Sąd Najwyższy odmówił wznowienia po oddaleniu kasacji skazanego G.C.

Skazany G.C. pismem z 13 sierpnia 2025 r. złożonym 20 sierpnia 2025 r. w

Sądzie Rejonowym w Brzesku zwrócił się na podstawie art. 540 § 3 k.p.k. o

wznowienie z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Rejonowego w Brzesku z 20 sierpnia 2024 r. sygn. akt II K 326/24, „utrzymanym w

mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Tarnowie, a następnie rozpoznanym przez

Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym”, albowiem w toku postępowania

III KO 92/26

2

odwoławczego oraz kasacyjnego w składach orzekających brali udział sędziowie

powołani na urząd sędziego sądu powszechnego (SSO X. Y.) i Sądu Najwyższego

(SSN I.Z.) na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3).

Sąd Najwyższy postanowieniem z 7 maja 2025 r. wydanym w sprawie III KK

143/25, oddalił kasację obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną. W

związku z tym w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, iż rozpoznanie

kasacji rodzi wiążące domniemanie, że sprawa została przez Sąd Najwyższy

rozpoznana również z punktu widzenia ewentualnych uchybień z art. 439 § 1 k.p.k.

(także w ramach autokontroli), co tym samym blokuje możliwość wznowienia pos4

k.p.k. z urzędu na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. (art. 542 § 4 k.p.k.). Na kanwie tego

domniemania, Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z 10 lutego 2026 r.

sygn. akt II AKo 291/25, stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania z

urzędu.

W realiach niniejszej sprawy rzecz jednak w tym, że wniosek o wznowienie

dotyczy również postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego,

a taki wniosek jest prawnie niedopuszczalny z przyczyn wskazanych niżej.

W postanowieniu z 13 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III KO 130/15), Sąd Najwyższy,

odwołując się do szeregu wcześniejszych judykatów, wskazał, iż jest oczywiste,

że postępowanie kasacyjne zakończone postanowieniem Sądu Najwyższego

oddalającym kasację w ogóle nie podlega procedurze wznowieniowej.

Ugruntowane od lat stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie jest

jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do licznych, szczegółowo uzasadnianych

judykatów, w tym miejscu należy jedynie podkreślić, że wznowienie, określone

przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 § 3 k.p.k., następuje w odniesieniu do

postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Do tej kategorii

orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego rozstrzygające merytorycznie

o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po uchyleniu zaskarżonego

orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu (art. 537 § 2 k.p.k.). Nie

należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego oddalające kasację,

jako że postanowienie to - rozstrzygające jedynie o niezasadności skargi (i

III KO 92/26

3

niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu na podstawie art.

536 k.p.k.) - nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą kasacją zostało

zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie,

w świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega

wątpliwości, że postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne.

Trafność tego stanowiska Sąd Najwyższy potwierdził w uzasadnieniu

postanowienia z 23 marca 2023 r. (sygn. akt I KZP 17/22). W ocenie Sądu

Najwyższego w składzie poszerzonym potwierdzono stanowisko, że „skoro

postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym

orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. to

nie wchodzi w grę możliwość wznowienia z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k.

wobec ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.

postępowania kasacyjnego zakończonego wydaniem wskazanego postanowienia.

Ujawnienie uchybienia z kręgu art. 439 § 1 k.p.k. w postępowaniu kasacyjnym w

związku z oddaleniem kasacji nie rzutuje w żadnym razie na konieczność

wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, a

więc prawomocnie rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej oskarżonego". W

postanowieniu SN z 12 kwietnia 2001 r. w sprawie III KO 53/99, stwierdzono, iż

„oddalając kasację Sąd Najwyższy orzeka jedynie o niezasadności skargi

kasacyjnej i w żadnym wypadku nie wkracza w sferę, w której zaskarżony kasacją

wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej”. Warto podkreślić, że tożsamy pogląd

dominuje również w literaturze (zob. T. Grzegorczyk (w:) Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003; D. Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Z.

Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz,

Warszawa 2013; J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. II,

red. K. Dudka, Warszawa 2020; D. Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M.

Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz

aktualizowany, LEX/el. 2020).

Reasumując, zaprezentowane powyżej rozważania wskazują, że brak jest

podstaw do odstępowania od przedstawionej wyżej, utrwalonej linii interpretacyjnej.

Wobec tego w przedmiotowej sprawie należało stwierdzić niedopuszczalność

III KO 92/26

4

wznowienia z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu

Najwyższego z 18 marca 2026 r. wydanego w sprawie II KK 46/26, w której

oddalono kasację obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną. W przypadku

uznania przez organ procesowy, że sygnalizowane przez stronę uchybienie w

sposób oczywisty nie wystąpiło, jak również w sytuacji gdy wznowienie takie nie

jest prawnie dopuszczalne, wystarczy poinformować podmiot sygnalizujący o braku

możliwości wznowienia postępowania z urzędu, względnie wydać w tym

przedmiocie niezaskarżalne zarządzenie. W realiach niniejszej sprawy można

byłoby zatem poprzestać jedynie na pisemnym poinformowaniu skazanego G.C. o

braku podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego, jednakże za celowe

uznano podjęcie decyzji w formie niezaskarżalnego zarządzenia (zob. uchwała

Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z 24 maja 2005 r. w sprawie I KZP 5/05,

OSNKW 2005, z. 6, poz. 48). Nadmienić przy tym wypada, iż nie można

abstrahować od charakteru bezwzględnych przyczyn odwoławczych, nadającego

im walor oczywistości i istotności, co powoduje, iż ich wystąpienie podlega badaniu

przez każdy sąd, na każdym etapie postępowania sądowego, nie wyłączając

kasacyjnego i wznowieniowego i to niezależnie od zakresu zaskarżenia i

podniesionych zarzutów. Przypomnieć należy, iż bezwzględna przyczyna

odwoławcza to sytuacja wyjątkowa, jasno określona w ustawie i niepoddająca się

interpretacji na obszarze wykładni teleologicznej. Sytuacja ta występuje albo

zachodzi jej brak, tertium non datur. Taka okoliczność w kasacyjnej weryfikacji nie

została stwierdzona, co po myśli art. 542 § 4 k.p.k. samo w sobie wyklucza

dopuszczalność wznowienia postępowania kasacyjnego.

Z przedstawionych wyżej względów zarządzono jak na wstępie.

[WB]

[r.g.[

III KO 92/26

5