Sędzia SN M.S. wyłączony od wniosku o wyłączenie sędziego A.R. w sprawie M.B. i R.P.

Obrońcy w/w skazanych wnieśli kasacje od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Rzeszowie z dnia 28 lutego 2024 r., sygn. akt II AKa 85/23.

W wyniku kolejnych wyłączeń sędziów Sądu Najwyższego wyznaczonych do

rozpoznania niniejszej sprawy, do jej rozpoznania został wyznaczony w dniu 25

lutego 2026 r. SSN A.R. W dniu 26 lutego 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął

wniosek obrońcy skazanych, adwokata J.M., o wyłączenie sędziego SN A.R. na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. od rozpoznania niniejszej

sprawy. Do rozpoznania tego wniosku został wyznaczony SSN M.S. W dniu 5

III KK 644/24

2

marca 2026 r. wpłynął wniosek obrońcy skazanych o wyłączenie SSN M.S. od

rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN A.R. od udziału w rozpoznaniu sprawy o

sygn. akt III KK 644/24.

W obszernym wniosku obrońca podniósł, że zachodzą wątpliwości co do

instytucjonalnej bezstronności i niezawisłości sędziego M.S. z powodu powołania

go na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przy udziale KRS ukształtowanej w

trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Powołując się na obszerne

orzecznictwo Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stwierdził, że orzeczenia wydane z

udziałem sędziego Sądu Najwyższego powołanego na ten urząd w wyniku

rekomendacji KRS ukształtowanej w trybie określonym ustawą z 2017 r. dotknięte

są bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

W konkluzji obrońca podniósł dodatkowo – „Pan Sędzia Sądu Najwyższego

M.S. powinien zostać wyłączony od rozpoznania sprawy zainicjowanej wnioskiem

obrońcy skazanych R.P. oraz M.B. o wyłączenie Pana Sędziego A.R., również

dlatego, że podstawą wniosku o wyłączenie Pana Sędziego A.R. jest wada

nominacyjna, która w jednakowym stopniu dotyczy także Pana Sędziego M.S. W

istocie Pan Sędzia M.S. musiałby orzekać w sprawie, która dotyczy go

bezpośrednio, co sprawia, że jest on w myśl art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. z mocy prawa

wyłączony od udziału w sprawie wniosku obrońcy o wyłączenie Pana Sędziego A.R.

od rozpoznania sprawy wywołanej kasacją skazanych R.P. oraz M.B. (…)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońcy zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność

tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. O potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia

sędziego decyduje między innymi ocena, czy dla postronnego obserwatora

zachodzą w realiach sprawy takie okoliczności, które w odbiorze społecznym mogą

budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego. Sąd Najwyższy badając w trybie

art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego winien mieć na względzie także

stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału

III KK 644/24

3

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a w konsekwencji uwzględniać fakt, że

orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na stanowisko

sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą

Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r., będzie obciążone wadą stanowiącą naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka, a na gruncie prawa polskiego, jako bezwzględna

przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Każdy polski sąd jest

bowiem związany dokonaną przez ETPCz wykładnią standardu wynikającego z art.

6 ust. 1 w/w Konwencji, a to nakazuje przyjmować, że orzekanie sędziego Sądu

Najwyższego powołanego do tego Sądu w wadliwej procedurze, wiąże się z

istotnym naruszeniem prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i

niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz, jak również

standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Złożony przez obrońcę wniosek opiera się na okolicznościach związanych z

powołaniem sędziego M.S. na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw. Pan sędzia M.S. został powołany przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu

sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.

Decyzją Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego został przeniesiony do orzekania

w Izbie Karnej Sądu Najwyższego. Procedura powołania sędziego M.S. na urząd

sędziego Sądu Najwyższego przebiegała z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa

w składzie ukształtowanym na mocy w/w ustawy.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w swych orzeczeniach wskazywał

konsekwentnie, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie stanowi

sądu w rozumieniu art. 267 TFUE (por. wyroki TSUE z dnia: 21 grudnia 2023 r. w

sprawie L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, C- 718/21; 7 listopada 2024

r. w sprawie C.W. S.A i in., przeciwko Prezesowi Ochrony Konkurencji i

Konsumentów, C-326/23). Z dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka wynika natomiast, że tego rodzaju wady stwierdzone w

postępowaniach nominacyjnych na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego mają

charakter systemowy i będą brane pod uwagę w podobnych skargach złożonych w

III KK 644/24

4

przyszłości do Trybunału (por. wyroki: z dnia 23 listopada 2023 r., w sprawie

Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21; z dnia 22 lipca 2021 r., nr 43447/19,

Reczkowicz przeciwko Polsce; z dnia 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i 57511/19,

Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce i z dnia 3 lutego 2022 r., nr 1469/20,

Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce).

W interesie systemu wymiaru sprawiedliwości jest nie tylko troska o

rzeczywistą bezstronność sędziego, ale także zapobieganie powstaniu

negatywnego odbioru społecznego w tym przedmiocie. Problematyka związana z

procedurą powołania sędziów ściśle powiązana jest z prawem do rzetelnego

procesu sądowego, co tym bardziej uzasadnia wyłączenie SSN M.S. od udziału w

przedmiotowej sprawie. Sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na

urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej we wskazanym trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (por. uchwała Sądu Najwyższego w składzie 3

połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/20, OSNKW 2020, z. 2,

poz. 7; uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I

KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22).

Zgodnie z powyższym wyrokiem ETPCz w sprawie Reczkowicz przeciwko

Polsce, interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu

ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie

powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada

Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r., w efekcie czego organ

ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej, powoduje, że

skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie

stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. Problematyka związana z procedurą

powołania sędziów ściśle powiązana jest z prawem do rzetelnego procesu

sądowego, co uzasadnia wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego M.S. od udziału

w przedmiotowej sprawie.

Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.

[WB]

[r.g.]

III KK 644/24

5