Sąd Najwyższy zostawił bez rozpoznania wniosek sędziego o wyłączenie dwóch sędziów

Skazany J.B. wystąpił do Sądu Najwyższego z pismem stanowiącym

sygnalizację potrzeby wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego

zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt III KK

357/25. Sprawa została w dniu 29 października 2025 r. zarejestrowana w Sądzie

Najwyższym, pod sygnaturą akt III KO 174/25. Skazany w piśmie wskazał, że

zachodzi konieczność wznowienia postępowania bowiem w wydaniu postanowienia

przez Sąd Najwyższy brał udział sędzia SN R.W., który objął swój urząd w wyniku

rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw.

III KO 174/25

2

Zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2026 r. do

rozpoznania sprawy o sygn. akt III KO 174/25 zostali wyznaczeni sędziowie SN w

osobach: sędzia SN Z.K., sędzia SN W.P. i sędzia SN P.K.

W dniu 14 kwietnia 2026 roku sędzia SN W.P. na podstawie art. 42 § 1 k.p.k.

wniósł o wszczęcie postępowania z urzędu i wyłączenie na podstawie art. 40 § 1

pkt 1 k.p.k. sędziego SN Z.K. i sędziego SN P.K. od udziału w sprawie o sygn. akt

III KO 174/25, z uwagi na ich powołanie na urząd sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami

ustawy

z

8

grudnia

2017 r. Dodatkowo wnioskodawca powołał się na uchwałę połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2 i zasadę nemo iudex in

causa sua.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek sędziego SN W.P. należało pozostawić bez rozpoznania jako

niedopuszczalny z mocy ustawy.

Zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie

sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi

przyczyna wyłączająca go z mocy art. 40, wyłącza się, składając oświadczenie na

piśmie do akt, a na jego miejsce wstępuje inny sędzia (§ 2). Podkreślenia wymaga

przy tym, iż żądanie sędziego nie jest stricte wnioskiem o jego wyłączenie, gdyż

ustawa odmiennie określa te czynności, lecz oświadczeniem wiedzy o podstawie

jego wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k., ocena zaistnienia której należy do sądu (zob. D.

Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 42).

Literalne brzmienie powołanego przepisu w sposób jednoznaczny zatem

wskazuje, iż podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego

jest strona postępowania. Sędzia, zasiadający w składzie orzekającym w danej

sprawie, nie jest zatem uprawniony do formułowania takiego postulatu, a jedynym

żądaniem w tym zakresie mu przysługującym jest „samowyłączenie" w postaci

uprzednio wspomnianego złożenia oświadczenia wiedzy (zob. postanowienie SN z

III KO 174/25

3

dnia 30 listopada 2023 r., I Zo 81/22; postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2023 r., I

Zo 74/23; postanowienie SN z dnia 18 września 2024 r., II Zo 74/24).

Kardynalnym argumentem na jaki sędzia SN W.P. powołał się w złożonym

wniosku jest fakt powołania sędziego SN Z.K. i sędziego SN P.K. na urząd

sędziego w trybie przewidzianym w ustawie z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie podkreśla się, że wątpliwość co

do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob.

postanowienie SN z dnia 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; postanowienie SN z

dnia 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć

bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych

sędziów (zob. postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22;

postanowienie SN z dnia 4 czerwca 2025 r., IV KK 25/25).

Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, z którego wynika, że art. 41 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 42 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie

stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob.

postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść bowiem trzeba,

że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.,

czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

III KO 174/25

4

Powyższych ustaleń nie może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, na którą

wskazuje wnioskodawca, a która na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, przestała obowiązywać, albowiem

Trybunał stwierdził, że uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art.

45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o

Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC.

W kontekście przywołanych wyżej wyroków Trybunału Konstytucyjnego

należy zauważyć, że w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec

tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego

do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału (zob. postanowienie SN z dnia

25 stycznia 2024 r., I KK 107/23).

Także z orzecznictwa międzynarodowego można wywnioskować, że udział

Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., w procesie powoływania sędziów, nie może sam w

sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów wyłonionych

w tym procesie ani statusu sądu z ich udziałem (zob. wyrok TSUE z dna 21 grudnia

2023 r. L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, C-718/21; wyrok TSUE z

dnia 24 marca 2026 r., C-521/21).

Niezależnie od kwestii niedopuszczalności powyższego wniosku, poczynić

należy uwagę, iż wskazany wniosek nie zawiera w swej treści przywołania takich

faktów, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Z.K. i P.K. od

rozpoznania sprawy o sygn. akt III KO 174/25. Wnioskujący nie przedstawił bowiem

skonkretyzowanych okoliczności, mogących wzbudzić u przeciętnego i rozsądnie

rozumującego obserwatora procesu uzasadnioną wątpliwość co do istnienia w

sprawie o sygnaturze akt III KO 174/25 kierunkowego nastawienia któregokolwiek

wskazanego sędziego, która zestawiona z przedmiotem rozstrzygnięcia

prowadziłaby do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności tegoż

III KO 174/25

5

sędziego. Podkreślić należy, iż wspomniana wątpliwość musi bowiem wynikać z

pewnych okoliczności faktycznych, np. zachowania sędziego wyrażającego swój

stosunek do sprawy, a nie zaś z regulacji prawnych konstytuujących ustrój

sądownictwa.

Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, w

rozpatrywanej sprawie nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, jakoby miała zostać

naruszona zasada nemo iudex in causa sua. Należy w pełni podzielić pogląd, iż

wniosków o wyłączenie usadowionych tylko na podnoszeniu okoliczności o

charakterze ustrojowym nie wolno uwzględniać automatycznie z tego tylko powodu,

iż przedmiot sprawy znajduje zastosowanie także do osób ją rozstrzygających (zob.

postanowienie SN z dnia 16 stycznia 2024 r., III KK 293/23; postanowienie SN z

dnia 11 lipca 2024 r., IV KK 142/24). Bez zindywidualizowania podnoszonych

okoliczności w aspekcie konkretnych faktów poddających się ocenie sądu,

pozostają one w warstwie wyłącznie teoretycznej, niepowiązanej odpowiednio ani z

konkretną sprawą, od udziału w której wniosek o wyłączenie zostaje złożony, ani z

określonym sędzią, którego wniosek ten dotyczy (zob. postanowienie SN z dnia 11

października 2024 r., II KO 110/24).

W uwarunkowaniach niniejszej sprawy nie mogłoby dojść do złamania

zasady nemo iudex in causa sua przez sędziów Sądu Najwyższego, powołanych

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia

2017 r., albowiem sędziowie ci w takich okolicznościach nie orzekają „we własnej

sprawie”, gdyż przedmiot konkretnego postępowania nie stanowi „ich sprawy”, a

wydane przez nich orzeczenie w żaden sposób nie będzie miało wpływu na sferę

ich własnych uprawnień lub obowiązków prawnych (zob. postanowienie SN z dnia

30 listopada 2023r., I Zo 75/24; postanowienie SN z dnia 4 września 2024 r., I Zo

144/24; postanowienie SN z dnia 2 października 2024 r., V KK 282/24). Takie

działanie mogłoby doprowadzić do odsunięcia od orzekania znacznej liczby

sędziów, a tym samym do wpływania na skład sądu i na treść orzeczenia.

Przepis art. 40 § 1 k.p.k. zawiera zamknięty katalog podstaw do wyłączenia

sędziego z mocy prawa, który nie może podlegać wykładni rozszerzającej (zob.

A. Murzynowski, Glosa do postanowienia SN z 11.12.2002 r., V KK 135/02,

OSP2004/2, s. 25; podobnie R.A. Światłowski, Glosa do wyroku SN z 5.02.1997 r.,

III KO 174/25

6

V KKN 180/96, OSP 1998/2, s. 40). Przy czym przesłanka, że sprawa dotyczy

sędziego bezpośrednio (art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.) dotyczy takiej sprawy, której

przedmiotem jest rozstrzygnięcie o jego prawach o obowiązkach, także w sferze

cywilnoprawnej (zob. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, w: Kodeks

postępowania karnego…, t. 1, red. P. Hofmański, s. 323; postanowienie SN z dnia

6 września 2022 r., II KK 22/21). Taka sytuacja ma zawsze miejsce gdy sędzia

uczestniczy w procesie karnym w charakterze strony (zarówno biernej, jak i

czynnej), albo quasi-strony, w tych bowiem przypadkach ex definitione ma interes

prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu o przedmiocie procesu (zob. J.

Zagrodnik, Proces karny, red. J. Zagrodnik. S. 225). Przy czym chodzi tu o sprawę,

która wprost ma związek z osobą sędziego i którą sędzia jest osobiście

zainteresowany.

Zatem okoliczności wskazywane przez sędziego SN W.P., związane ze

statusem ustrojowym sędziów, nie mogły zostać rozpoznane w trybie art. 40 § 1 pkt

1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.

Z powyższych względów wniosek dotyczący wyłączenia z urzędu sędziego

SN Z.K. i sędziego SN P.K., był niedopuszczalny z mocy ustawy, w konsekwencji

czego Sąd Najwyższy pozostawił go bez rozpoznania.

[WB]

[a.ł]