SN wyłączył sędziego M.S. od sprawy skazanego M.B. o wznowienie postępowania

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa zainicjowana pismem skazanego

M.B., stanowiącym sygnalizację potrzeby wznowienia postępowania karnego,

zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie wydanym w sprawie II

AKa 21/22, zarejestrowana pod sygn. akt III KO 182/24. Jako podstawę sygnalizacji

skazany podał orzekanie przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie z udziałem

„neosędziego”, tj. sędziego powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

III KO 182/24

2

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3; dalej: ustawa nowelizująca KRS).

Aktualnie, zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami

Izby Karnej z dnia 12 marca 2026 r., został wyznaczony do rozpoznania tej sprawy

następujący skład orzekający: SSN M.S. (przewodniczący), SSN W.W.

(sprawozdawca), SSN S.S.

Zarządzeniem z dnia 25 marca 2026 r. sędzia sprawozdawca – SSN W.W.

złożył wniosek o wyłączenie SSN M.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy z

sygnalizacji wznowienia postępowania z urzędu. W zarządzeniu wskazał, że

sprawa dotyczy oceny zarzutu udziału w składzie orzekającym Sądu Apelacyjnego

w Rzeszowie (sygn. akt II AKa 21/22) sędziego powołanego w takim samym trybie

co członek składu, który miałby dokonywać w Sądzie Najwyższym oceny tego

zarzutu. SSN W. W. podkreślił również, że orzekanie w tej sprawie z udziałem

osoby powołanej do Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS

pozbawia stronę prawa do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 ust. 1

Konstytucji RP.

Wypada zauważyć, że analogiczne zarządzenie (wniosek o wyłączenie)

zostało wydane także w odniesieniu do SSN S.S. i zarejestrowane w repertorium

KRI pod numerem 1630.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się zasadny.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że dopuszczalne jest wyłączenie

sędziego zainicjowane przez innego członka wyznaczonego kolegialnego składu

orzekającego. Przewiduje to art. 42 § 1 k.p.k., określając taką procedurę

wyłączeniem z urzędu. Ponadto, w jednej z tez uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22)

wprost wskazano, że „kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez właściwy

sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również przez

każdego sędziego zasiadającego w jego składzie”. Sąd Najwyższy orzekał w

przedmiocie wyłączenia sędziego w wielu sprawach, które były inicjowane w ww.

sposób (por. m.in. postanowienia: z dnia 31 marca 2026 r., V KO 210/25 [KRI 1616];

III KO 182/24

3

z dnia 10 kwietnia 2026 r., III KO 16/25 [KRI 1627]; z dnia 15 kwietnia 2026 r., V KO

149/25 [KRI 1635]).

Fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie

ukształtowanej KRS stanowi podstawę do jego wyłączenia ze względu na

konieczność zapewnienia skazanemu dostępu do sądu niezależnego,

bezstronnego, ustanowionego ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i

konwencyjnym. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje

związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta

obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy

w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany

każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu

rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020

r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na

rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu

Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18

stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy

orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało

następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22. Jest ono także aprobowane w kolejnych

orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III

PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13

października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14

stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17

stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r.,

II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II

III KO 182/24

4

KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK 359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK

433/25).

Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z

dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19) udział

w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym w trybie ustawy nowelizującej (w efekcie czego organ ten nie był

niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem

tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt

284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z

dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i

57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p.

Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada

2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).

Wyłączając SSN M.S. od udziału w rozpoznaniu tej sprawy Sąd Najwyższy

miał w polu widzenia również to, że na skutek skarg do ETPCz z powodu

wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie powołanych

sędziów, w ramach zawartych ugód lub decyzji akceptujących tzw. jednostronne

deklaracje rządu, ETPCz zobowiązuje rząd do wypłacania skarżącym kwot

zadośćuczynień sięgających zazwyczaj do 10.000 euro (por. m.in. decyzje ETPCz:

z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni p. Polsce, skarga nr 30049/22; Zieliński p.

Polsce, skarga nr 3423/22; Łabudek i in. p. Polsce, skarga nr 43727/21; z dnia 7

maja 2025 r. w sprawach Renata Półtorak-Libura i Tadeusz Libura p. Polsce

(razem z trójką innych skarżących), skarga nr 43211/21; z dnia 7 maja 2025 r. w

połączonych sprawach Burchard i Szymczak p. Polsce, skargi nr 1470/22 oraz

20920/22; z dnia 19 czerwca 2025 r., Piotr Raczkowski p. Polsce, skarga nr

33082/22; wszystkie orzeczenia są opublikowane w bazie HUDOC na stronie

internetowej ETPCz).

Jednocześnie trafna jest argumentacja dotycząca tego, że okoliczności

podniesione w piśmie sygnalizującym potrzebę wznowienia postępowania z urzędu,

dotyczące niezawisłości sędziego i niezależności sądu, powiązane ze sposobem

III KO 182/24

5

powołania sędziego sądu powszechnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej, w tożsamym

stopniu odnoszą się zarówno do sędziego, z udziałem którego orzekał w sprawie

skazanego Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, jak również sędziego wyznaczonego do

składu orzekającego mającego rozpoznać sprawę zainicjowaną sygnalizacją

skazanego, czyli SSN M.S. W takim układzie procesowym zachodzi identyczność

sytuacji prawnej sędziego, którego dotyczy okoliczność wskazana jako podstawa

wznowienia postępowania z urzędu, jak i sędziego, który miałby rozstrzygać o

potrzebie wznowienia tego postępowania. Tego typu postępowanie byłoby

sprzeczne z sednem zakazu nemo iudex in causa sua.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[a.ł]