Wniosek o wyłączenie sędziego SN z powodu jego powołania pozostawiony bez rozpoznania

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego M.M. o

wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego A.B. od rozpoznania wniosku obrońcy

skazanego z dnia 20 lutego 2026 r. o wyłączenie R.W. od rozpoznania sprawy o

sygn. akt III KO 56/25, z uwagi na istnienie obawy co do jego bezstronności,

bowiem powołany został na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z 8 grudnia 2017 r. We wniosku odwołano się również do orzecznictwa

III KO 56/26

2

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 oraz zasady nemo iudex in causa sua.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońcy skazanego należało pozostawić bez rozpoznania jako

niedopuszczalny z mocy ustawy.

Głównym argumentem na jaki obrońca skazanego powołał się we

wniesionym wniosku jest fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego A.B. na urząd

sędziego w trybie przewidzianym w ustawie z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Na wstępie należy podkreślić, że zawarte we wniosku obrońcy skazanego

okoliczności nie mogły zostać rozpoznane w trybie 41 § 1 k.p.k. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego słusznie podkreśla się, że wątpliwość co do bezstronności

sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z

jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w

procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. postanowienie SN z dnia

21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; postanowienie SN z dnia 31 października 2023

r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru

abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob.

postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22; postanowienie SN z

dnia 4 czerwca 2025 r., IV KK 25/25).

Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, z którego wynika, że art. 41 § 1 w

związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania

karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie

wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w

skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12

maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i

914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

III KO 56/26

3

Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 622; dalej ustawa o SN), dodanego ustawą z

dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259) wynika, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania

jego niezawisłości i bezstronności. Skoro zatem ustawa o SN w sposób szczególny

reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności

towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu (zob. art.

29 ustawy o SN), to w tym zakresie stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1

k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej

procedurze (zob. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r., V KK 485/21).

Konsekwencją tego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż

niedopuszczalne jest zastosowanie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy on okoliczności przewidzianych

w art. 29 § 5 ustawy o SN, a tak właśnie jest w niniejszej sprawie. Podstawę

wniosku stanowiły tu bowiem okoliczności dotyczące powołania sędziego, a de

facto kwestie związane z organem o to wnioskującym, a więc Krajową Radą

Sądownictwa, ukształtowaną na drodze nowelizacji z dnia 8 grudnia 2017 r. Takie

procedowanie zmierzałoby do obejścia zawartego w art. 29 § 4 ustawy o SN

bezwzględnego zakazu, który nie dopuszcza możliwości podważenia orzeczenia

wydanego z udziałem sędziego Sądu Najwyższego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności wyłącznie z powodu okoliczności towarzyszących

powołaniu tego sędziego.

Powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie

stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob.

postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść bowiem trzeba,

że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.,

czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

III KO 56/26

4

Powyższych ustaleń nie może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, na którą

powołuje się wnioskodawca, a która na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, przestała obowiązywać, albowiem

Trybunał stwierdził, że uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art.

45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o

Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC.

W kontekście przywołanych wyżej wyroków Trybunału Konstytucyjnego

należy zauważyć, że w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec

tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego

do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału (zob. postanowienie SN z dnia

25 stycznia 2024 r., I KK 107/23).

Także z orzecznictwa międzynarodowego można wywnioskować, że udział

Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., w procesie powoływania sędziów, nie może sama

w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów

wyłonionych w tym procesie ani statusu sądu z ich udziałem (zob. np. wyrok TSUE

z 21 grudnia 2023 r. L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, C -718/21).

Odnosząc się do samych skutków orzecznictwa międzynarodowego w

systemie prawa polskiego, w pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że w Polsce

istnieje wieloskładnikowy system prawny, który obejmuje prawo krajowe, unijne

oraz międzynarodowe. Źródłami prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane

umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia (art. 87 Konstytucji RP). Z treści art.

91 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP wynika, że ratyfikowane za uprzednią zgodą

wyrażoną w ustawie lub referendum ogólnokrajowym umowy międzynarodowe,

stanowią część polskiego krajowego porządku prawnego, zaś w wypadku kolizji

mają pierwszeństwo przed ustawami zwykłymi. Zasada pierwszeństwa prawa

stanowionego przez organizację międzynarodową nie ma zastosowania w wypadku

III KO 56/26

5

kolizji z Konstytucją RP, która zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi

najwyższe prawo w Polsce. Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się na ten temat w

wielu orzeczeniach, a zwłaszcza w wyrokach dotyczących Traktatu akcesyjnego

(zob. postanowienie TK z dnia 22 czerwca 2005 r., K 18/04) i Traktatu z Lizbony

(zob. wyrok TK z dnia 24 listopada 2020 r., K 32/09). W wyroku z dnia 20 kwietnia

2020r., wsprawieosygn. U 2/20, Trybunał Konstytucyjny powtórzył, że art. 8 ust.

1 Konstytucji jednoznacznie gwarantuje postanowieniom Konstytucji status

„najwyższego prawa Rzeczypospolitej Polskiej", także w zestawieniu z przepisami

prawa Unii Europejskiej (zob. wyrok TK z dnia 27 kwietnia 2005 r., P 1/05, OTK ZU

nr 4/A/2005, poz. 42; wyrok TK z dnia 11 maja 2005 r., K 18/04; wyrok TK z dnia 24

listopada 2010 r., K 32/09).

Orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC) mają

zatem charakter deklaratoryjny, wobec czego nie wywołują skutku kasatoryjnego,

same w sobie nie powodują zmiany sytuacji skarżącego, nie tworzą dla niego

żadnego nowego prawa, a jedynie stwierdzają fakt naruszenia Konwencji i definiują

jego zakres (zob. wyrok SN z dnia 23 listopada 2023 r., II KO 74/23; wyrok SN z

dnia 9 grudnia 2009 r., IV KO 103/09; zob. również P. Hofmański, S. Zabłocki,

Glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z 25

marca 1998 r., sygn. 45/1997/829/1035, w sprawie Belziuk przeciwko Polsce,

Palestra 1998, z. 7-8, s. 10-11; A. Bodnar, Wykonywanie orzeczeń Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Polsce. Wymiar instytucjonalny, Warszawa 2018, s.

70).

Działania sądów, zmierzające do „bezpośredniego stosowania” wyroków

TSUE lub ETPC, przy traktowaniu ich jako podstawy prawnej orzekania, są

niezgodne z prawem i statutem prawnym takich wyroków (zob. szerzej: M.

Muszyński, O alternatywnej praworządności, Consilium Iuridicum 2023, nr 7, s. 30-

32). Orzecznictwo międzynarodowe nie stanowi źródła prawa, zaś o jego

deklaratoryjnym charakterze wprost stanowi art. 260 ust. 1 TFUE, zgodnie z którym:

„Jeśli Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdza, że Państwo

Członkowskie uchybiło jednemu ze zobowiązań, które na nim ciążą na mocy

Traktatów, Państwo to jest zobowiązane podjąć środki, które zapewnią wykonanie

III KO 56/26

6

wyroku Trybunału”. Takie wyroki nie wchodzą do systemu prawa krajowego, który

cały czas obowiązuje, aż do momentu uchylenia lub zmiany przepisów krajowych.

Obowiązek wykonania wyroków TSUE i ETPC spoczywa na państwie, zaś

zgodnie z Konstytucją RP, to rząd, który reprezentuje państwo, jako inicjator

procedury wykonawczej, powinien w takiej sytuacji przygotować stosowny projekt

nowej normy prawnej, biorąc udział w procedurze ustawodawczej. Tym samym do

czasu zmiany prawa krajowego, sądy muszą procedować na podstawie krajowych

norm prawnych. W takim przypadku samodzielne działanie sądów byłoby

zastąpieniem ustawodawcy w jego prawie do stanowienia i zmiany prawa, co jest

działaniem wykraczającym poza kompetencje władzy sądowniczej. Dlatego

orzekanie przez sędziów, oparte bezpośrednio na orzecznictwie TSUE i ETPC, bez

podstawy prawnej w prawie krajowym oraz wbrew obowiązującemu prawu, narusza

art. 7 i 178 ust. 1 Konstytucji RP (zob. postanowienie SN z dnia 16 grudnia 2025 r.,

V KK 488/25).

Jak słusznie wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7

października 2021 r., w sprawie o sygn. akt K 3/21, orzecznictwo jakiegokolwiek

sądu, czy to zagranicznego, czy to krajowego, nie może zwolnić polskich sędziów z

obowiązku stosowania Konstytucji RP ani upoważnić sędziów do odmowy

stosowania przepisu Konstytucji RP, którego, zdaniem sądu, nie można pogodzić z

jakąkolwiek interpretacją innego przepisu prawa, w szczególności przepisu prawa

Unii Europejskiej. Art. 178 ust. 1 Konstytucji RP wymaga, aby sędziowie kierowali

się tylko Konstytucją oraz ustawami i zasada ta, na podstawie art. 8 ust.

2 Konstytucji RP, podlega bezpośredniemu stosowaniu, z pierwszeństwem wobec

innych przepisów prawa.

W rozpatrywanej sprawie należy także podkreślić, że nie ma żadnych

podstaw do twierdzenia, jakoby w sprawie miała zostać naruszona zasada nemo

iudex in causa sua. Należy w pełni podzielić pogląd, iż wniosków o wyłączenie

usadowionych tylko na podnoszeniu okoliczności o charakterze ustrojowym nie

wolno uwzględniać automatycznie z tego tylko powodu, iż przedmiot sprawy

znajduje zastosowanie także do osób ją rozstrzygających (zob. postanowienie SN z

dnia 16 stycznia 2024 r., III KK 293/23; postanowienie SN z dnia 11 lipca 2024 r., IV

KK 142/24). Bez zindywidualizowania podnoszonych okoliczności w aspekcie

III KO 56/26

7

konkretnych faktów poddających się ocenie sądu, pozostają one w warstwie

wyłącznie teoretycznej, niepowiązanej odpowiednio ani z konkretną sprawą, od

udziału w której wniosek o wyłączenie zostaje złożony, ani z określonym sędzią,

którego wniosek ten dotyczy (zob. postanowienie SN z dnia 11 października 2024 r.,

II KO 110/24).

Sędzia powołany przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z

dnia 8 grudnia 2017 r. nie orzeka zatem „we własnej sprawie”, gdyż przedmiot

konkretnego postępowania nie stanowi „jego sprawy”, a wydane przez niego

orzeczenie w żaden sposób nie będzie miało wpływu na sferę jego własnych

uprawnień lub obowiązków prawnych (zob. postanowienie SN z dnia 30 listopada

2023 r., I Zo 75/2; postanowienie SN z dnia 4 września 2024 r., I Zo 144/24;

postanowienie SN z dnia 2 października 2024 r., V KK 282/24).

Z powyższych względów wniosek obrońcy skazanego był niedopuszczalny z

mocy ustawy, dlatego Sąd Najwyższy pozostawił go bez rozpoznania.

[WB]

[a.ł]