w art. 79 § 3 k.p.k. obrona ma

nadal charakter obligatoryjny, Nieobecność w takiej sytuacji obrońcy na rozprawie

przed sądem pierwszej instancji stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, o

której mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., przy czym nie ma znaczenia, czy obrońca

był wyznaczony z urzędu, czy też ustanowiony z wyboru.

W analizowanym kontekście podnieść również należało, że dokonanie przez

sąd pierwszej instancji w dniu 6 czerwca 2022 r. - w toku postępowania

jurysdykcyjnego - określonej czynności procesowej odnośnie do nowych dowodów,

które ujawniono w sprawie, wskazuje jednoznacznie, iż były to czynności dowodowe

w fazie rozprawy głównej. Nie był to zatem etap ogłoszenia wyroku, mimo tego, że

we wskazanym dniu został on ogłoszony (fakt ten został odnotowany w protokole

rozprawy z dnia wydania wyroku, a nadto w tym dokumencie procesowym pod

tytułem protokół rozprawy umieszczono w nawiasie zapis „ ogłoszenie wyroku”).

Zatem w tej sprawie, jak to stwierdzono na wstępie rozważań zaistniała

bezwzględna przyczyna odwoławcza wskazana w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

W tej sytuacji - na podstawie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. pozostającego w związku z

treścią art. 79 § 3 i 4 k.p.k. - należało uchylić zaskarżony wyrok i zmieniony nim wyrok

sądu pierwszej instancji i sprawę przekazać temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Mając na uwadze treść art. 436 k.p.k. rozpoznanie pozostałych zarzutów kasacji

należało uznać za bezprzedmiotowe.

Z tych względów orzeczono jak w wyroku.

III KK 634/25

5

Jarosław Matras Andrzej Stępka Marek Pietruszyński

[WB]

[r.g.]