SN uchylił oddalenie kasacji skazanych, bo wydali je sędziowie z wadliwą nominacją

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2025 r., sygn. akt III KK 452/23, Sąd

Najwyższy w Izbie Karnej, po rozpoznaniu kasacji wniesionych przez obrońców

skazanych od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2022 r.

(sygn. akt II AKa 271/21), zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z

dnia 28 września 2020 r. (sygn. akt III K 69/15), oddalił kasacje jako oczywiście

bezzasadne, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążył skazanych

w częściach na nich przypadających.

Obrońca skazanych B.K., I.S. i D.L. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w

zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., wniósł o rozważenie zasadności wznowienia

z urzędu powyższego powstępowania przez Sądem Najwyższym albowiem

orzeczenie Sądu Najwyższego zostało wydane przez Sąd Najwyższy

orzekający w składzie nienależycie obsadzonym, tj. z udziałem sędziów A.R., I.Z.

oraz Z.K.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Sąd Najwyższy w pełni podzielił pogląd wyrażony w postanowieniach

zapadłych w sprawach o sygnaturach akt III KO 43/23, II KO 73/22, III KO 15/22

oraz zawartą w ich uzasadnieniach argumentację dotyczącą dopuszczalności

wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego prawomocnie zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji.

Podstawą takiego rozstrzygnięcia jest uchwała połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/2020). Wskazano w niej

jednoznacznie, że: „powołanie do Sądu Najwyższego jest zawsze pierwszym

powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga więc spełnienia szczególnych

warunków i dochowania procedur, w których rzeczywiście można zweryfikować

kompetencje kandydata, także z punktu widzenia jego cech istotnych dla

zachowania niezawisłości i bezstronności. Brak takiej weryfikacji i brak

transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały się przeprowadzone

konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o polityczne motywacje

III KO 170/25

3

decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych warunków

postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych. Tym

bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego kompetencję

do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania wiążącej wykładni

prawa, którego orzeczenia nie podlegają już efektywnej kontroli, pozwalającej na

weryfikację, czy spełnione zostały warunki bezstronności i niezawisłości sądu, w

składzie którego biorą udział osoby powołane na urząd sędziego Sądu

Najwyższego w wadliwej procedurze.” Z przytoczonej uchwały wynika, że wobec

osób powołanych do Sądu Najwyższego w tych okolicznościach nie ma potrzeby

stosowania tzw. testu niezawisłości, ponieważ sama procedura ich wyłonienia jest

dotknięta zasadniczymi wadami.

Dodatkowo, w wyroku z 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko

Polsce (skarga nr 43447/19), Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że

KRS w kształcie ustalonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. nie posiada cech

niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Stanowi to o naruszeniu

art. 6 ust. 1 EKPC, co w polskiej procedurze karnej skutkuje uznaniem składu

orzekającego za dotknięty bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. Należy również zaznaczyć, że wymóg zapewnienia prawa do sądu,

wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPC, obowiązuje z

taką samą siłą w postępowaniu kasacyjnym.

Nie budziło wątpliwości, że wszyscy członkowie składu orzekającego w

sprawie III KK 452/23 zostali powołani na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego

przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

sposób wadliwy, co było przedmiotem wniosku obrońcy. W stosunku do wszystkich

członków składu Sąd Najwyższy już wcześniej podejmował decyzje dotyczące

wznowienia rozpoznanych przez nich spraw kasacyjnych (I KO 26/24), a także

wyłączał ich od rozstrzygania spraw, właśnie z uwagi na wady procedury ich

nominacji.

Dodatkowo podkreślić należy, że sędzia A.R. pierwotnie został powołany na

stanowisko w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, która – jak podkreślono w

uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.

(BSA I-4110-1/2020) oraz uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

III KO 170/25

4

dnia 2 czerwca 2022 r. (I KZP 2/22) – nie miała statusu sądu w rozumieniu

Konstytucji RP. Przeniesienie sędziów z Izby Dyscyplinarnej do innych Izb Sądu

Najwyższego nastąpiło na podstawie regulacji zawartych w ustawie z dnia 9

czerwca 2022 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259), co nie spełniało wymagań

określonych w art. 179 Konstytucji RP. Zgodnie z tą ustawą Pierwszy Prezes Sądu

Najwyższego dokonał przeniesienia sędziów za ich zgodą, co nie znajduje podstaw

w przepisach Konstytucji RP, która nie przewiduje takiego sposobu powoływania

sędziów. Zatem procedura nominacji na stanowiska w Izbie Dyscyplinarnej nie

obejmowała uprawnień do orzekania w innych Izbach Sądu Najwyższego, a

orzekanie w tych Izbach wymagało spełnienia warunków określonych w art. 179

Konstytucji RP.

W efekcie, skład orzekający w sprawie, wznowienia której domaga się autor

wniosku nie mógł zostać uznany za niezależny sąd w rozumieniu Konstytucji RP

oraz prawa międzynarodowego, co naruszyło gwarancje prawa do sądu

przysługujące stronom postępowania. Z uwagi na okoliczność, że orzeczenie

obarczone jest bezwzględną przyczyną odwoławczą, należało uchylić je i wznowić

postępowanie w stosunku do wszystkich skazanych, których obrońcy wnieśli

kasacje.

Mają na względzie treść art. 545 § 1 w związku z art. 435 k.p.k. należało

uchylić postanowienie Sądu Najwyższego w całości, a więc także w odniesieniu do

skazanych T.S. oraz R.S., choć wniosek o rozważenie wznowienia postępowania z

urzędu złożył wyłącznie obrońca skazanych B.K., I.S. i D.L.. Stwierdzona

bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. odnosi się

bowiem do całego uchylonego postanowienia Sądu Najwyższego.

Paweł Wiliński

Piotr Mirek

Włodzimierz Wróbel

[WB]

[a.ł]