Sędzia powołana z udziałem nowej KRS w składzie. SN wznowił sprawę A. D.

Sąd Okręgowy w Kielcach, wyrokiem z dnia 10 września 2021 r., sygn. akt III

K 185/20, uznał A. D. za winnego przestępstw z art. 286 § 1 k.k. i in.

Po rozpoznaniu apelacji od tego wyroku, Sąd Apelacyjny w Krakowie,

wyrokiem z dnia 22 września 2023 r., II AKa 314/21 utrzymał w mocy wyrok w

zaskarżonej części.

Skazany A. D. w piśmie z dnia 22 października 2025 r. zatytułowanym jako

„Wniosek o wznowienie z urzędu postępowania sądowego ze względu na ujawnienie

się uchybienia wskazanego w art. 439 § 1 k.p.k.” wniósł o wznowienie z urzędu

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Krakowie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21 oraz uchylenie tego

wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Analiza akt sprawy, w tym wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22

września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21, jednoznacznie wskazuje, że w sprawie

rzeczywiście zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza w postaci nienależytej

obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.). Podnieść należy, że wznowienie

postępowania z powodu uchybień stanowiących bezwzględne przyczyny

odwoławcze z art. 439 § 1 k.p.k. dopuszczalne jest wyłącznie z urzędu, zaś „wniosek”

strony należy potraktować jako sygnalizację uchybienia wynikającą z art. 9 § 2 k.p.k.,

która wywołuje potrzebę podjęcia rozważań w zakresie wystąpienia przesłanek z art.

439 § 1 k.p.k.

Skazany A. D. upatruje wystąpienia w wyroku Sądu odwoławczego

bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na to, że w

składzie tego Sądu zasiadała sędzia Sądu Apelacyjnego w Krakowie X. Y., powołana

na to stanowisko w postępowaniu z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa

III KO 195/25

3

ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3).

W uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110-1/2020, stwierdzono, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379

pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana

na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,

jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do

naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności”. Uchwała ta z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej i wiąże

każdy skład Sądu Najwyższego, dopóty nie nastąpi odstąpienie od niej w trybie art.

88 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym. Wielokrotnie już w orzecznictwie Sądu

Najwyższego podnoszono, że pomimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny

wyroku w sprawie U 2/20, powyższa uchwała jest dalej wiążąca (zob. np. uchwały

SN z dnia: 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, czy z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).

W konsekwencji, w świetle przywołanej uchwały trzech Izb SN sam fakt

powołania na urząd sędziego sądu powszechnego z udziałem KRS ukształtowanej

w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. nie oznacza automatycznie, że skład sądu

powszechnego, w którym bierze udział tak powołany sędzia, dotknięty jest

bezwzględną przyczyną odwoławczą z uwagi na nienależytą obsadę. Niezbędne jest

przeprowadzenie wieloaspektowego testu, o którym tam mowa, a powołanie wskutek

procedury z udziałem wskazanej KRS jest tylko jednym z elementów, który podlega

ocenie i bynajmniej nie przesądzającym.

Zwrócić trzeba uwagę, że w świetle poglądów wyrażonych we wskazanej

uchwale trzech Izb SN w odniesieniu do SSA X. Y. wielokrotnie przeprowadzono już

tzw. test sędziego. W niniejszej sprawie ustalenia w zakresie braku bezstronności

tego sędziego Sąd Najwyższy dokonał na podstawie spraw o następujących sygn.

III KO 195/25

4

akt: III KK 109/23, III KK 60/23, III KK 239/23, III KK 295/23, III KK 401/23, III KK

463/23, III KK 292/24, III KK 600/23, III KK 259/24, III KK 199/24. W tych sprawach

wynik testu był negatywny, co skutkowało wydaniem wyroków uchylających.

Obecny skład Sądu Najwyższego w pełni akceptuje argumentację

prezentowaną przez Sąd Najwyższy w orzeczeniach wydanych w tych sprawach, w

związku z tym nie jest konieczne ponowne szczegółowe powoływanie wszystkich

okoliczności tam ustalonych, a jedynie zwrócenie uwagi na pewne istotne aspekty

związane z przebiegiem kariery wskazanego sędziego i ich wpływem na jej

bezstronność i niezależność od władzy wykonawczej. Wskazują one na to, że sędzia

X. Y. mogła być postrzegana jako silnie związana z władzą wykonawczą w okresie,

w którym nie respektowała ona zasad konstytucyjnych, w szczególności zasady

niezależności wymiaru sprawiedliwości, co oznacza, że sąd z udziałem takiego

sędziego nie będzie postrzegany jako sąd w pełni bezstronny i niezawisły.

Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Sąd Najwyższy we wskazanych

wcześniej sprawach, działalność sędziego X. Y. postrzegana jest przez pryzmat jej

„niezwykłej” w latach 2017-2022 kariery sędziowskiej. Rozpoczęło ją podpisanie w

grudniu 2017 r. list poparcia dla niektórych sędziów kandydujących do składu

tworzonej wówczas w niekonstytucyjnym trybie Krajowej Rady Sądownictwa, w tym

ówczesnej Prezes Sądu Okręgowego w Krakowie, członka, a następnie

Przewodniczącej obecnej Krajowej Rady Sądownictwa, po czym droga tego

sędziego do uzyskania awansu uległa znacznemu przyspieszeniu. Sędzia X. Y. była

niemal niezwłocznie, bo od 28 grudnia 2017 r. do 1 lutego 2020 r., a następnie na

czas nieokreślony, delegowana do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie.

Niedługo po podpisaniu list poparcia, tj. 15 stycznia 2018 r. została nadto powołana

do pełnienia funkcji Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Krakowie. Co niezwykle

znaczące, jeszcze w trakcie delegacji do Sądu Apelacyjnego została […] 2020 r.

powołana do pełnienia funkcji Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie i

stanowisko to przyjęła. Z dniem […] 2021 r. została powołana do pełnienia urzędu

sędziego Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Powyższe jednoznacznie wskazuje na

obdarzenie jej przez ówczesne kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości dużym

zaufaniem oraz na działania nominacyjne zdecydowanie odbiegające od typowej

drogi obejmowania stanowisk w wymiarze sprawiedliwości.

III KO 195/25

5

Dostrzegalne związki z Krajową Radą Sądownictwa oraz Ministerstwem

Sprawiedliwości, a przede wszystkim akceptacja działań związanych z tzw.

reformami sądownictwa powodują swoisty dysonans. Nie można wszakże

wskazywać, iż sąd jest niezależny i bezstronny, gdy członek jego składu zawdzięcza

swoją pozycję w strukturach wymiaru sprawiedliwości bliskim, bezkrytycznym

relacjom z władzą wykonawczą czy ustawodawczą.

Niewątpliwie każdy obserwator wymiaru sprawiedliwości może dostrzec, że

ścieżka awansu zawodowego sędziego X. Y. zależna była od jej akceptującej

postawy wobec prób ograniczenia niezależności sądownictwa i podporządkowania

sądów woli organów władzy wykonawczej, głównie ówczesnego Ministra

Sprawiedliwości, w tym pozbawienia sędziów i władzy sądowniczej konstytucyjnie

działającej Krajowej Rady Sądownictwa zastąpionej organem od władzy

wykonawczej zależnym. Stwierdzenie tak silnego nagromadzenia zachowań

wskazujących na zbieżność postępowania z oczekiwaniami władzy powoduje

poddanie w uzasadnioną wątpliwość twierdzenia, że w innej sferze aktywności, w

tym w orzekaniu, te zbieżności zupełnie znikają. W konsekwencji, podobnie jak i w

wypadku wcześniej przeprowadzonych testów, i w niniejszej sprawie stwierdzić

należy, że okoliczności, w jakich sędzia Sądu Apelacyjnego w Krakowie X. Y. została

powołana na kolejne stanowisko sędziowskie, mogą wzbudzić w przekonaniu

jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezależności od czynników zewnętrznych

składu sądu utworzonego z jej udziałem, w szczególności od bezpośrednich lub

pośrednich wpływów władzy wykonawczej. Sąd taki był zatem nienależycie

obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Jak trafnie podkreślił Sąd Najwyższy w sprawie III KK 600/24 negatywna

ocena postępowania wskazanego sędziego nie kwestionuje jego kwalifikacji i

umiejętności zawodowych, być może predestynujących go do zajmowania

najwyższych stanowisk w wymiarze sprawiedliwości. Rzecz jednak w tym, że

postępując w ustalony sposób, wskazana sędzia „aprobowała niekonstytucyjne

procedury, więcej – uczestniczyła w nich nie tylko zgłaszając swoją kandydaturę, ale

aktywnie działając na rzecz osób ubiegających się o objęcie stanowisk w

nowotworzonej Krajowej Radzie Sądownictwa. Sama zaś wykorzystywała tę

sytuację, w części prokurowaną osobiście, do zajmowania stanowisk kierowniczych

III KO 195/25

6

w sądownictwie powszechnym. Zaś w dążeniu do ich obejmowania nie wzbudziło w

niej najmniejszej refleksji i nie powstrzymało jednoznaczne w swej wymowie

orzecznictwo, zarówno Sądu Najwyższego, jak i Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka czy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej”.

Sąd Najwyższy podkreśla, że wprawdzie w chwili obecnej ustało bezpośrednie

zagrożenie naruszania przez organy władzy wykonawczej niezawisłości

sądownictwa, to jednak przytoczone wyżej fakty dotyczące przeszłości SSA X. Y., w

pełni uzasadniają tezę o braku u tego sędziego przymiotów gwarantujących, że sąd

z jego udziałem był – w chwili wydania przedmiotowego wyroku – sądem

niezależnym i bezstronnym w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP

UE oraz art. 6 ust. 1 EKPC.

Stwierdzenie wystąpienia w postępowaniu prowadzonym przez Sąd

Apelacyjny w Krakowie w sprawie o sygn. akt II AKa 314/21 uchybienia, o którym

mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. skutkować musiało wznowieniem tego postępowania

i uchyleniem kończącego je wyroku z dnia 22 września 2023 r., a w konsekwencji

tego przekazaniem sprawy A. D. do ponownego rozpoznania.

Procedując powtórnie Sąd Apelacyjny baczył będzie, aby sprawa rozpoznana

została przez sąd należycie obsadzony, spełniający kryteria „sądu ustanowionego

ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.

Wznowienie postępowania z urzędu implikowało także obciążenie Skarbu

Państwa wydatkami postępowania wznowieniowego.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]

Andrzej Stępka

Dariusz Świecki

Eugeniusz Wildowicz