Sędzia powołany z udziałem KRS wyłączony od oceny wniosku o wyłączenie trzech sędziów SN

W dniu 14 lutego 2025 r. zarejestrowana została w Sądzie Najwyższym pod

sygnaturą akt III KK 98/25, kasacja obrońcy skazanego A.E. – adwokata P.K. – od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2024 roku, sygn. akt II

AKa 150/24. Kasacja ta została przydzielona do rozpoznania SSN W.W. Na mocy

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2025 r., na podstawie art. 41 § 1

k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. wyłączono sędziego SN W.W. od udziału w

sprawie III KK 98/25 (k. 56).

III KK 98/25

2

Następnie, sprawa przydzielona została do rozpoznania SSN I.Z. Na

wniosek obrońcy z dnia 21 marca 2025 r. (k. 64) Sąd Najwyższy wydał

postanowienie w dniu 25 kwietnia 2025 r., którym wyłączył sędziego I.Z. od udziału

w sprawie kasacyjnej toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt III KK

98/25 (k. 86). Z kolei na mocy zarządzenia Prezesa Izby Karnej z dnia 28 kwietnia

2025 r. sprawę przydzielono SSN A.B., a następnie zarządzeniem z dnia 22

września 2025 r. – składowi trzyosobowemu: SSN A.B., SSN Z.K. oraz SSN A.D.

Obrońca A.E. złożył wniosek o wyłączenie w/w sędziów od rozpoznania sprawy

kasacyjnej (k. 114). Zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 15 października

2025 r. sprawa ta została przydzielona do rozpoznania SSN P.K. (k. 159).

W dniu 15 grudnia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy

skazanego A.E. – adwokata P.K. – o wyłączenie sędziego SN P.K. od rozpoznania

wniosku o wyłączenie wskazanych sędziów Sądu Najwyższego wyznaczonych do

rozpoznania sprawy kasacyjnej. Obrońca powoływał się na te same względy, które

sformułowane zostały w poprzednich jego wnioskach, podnosząc, że nie tylko

udział takiej osoby w składzie Sądu Najwyższego prowadzi w każdym przypadku

do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., ale

przedmiotowa sprawa dotyczy bezpośrednio także Sędziego wyznaczonego do

rozstrzygnięcia niniejszej kwestii incydentalnej. A to z tej przyczyny, iż został on

powołany na pełnione stanowisko w tożsamej procedurze, powodującej identyczne

domniemanie braku gwarancji niezawisłości i bezstronności, co implikuje

stwierdzenie, że z uwagi na jednakową podstawę formułowanych zarzutów,

rozpoznanie przedmiotowego wniosku przez Sąd Najwyższy w tak ukształtowanym

składzie stanowiłoby przejaw orzekania we własnej sprawie, z naruszeniem zasady

nemo iudex in causa sua.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońcy zasługuje na uwzględnienie.

Sędzia SN P.K. został powołany na stanowisko sędziego Izby Karnej Sądu

Najwyższego w wyniku rekomendacji wydanej przez Krajową Radę Sądownictwa w

składzie określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

III KK 98/25

3

Wadliwość tej procedury wykazana została w uchwale trzech połączonych

Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) oraz w uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Z tych orzeczeń wynika

przede wszystkim, że sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na

urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w tym trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Wielokrotnie już Sąd Najwyższy wskazywał, że w dyspozycji art. 40 § 1 pkt

1 k.p.k. mieszczą się przypadki obejmujące taką więź sędziego ze sprawą, iż wynik

danego postępowania będzie miał znaczenie nie tylko dla jego stron, ale także dla

samego sędziego. Z orzecznictwa tego wynika, że wyłączeniu na podstawie art. 40

§ 1 pkt 1 k.p.k. podlega sędzia w sytuacji, w której miałby on dokonać oceny

stosunku prawnoprocesowego (którego podmiotem, obok stron, jest także sędzia

rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na jego własne prawa i

obowiązki. Jeżeli status sędziego jest wadliwy albo ustrojowo „nieczysty”, to

wadliwość ta, wątpliwość i „nieczystość” pozbawiają go uprawnień i obowiązków

jurysdykcyjnych, co najmniej in casu, a jeżeli je wykona, spowoduje wystąpienie

bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a więc cel - wymierzenie sprawiedliwości - z

powodów leżących po stronie sędziego nie zostanie osiągnięty. Poza sporem jest,

że oceny ważności i skuteczności tego stosunku nie może dokonywać sędzia

będący jego stroną albo będący w identycznej sytuacji ustrojowo-procesowej (por.

J. Gudowski, Iudex impurus. Wyłączenie z mocy samej ustawy sędziego objętego

zarzutem wadliwego powołania lub przejścia na wyższe stanowisko sędziowskie,

Przegląd Sądowy 2022, nr 5, s. 19-20). Skoro sędzia, którego prawidłowość

powołania może być kwestionowana – a tym samym jego niezawisłość oraz

bezstronność - musi rozpoznając sprawę sam dokonać osądu w tym zakresie, a

więc eo ipso oceny zachodzącego między nim a stronami stosunku

prawnoprocesowego, to jest z mocy ustawy wyłączony jako iudex in sua causa,

gdyż - co oczywiste, nawet gdyby był krystaliczne bezstronny - wynik tego osądu,

dotycząc go osobiście, wpływając na jego prawa i obowiązki z dziedziny prawa

publicznego, pośrednio dotknie także jego sfery prywatnej. Przepisy wyłączają w

III KK 98/25

4

tym przypadku sędziego niezależnie od jego subiektywnego poczucia

bezstronności i gotowości do jej uszanowania w konkretnej sprawie (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 października 2025 r., I KK 379/25,

LEX nr 3982215; z dnia 20 listopada 2025 r., V KO 89/25, LEX nr 3944450).

W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie sędziego SN P.K., ponieważ

nie ulega wątpliwości, że oceniając zasadność wystąpienia obrońcy skazanego

A.E. – adwokata P.K., sędzia P.K. miałby w polu widzenia własny status zawodowy,

związany z trybem powołania na stanowiska sędziowskie z udziałem KRS

ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Obrońca zasadnie

więc we wniosku o wyłączenie tego sędziego stwierdził, że na gruncie

przedmiotowej sprawy mamy do czynienia z sytuacją naruszającą zasadę nemo

iudex in causa sua, stojącą u podstaw normy wyrażonej w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.

Wydanie postanowienia przez Sąd Najwyższy w tak ukształtowanym składzie

stanowiłoby tym samym przejaw rażącego naruszenia instytucji iudex inhabilis, a w

konsekwencji - zgodnie z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. (lub z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) -

bezwzględną przesłankę uchylenia wydanego orzeczenia.

Z tych przyczyn orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

[a.ł]