Sąd Najwyższy uchylił umorzenie wyroku łącznego dla M.M., sprawa wraca do sądu okręgowego

III KK 70/26

2

M.M. został prawomocnie skazany:

1. wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z 22 lutego 2021 r.,

sygn. II K 1166/20, za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. popełnione w okresie od

1 sierpnia 2019 r. do 8 września 2020 r., na karę 10 miesięcy ograniczenia

wolności;

2. wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z 24 stycznia 2022 r.,

sygn. II K 1046/21, za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. popełnione w okresie od

9 września 2020 r. do 11 sierpnia 2021 r., na karę 1 roku i 6 miesięcy

ograniczenia wolności;

3. wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z 5 września 2022 r., sygn. II K

1613/21, za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. i art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. popełnione z 23/24 listopada 2021 r., na karę 3 miesięcy pozbawienia

wolności oraz karę 6 miesięcy ograniczenia wolności;

4. wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z 23 stycznia 2023 r., sygn.

K 589/22, za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. popełnione w okresie od sierpnia

2021 r. do 21 stycznia 2022 r., na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności.

Wyrokiem łącznym z 2 lipca 2024 r., sygn. II K 561/23, Sąd Rejonowy w

Nowym Sączu:

1. na podstawie art. 568a § 1 pkt 2 k.p.k. i art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 § 1 i §

2 k.k., art. 86 § 1 i § 3 k.k. połączył skazanemu M.M. kary ograniczenia wolności

orzeczone w sprawach o sygn. II K 1166/20 i II K 1046/21 i w ich miejsce

wymierzył mu karę łączną 2 lat ograniczenia wolności, polegającą na

wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze

24 godzin miesięcznie;

2. pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w wyrokach podlegających połączeniu

pozostawił do odrębnego wykonania;

3. na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie o objęcie wyrokiem łącznym

skazań ze spraw o sygn. akt II K 1613/21 i II K 589/22.

Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone apelacją przez prokuratora w

całości na niekorzyść skazanego. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu wyrokiem z 22

III KK 70/26

3

listopada 2024 r., sygn. II Ka 455/24, uchylił zaskarżony wyrok łączny i na podstawie

art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie.

Kasację od wyroku sądu odwoławczego na korzyść skazanego M.M. wywiódł

Prokurator Generalny, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego – art. 572 k.p.k., art. 85 §

1 k.k. w zw. z art. 87 § 1 i § 2 k.k. i w zw. z art. 37b k.k. poprzez oparcie się na błędnej

wykładni wymienionych norm prawa materialnego i w konsekwencji niesłuszne

przyjęcie, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Sączu, sygn. II K 1613/21, przy

zastosowaniu art. 37b k.k. wymierzono de facto jedną karę sekwencyjną –

pozbawienia wolności i ograniczenia wolności, odrębną od kar jednostkowych

pozbawienia wolności i ograniczenia wolności, z którymi kara ta nie może być

połączona, jako stanowiąca inny rodzaj sankcji i umorzenie postępowania w

przedmiocie wydania wyroku łącznego w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia

wskazanych norm winna była prowadzić do uznania, że na podstawie powyższej

regulacji za popełnienie jednego czynu zabronionego, wymierzono dwie odrębne

kary, to jest karę 3 miesięcy pozbawienia wolności i karę 6 miesięcy ograniczenia

wolności, które nadawały się do połączenia z karami wymierzonymi wyrokami Sądu

Rejonowego w Nowym Sączu o sygn. akt II K 1046/21 i II K 589/22 – odpowiednio:

karą 1 roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności i karą 5 miesięcy pozbawienia

wolności, orzeczonymi za przestępstwa pozostające ze sobą w realnym zbiegu.

Podnosząc powyższy zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Nowym Sączu

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, co pozwoliło na

uwzględnienie jej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Wydane przez sąd

okręgowy rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w przedmiocie wydania wyroku

łącznego zapadło bowiem z rażącym naruszeniem przepisów prawa wskazanych w

zarzucie kasacji.

III KK 70/26

4

W części motywacyjnej swego orzeczenia sąd odwoławczy mylnie wywiódł,

że orzekana na podstawie art. 37b k.k. kara sekwencyjna jest karą odrębną od

jednostkowych kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności, albowiem przepis

ten nakazuje obie te kary wymierzyć jednocześnie i są one ściśle ze sobą związane.

Kwintesencją tego było stwierdzenie, że kara sekwencyjna może zostać połączona

karą łączną w trybie art. 87 § 2 k.k. jedynie z inną karą sekwencyjną, natomiast nie z

karami jednostkowymi pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności.

Powyższe założenie nie było trafne, co doprowadziło do naruszenia art. 85 §

1 k.k. w zw. z art. 87 § 1 i § 2 k.k. poprzez brak połączenia kar ograniczenia wolności

orzeczonych w wyrokach II K 1046/21 i II K 1613/21 oraz kar pozbawienia wolności

wymierzonych w sprawach II K 1613/21 i II K 589/22. Zauważyć należy, że dodany

ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. 2015, poz. 396) przepis art. 37b k.k. umożliwia sądowi

jednoczesne orzeczenie za każdy występek zagrożony karą pozbawienia wolności,

niezależnie od dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w ustawie za

dany czyn, dwóch kar, a to krótkoterminowej kary pozbawienia wolności oraz kary

ograniczenia wolności. W uzasadnieniu do projektu ustawy zakładającej

wprowadzenie omawianej regulacji wskazano: „Istotnym novum przewidzianym w

projekcie jest instytucja kary mieszanej, jako kombinowanej formy represji

prawnokarnej, która powinna być szczególnie atrakcyjna w przypadku

poważniejszych występków” (zob. uzasadnienie rządowego projektu ustawy o

zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy Sejmu

VII kadencji nr 2393, s. 11). Powyższy zapis (użycie liczby pojedynczej) może zatem

sugerować, że chodzi tu o jedną karę o cechach mieszanych przynależnych

częściowo karze pozbawienia wolności, a częściowo karze ograniczenia wolności, a

więc, że ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie nowego rodzaju kary do

systemu prawa karnego. Tak jednak nie jest. W przepisie art. 37b k.k. nie chodzi

bowiem o jedną, ale o dwie wymierzane kary, z których każda zachowuje swój

odrębny byt. Sytuacja jest tu analogiczna jak w wypadku orzekania za przestępstwo

kary pozbawienia wolności i grzywny. Takie stanowisko jest też prezentowane

zresztą w piśmiennictwie (zob. np. J. Majewski (w:) Kodeks karny. Część ogólna.

Tom I. Komentarz do art. 1-52, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016, s. 745; B.

III KK 70/26

5

J. Stefańska (w:) Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, LEX/el. 2016, komentarz

do art. 37b, teza 1). Odmiennie przebiega jedynie wykonywanie tych kar. W wypadku

orzeczenia kar pozbawienia wolności i grzywny, są one wykonywane jednocześnie.

Natomiast w przypadku orzeczenia kary pozbawienia wolności i kary ograniczenia

wolności, w pierwszej kolejności – co do zasady – wykonywana jest kara

pozbawienia wolności (art. 37b k.k. in fine i art. 17a § 1 k.k.w.). Przedstawiony

powyżej pogląd wspiera też wykładnia językowa art. 37b k.k. Zdanie trzecie tego

przepisu wskazuje bowiem, że w razie zastosowania omawianej tu regulacji, w

pierwszej kolejności wykonuje się karę pozbawienia wolności, chyba że ustawa

stanowi inaczej. Zasadą jest więc wykonywanie najpierw kary pozbawienia wolności,

a dopiero następnie kary ograniczenia wolności.

Unormowanie to potwierdza zatem pełną odrębność omawianych kar.

Uzupełnieniem tej regulacji jest art. 17a k.k.w., który zakłada, że w razie orzeczenia

wobec skazanego kary pozbawienia wolności oraz kary ograniczenia wolności na

podstawie art. 37b k.k. (lub art. 87 § 2 k.k.), karę ograniczenia wolności kieruje się

do wykonania w pierwszej kolejności tylko wówczas, gdy zachodzą przeszkody

prawne do niezwłocznego wykonania kary pozbawienia wolności. Zatem i wykładnia

systemowa zewnętrza wskazuje na odrębność omawianych kar. Nie sposób pominąć

też i tego, że przyjmując regulację art. 37b k.k. ustawodawca nie poszerzył

jednocześnie katalogu kar z art. 32 k.k., a przecież wprowadzając nową karę taki

zabieg byłby niezbędny. Art. 32 k.k. nie przewiduje zaś kary sekwencyjnej jako

rodzajowo odrębnej.

Wszystkie te względy przemawiają za tym, że na podstawie art. 37b k.k. sąd

wymierza jednocześnie dwie odrębne kary, tj. krótkoterminową karę pozbawienia

wolności oraz karę ograniczenia wolności, które wykonywane są kolejno.

Tym samym, art. 85 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 87 § 1 k.k., również i w odniesieniu

do kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności orzeczonych w oparciu o

przepis art. 37b k.k., formułują obowiązek połączenia ich węzłem jednej kary, jeżeli

karę pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności wymierzono również za inne

przestępstwo pozostające w zbiegu (por. wyrok SN z 7 marca 2023 r., V KK 474/22;

J. Majewski, Kodeks karny. Komentarz do zmian 2015, LEX/el. 2015, komentarz do

zmiany

III KK 70/26

6

art. 87, teza 3). Przeszkody w tym względzie nie stanowi regulacja art. 87 § 2 k.k.

Powyższy przepis stanowi jedynie, że jeżeli za zbiegające się przestępstwa

wymierzono kary pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności i kara łączna

pozbawienia wolności nie przekroczyłaby 6 miesięcy, a kara łączna ograniczenia

wolności

– 2 lat, sąd może orzec te kary łączne jednocześnie, jeżeli cele kary zostaną w ten

sposób spełnione. Tym samym obowiązek połączenia przez sąd orzeczonych wobec

skazanego kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności oraz wymierzenia kary

łącznej pozbawienia wolności aktualizuje się dopiero wówczas, gdy nie zostaną

spełnione formalne przesłanki wskazane w art. 87 § 2 k.k., tj. jednoczesnego wymiaru

dwóch kar łącznych pozbawienia wolności i ograniczenia wolności oraz gdy pomimo

spełnienia formalnych przesłanek stwarzających podstawy do wymiaru sekwencji

dwóch kar łącznych sąd uzna, iż w razie orzeczenia jednocześnie kary łącznej

pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności nie zostałyby spełnione cele kary.

Uzasadnienie łączenia kar różnorodzajowych w trybie i na zasadach określonych w

art. 87 § 1 k.k. odnosi się więc do sytuacji, w której nie jest możliwe lub nie jest

zasadne z uwagi na cele kary skorzystanie przez sąd z rozwiązania przewidzianego

w art. 87 § 2 k.k., tj. wyłącznie w sytuacji, gdy brak jest możliwości wymierzenia na

podstawie art. 87 § 2 k.k. dwóch kar łącznych – pozbawienia wolności oraz

ograniczenia wolności, które ze swojej istoty nie będą wykonywane jednocześnie,

lecz sekwencyjnie.

W konsekwencji rację przyznać należy Prokuratorowi Generalnemu, że

podjęta przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu decyzja o umorzeniu postępowania o

wydanie wyroku łącznego wydana została z rażącym naruszeniem przepisów prawa

karnego materialnego, art. 85 § 1 k.k. w zw. z 87 § 1 k.k., która miała przy tym istotny

wpływ na treść orzeczenia. Konsekwencją zaistniałego uchybienia było bowiem

niezasadne umorzenie postępowania na podstawie art. 572 k.p.k., dokonane także

z rażącym naruszeniem tego przepisu. Powyższe względy przesądzają o

konieczności uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu i przekazania

sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W ponownym postępowaniu sąd odwoławczy rozpoznając apelację

prokuratora mieć będzie na względzie poczynione wyżej uwagi.

III KK 70/26

7

Antoni Bojańczyk

Zbigniew Kapiński

Adam Roch

[WB]

[a.ł]