Sąd najwyższy

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek M.D. o wyznaczenie obrońcy z

urzędu w celu sporządzenia i wniesienia wniosku o wznowienie z urzędu

postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w

Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2025 r., sygn. akt II S 3/25. W uzasadnieniu wniosku

jako planowaną podstawę wznowienia wnioskodawca powołał art. 439 § 1 pkt 1

k.p.k., bowiem powyższym postanowieniem jego skarga na przewlekłość została

odrzucona, gdyż nie posiada on statusu strony w postępowaniu przygotowawczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KO 162/26

2

Wniosek M.D., z uwagi na wskazywaną w jego treści, bezwzględną

przyczynę odwoławczą, został potraktowany jako sygnalizacja podjęcia czynności z

urzędu. Pismo to nie stanowi wniosku o wznowienie postępowania w rozumieniu

przepisów rozdziału 56 k.p.k., stanowiąc wyłącznie sygnalizację możliwości

zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, stanowiącej podstawę do

wznowienia z urzędu prawomocnie zakończonego postępowania (zob.

postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2021 r., V KZ 39/21).

Tak też zgodnie wskazuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, uznając, iż

wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z

ujawnieniem się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może

nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na wniosek strony (zob. uchwała siedmiu sędziów

SN z dnia 7 maja 2005 r., I KZP 5/05). Pismo sygnalizacyjne złożone w trybie art. 9

§ 2 k.p.k. nie implikuje więc po stronie sądu, do którego je skierowano, ani prawa,

ani obowiązku jego rozpoznania (zob. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2022 r.,

IV KZ 55/21). Jednocześnie brak jest możliwości postąpienia z pismem

sygnalizacyjnym tak, jakby stanowiło ono wniosek o wznowienie postępowania

(zob. postanowienie SN z dnia 17 stycznia 2024 r., I KO 53/23; zarządzenie SN z

dnia 23 listopada 2022 r., III KO 95/22).

Przed oceną przesłanek wskazanych w piśmie sygnalizacyjnym, należy

odnieść się do samej dopuszczalności wznowienia postępowania w przedmiotowej

sprawie, zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w

Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2025 r., sygn. akt II S 3/25, o odrzuceniu skargi na

przewlekłość postępowania przygotowawczego.

Odnosząc się zatem do kwestii dopuszczalności wznowienia postępowania

ze skargi na przewlekłość podkreślić należy, że postanowienie Sądu Apelacyjnego

w Rzeszowie o odrzuceniu skargi nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym

postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjęto, że orzeczeniami kończącymi postępowanie są nie tylko

wyroki i postanowienia rozstrzygające w przedmiocie głównego nurtu

postępowania, ale prawomocne orzeczenia wydawane w innych, również

pobocznych nurtach procesu, pod warunkiem, że definitywnie zamykają

rozpoznanie danej kwestii, powodując trwałe skutki (zob. postanowienie SN z dnia

III KO 162/26

3

25 września 2013 r., III KK 231/13; postanowienie SN z dnia 25 października 2018

r., II KZ 32/18). Nie ma wątpliwości, że takiego charakteru nie ma rozstrzygnięcie w

kwestii skargi na przewlekłość postępowania. Wydane w tym przedmiocie

orzeczenie nie kończy postępowania „w sprawie", lecz rozstrzyga jedynie kwestię

uboczną, wtórną wobec postępowania zasadniczego toczącego się w przedmiocie

odpowiedzialności karnej. W tym układzie nie jest dopuszczalne wznowienie

takiego postępowania, a pogląd ten jest już w orzecznictwie ugruntowany (zob.

postanowienie SN z dnia 26 marca 2010 r., VI KZ 21/10; postanowienie SN z dnia 9

lipca 2013 r., II KZ 23/13; postanowienie SN z dnia 22 grudnia 2014 r., III KZ

103/14; postanowienie SN z dnia 23 września 2016 r., KSP 4/16; zarządzenie SN z

dnia 1 czerwca 2026 r., IV KO 62/26).

Przyjmuje się, że przepisów o wznowieniu postępowania nie stosuje się do

postępowania w sprawie skargi na przewlekłość postępowania w sprawie karnej.

Postępowanie uregulowane ustawą z 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub

nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki zawiera odrębne i całościowe uregulowanie zasad i trybu wnoszenia oraz

rozpoznawania tej skargi, w których brak regulacji dotyczących wznowienia

postępowania. Żaden też z artykułów wskazanej ustawy nie odsyła do

odpowiedniego stosowania przepisów innych ustaw regulujących ten nadzwyczajny

środek zaskarżenia, w tym przepisów rozdziału 56 k.p.k. (zob. postanowienie SN z

dnia 7 maja 2007 r., V KZ 24/07; postanowienie SN z dnia 9 lipca 2013 r., II KZ

23/13; postanowienie SN z dnia 18 kwietnia 2023 r., I NSP 32/23; T. Grzegorczyk,

Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz,

Warszawa).

W konsekwencji uznać trzeba, że przepisów o wznowieniu postępowania nie

stosuje się do postępowania w sprawie skargi na przewlekłość postępowania w

sprawie karnej. Taki sam pogląd wyrażono także w odniesieniu do skargi na

przewlekłość postępowania cywilnego (zob. uchwała SN z dnia 28 czerwca 2005 r.,

III SPZP 1/05).

Mając powyższe na uwadze, należy dojść do konkluzji, że wznowienie z

urzędu postępowania w sprawie skargi na przewlekłość postępowania

III KO 162/26

4

przygotowawczego, której dotyczy sygnalizacja, jest niedopuszczalne z mocy

ustawy.

W świetle wskazanych wyżej okoliczności rozpoznanie wniosku o

wyznaczenie obrońcy z urzędu stało się bezprzedmiotowe.

Na powyższe zarządzenie zażalenie nie przysługuje.

[WB]

[r.g.]