SN wyłączył sędziego Z.K. od rozpoznania sygnalizacji wznowienia sprawy M.L.

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa zainicjowana pismem skazanej

M.L., stanowiącym sygnalizację potrzeby wznowienia postępowania kasacyjnego,

zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2025 r., III

KK 12/25, zarejestrowana pod sygn. akt III KO 94/25. Jako podstawę sygnalizacji

skazana podała orzekanie przez Sąd Najwyższy z udziałem sędziów powołanych

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

III KO 94/25

2

innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS) – SSN A.D.,

SSN A.R. i SSN P.K.

Aktualnie, zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami

Izby Karnej z dnia 22 kwietnia 2026 r., został wyznaczony do rozpoznania tej

sprawy następujący skład orzekający: SSN Z.K. (przewodniczący), SSN J.G.

(sprawozdawca), SSN P.M.

Pismem z dnia 4 maja 2026 r. sędzia sprawozdawca – SSN J.G. złożył

wniosek o wyłączenie SSN Z.K. od udziału w rozpoznaniu sprawy z sygnalizacji

wznowienia postępowania z urzędu. Podniósł, że sygnalizacja opiera się na

argumentach dotyczących nienależytej obsady Sądu Najwyższego z uwagi na

powołanie sędziów rozpoznających sprawę kasacyjną na wniosek wadliwie

ukształtowanej KRS. W ocenie Sędziego sprawozdawcy wyłączone od orzekania w

sprawie sygnalizacji powinny być wszystkie te osoby, które znajdują się w

identycznej sytuacji – otrzymały nominacje sędziowskie w procedurze opisanej w

piśmie skazanej. Sędziowie ci rozpoznając tę sprawę wypowiadaliby się bowiem na

temat własnego statusu sędziowskiego, co bezsprzecznie czyniłoby ich, w

postrzeganiu powszechnym, stronniczymi i stałoby w sprzeczności z zasadą nemo

iudex in causa sua.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się zasadny.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że dopuszczalne jest wyłączenie

sędziego zainicjowane przez innego członka wyznaczonego kolegialnego składu

orzekającego. Przewiduje to art. 42 § 1 k.p.k., określając taką procedurę

wyłączeniem z urzędu. Ponadto, w jednej z tez uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22)

wprost wskazano, że „kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez właściwy

sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również przez

każdego sędziego zasiadającego w jego składzie”. Sąd Najwyższy orzekał w

przedmiocie wyłączenia sędziego w wielu sprawach, które były inicjowane w ww.

sposób (por. m.in. postanowienia: z dnia 31 marca 2026 r., V KO 210/25 [KRI 1616];

III KO 94/25

3

z dnia 10 kwietnia 2026 r., III KO 16/25 [KRI 1627]; z dnia 15 kwietnia 2026 r., V KO

149/25 [KRI 1635]).

Trafna jest argumentacja, że okoliczności podniesione w piśmie

sygnalizującym potrzebę wznowienia postępowania z urzędu, dotyczące

niezawisłości sędziego i niezależności sądu, powiązane ze sposobem powołania

sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej, w tożsamym

stopniu odnoszą się zarówno do sędziów rozpoznających w tej sprawie kasację, jak

również sędziego wyznaczonego do składu orzekającego mającego rozpoznać

sprawę zainicjowaną sygnalizacją skazanej, czyli SSN Z.K. W takim układzie

procesowym zachodzi identyczność sytuacji prawnej sędziów, których dotyczy

okoliczność wskazana jako podstawa wznowienia postępowania z urzędu, jak i

sędziego, który miałby rozstrzygać o potrzebie wznowienia tego postępowania.

Tego typu postępowanie byłoby sprzeczne z sednem zakazu nemo iudex in causa

sua.

Ponadto, fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie

ukształtowanej KRS stanowi podstawę do jego wyłączenia ze względu na

konieczność zapewnienia skazanej dostępu do sądu niezależnego, bezstronnego,

ustanowionego ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Sąd

Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020

(OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc

zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego.

Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A

2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały

obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23

III KO 94/25

4

listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z

dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja

2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało

następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22. Jest ono także aprobowane w kolejnych

orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III

PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13

października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14

stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17

stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r.,

II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II

KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK 359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK

433/25).

Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z

dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19) udział

w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym w trybie ustawy nowelizującej (w efekcie czego organ ten nie był

niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem

tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt

284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z

dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i

57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p.

Polsce, skarga nr 1469/20, oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada

2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[a.ł]

III KO 94/25

5