Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy na uchylenie uniewinnienia D.P.

D.P. został oskarżony o to, że w dniu 3 listopada 2021 roku w K. naraził na

bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na

zdrowiu pracownika B.K. będąc odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę

III KS 14/26

2

pracy, me dopełnił wynikającego stąd obowiązku właściwego nadzoru, poprzez

niezareagowanie na nieprawidłowości w miejscu wylewania betonu,

a w szczególności na obecność pokrzywdzonego w bezpośrednim sąsiedztwie

rękawa pompy, w wyniku czego pokrzywdzony doznał urazu twarzoczaszki ze

złamaniem kości nosa i utratą węchu, złamania kompresyjnego trzonu kręgu Th 5

co spowodowało u wymienionego naruszenie czynności narządu działa trwającego

dłużej niż 7 dni,

tj. o przestępstwo z art. 220 § 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowa Huta w Krakowie wyrokiem z 13 marca

2025 r., sygn. II K 410/23/N, uniewinnił oskarżonego od zarzucanego mu czynu.

Na skutek apelacji prokuratora Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 19

listopada 2025 r., sygn. IV Ka 1126/25, uchylił zaskarżony wyrok w części m.in. dot.

ww. oskarżonego. Dla porządku należy wskazać, że pierwotnie sprawa dot. 3 osób

a sąd odwoławczy rozpoznawał apelację prokuratora co do dwóch oskarżonych, z

tym, że rozstrzygnięcie uchylające dot. drugiego z nich nie było przedmiotem nn.

postępowania.

Skargę na powyższy wyrok zatem złożył jedynie obrońca oskarżonego D.P.,

w której zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 i 410 k.p.k. - poprzez

zastosowanie wyroku kasatoryjnego (uchylenie wyroku uniewinniającego

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania), mimo że sąd

odwoławczy po wszechstronnej, samodzielnej i szczegółowej analizie

materiału dowodowego jednoznacznie przesądził o winie D.P., uznając, iż

przyjął on na siebie rolę gwaranta nienastąpienia skutku i spełnił przesłanki

odpowiedzialności z art. 220 k.k., a przy tym nie wskazał żadnej realnej

potrzeby ponownego przeprowadzania całości lub znacznej części przewodu

sądowego ani nierozpoznania istoty sprawy, co uczyniło z wyroku

kasatoryjnego jedynie instrument obejścia zakazu reformationis in peius

zamiast wyjątkowego środka służącego usunięciu konkretnych uchybień;

2. naruszenie art. 454 § 1 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 k.p.k. - polegające na

instrumentalnym wykorzystaniu zakazu reformationis in peius: sąd

odwoławczy najpierw de facto zrekonstruował wyrok skazujący w

III KS 14/26

3

uzasadnieniu, formułując kategoryczne ustalenia co do winy, sprawstwa i roli

gwaranta D.P. oraz oceniając błędność uniewinnienia, a następnie -

powołując się na niemożność wydania wyroku skazującego z uwagi na art.

454 § 1 k.p.k. - zastosował wyrok kasatoryjny, przerzucając na sąd pierwszej

instancji ciężar wydania skazania, czym naruszył gwarancyjną funkcję art.

454 § 1 k.p.k. i wypaczył cel instytucji wyroku kasatoryjnego;

3. rażące naruszenie art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. - poprzez

bezzasadne przyjęcie, że dopuszczenie przez sąd pierwszej instancji

dowodu z opinii biegłego A.D. stanowi uchybienie uzasadniające uchylenie

wyroku i przekazanie sprawy, podczas gdy - przy przyjętej przez sąd

odwoławczy jednoznacznie pozytywnej ocenie opinii biegłego W.D. oraz

kompletności pozostałego materiału dowodowego - uchybienie to mogło

zostać naprawione przez pominięcie opinii A.D. i dokonanie własnej oceny

pozostałych dowodów, bez potrzeby ponownego prowadzenia postępowania

dowodowego przed sądem meriti;

4. naruszenie art. 7 k.p.k. i 410 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. - przez przekroczenie

granic kontroli odwoławczej i ukształtowanie uzasadnienia w sposób

odpowiadający merytorycznemu wyrokowi skazującemu, tj.:

1. szczegółowe i jednostronne przejęcie funkcji sądu meriti w ocenie opinii biegłego

W.D., przy jednoczesnym całkowitym zdeprecjonowaniu znaczenia opinii

A.D.,

2. pominięcie rzeczywistej treści zastrzeżeń obrony i sprowadzenie ich do

„polemicznych” uwag,

3. zbudowanie na tej podstawie pełnej, „skazującej” narracji o zachowaniu D.P., bez

nadania tej ocenie procesowego skutku w postaci merytorycznego

rozstrzygnięcia (co uniemożliwia art. 454 § 1 k.p.k.), a przy jednoczesnym

wykorzystaniu wyroku kasatoryjnego jako pozornego środka naprawczego.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Okręgowego w Krakowie w części dot. D.P. i przekazanie sprawy temu

sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym oraz

o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego kosztów obrony

w postępowaniu przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

III KS 14/26

4

W odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Wniesiona przez obrońcę oskarżonego D.P. skarga na wyrok sądu

odwoławczego okazała się bezzasadna i w związku z tym podlegała oddaleniu.

Skargę na wyrok sądu odwoławczego można bowiem wnieść wyłącznie z

powodu naruszenia przez wyrok sądu odwoławczego (którym uchylono wyrok sądu

pierwszej instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania) art. 437 k.p.k.

lub z powodu uchybień określonych w przepisie art. 439 § 1 k.p.k. (art. 539a

§ 3 k.p.k.). Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z 8 lipca 2025 r.

II KS 13/25 i przywołanym tam orzecznictwem Sądu Najwyższego - skierowana

bowiem przeciwko wyrokowi odwoławczemu o charakterze kasatoryjnym skarga nie

może być zatem traktowana jako procesowy surogat zwyczajnego środka

odwoławczego czy też stanowić wehikułu procesowego wykorzystywanego jako

platforma dla podnoszenia innych zarzutów, niż nawiązujących do naruszenia

przepisów wskazanych w art. 539a § 3 k.p.k. Nie służy ona bowiem ponownej

weryfikacji zarzutów wyartykułowanych w zwyczajnym środku odwoławczym czy

sanowaniu innych uchybień, których ewentualnie miał się dopuścić sąd

odwoławczy. Sąd Najwyższy, jako organ procesowy powołany - w myśl przepisów

Rozdziału 55a Kodeksu postępowania karnego - do rozpoznawania skargi na wyrok

kasatoryjny sądu odwoławczego, nie jest organem uprawnionym do dokonywania

własnej oceny, ani zasadności zarzutów podnoszonych w apelacjach stron, do

których odnosi się ten zaskarżony wyrok, ani też do przeprowadzania analizy

poprawności argumentacji zaprezentowanej w związku z tymi zarzutami przez sąd

odwoławczy. Postępowanie w trybie skargi na wyrok sądu odwoławczego nie służy

do dublowania przeprowadzonej już w sprawie kontroli odwoławczej. Przedmiotem

kontroli w tym postępowaniu jest tylko stwierdzenie, czy uchylając wyrok sądu

pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd

odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi

w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie

konieczne. Przesłanki, których zmaterializowanie się obliguje sąd odwoławczy do

wydania orzeczenia kasatoryjnego i przekazania sprawy do rozpoznania sądowi

pierwszej instancji zostały sprecyzowane w treści przepisu art. 437 § 2 zd.

III KS 14/26

5

drugie k.p.k. Ustawa kodeks postępowania karnego wymienia wśród nich

wystąpienie którejkolwiek z bezwzględnych przyczyn odwoławczych wskazanych

w art. 439 § 1 k.p.k., niezbędność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego

oraz konieczność procedowania przez sąd odwoławczy w sposób zgodny z

dyspozycją reguły ne peius, która ogranicza procesową dopuszczalność wydania

przez sąd ad quem orzeczenia skazującego w układzie procesowym, w którym sąd

pierwszej instancji uniewinnił oskarżonego.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że

rację ma skarżący, że lektura uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wskazuje, że

Sąd Okręgowy w istocie przeprowadził pełną, własną rekonstrukcję zdarzenia i

odpowiedzialności D.P., typową dla sądu meriti. Istotnie szczegółowo omówił

przebieg prac budowlanych, rolę poszczególnych osób na budowie, sposób

zachowania oskarżonego i pokrzywdzonego, przywołał bogate piśmiennictwo i

orzecznictwo – konkludując, że oskarżony D.P. przyjął na siebie rolę gwaranta

nienastąpienia skutku, a także sformułował wprost oceny, że całokształt materiału

dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku o odpowiedzialności karnej

D.P. z art. 220 k.k., a ustalenia sądu I instancji są błędne i alogiczne.

Zdaniem autora skargi przyjmując sposób procedowania sąd odwoławczy

stworzył pozorny mechanizm zachowania roli gwarancyjnej postępowania

ukształtowanego jako postępowanie dwuinstancyjne, skoro – jak to ujął skarżący –

merytoryczne rozstrzygnięcie zapadło w niniejszej sprawie na poziomie sądu

odwoławczego, gdyż ten sąd odpowiedzialność za rozstrzygnięcie przerzucił na sąd

meriti. Sposób rozumowania skarżącego jest jednak błędny. Zgodnie z poglądem

prawnym zawartym w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 września

2018 r., I KZP 10/18, który Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela -

„możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego, umarzającego albo warunkowo

umarzającego postępowanie karne i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. (art. 437 § 2

zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku

usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych

określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania

dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych

III KS 14/26

6

ustaleń faktycznych) - stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku

skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k.

Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed

sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne

peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k..". Oznacza to, że sąd odwoławczy

zobligowany jest albo uzupełnić postępowanie dowodowe, by upewnić się, że

rozstrzygnięcie uniewinniające jest niezasadne, lub wyraźnie uargumentować, iż na

podstawie zgromadzonego w sposób prawidłowy materiału dowodowego nie ma

możliwości wydania wyroku uniewinniającego (vide postanowienie Sądu

Najwyższego z 8 stycznia 2025 r. V KS 27/24). W niniejszej natomiast sprawie sąd

odwoławczy precyzyjnie uzasadnił, dlaczego podzielił zarzuty apelacji prokuratora i

wyciągnął z tego odmienną od sądu I instancji ocenę zgromadzonych dowodów i z

tego powodu trudno czynić mu zarzut – skoro ocena materiału dowodowego jest

niezbędna z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa procesowego, jak i

wynikających z nich jednolitej praktyki orzeczniczej – co do zakresu stosowania

przepisu art. 454 § 1 k.p.k., na który to przepis powołuje się w swoim

rozstrzygnięciu sąd odwoławczy. W sprawie niniejszej Sąd Okręgowy jasno

wywiódł, że jego zdaniem argumentacja sądu I instancji prowadząca do

uniewinnienia oskarżonego nie może się ostać. Zgodnie natomiast z regułami

procesu karnego, stwierdzenie przez sąd odwoławczy, że zachodzą podstawy do

wydania wyroku skazującego, skutkujące w przypadku wystąpienia przeszkody

z art. 454 § 1 k.p.k. wydaniem orzeczenia kasatoryjnego, wiąże sąd, któremu

sprawę przekazano do ponownego rozpoznania jedynie w zakresie zapatrywań

prawych sądu odwoławczego i jego wskazań co dalszego postępowania (art. 442 §

3 k.p.k.). Nie ogranicza natomiast swobody sądu rozpoznającego ponownie sprawę

w ocenie materiału dowodowego stanowiącego podstawę faktyczną jego

rozstrzygnięcia – co w efekcie czyni zarzut 2 skargi bezpodstawnym.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w treści skargi (pkt.1, 3 i

4), dotyczących de facto zakresu postępowania dowodowego, uznać należy te

zarzuty za nieuprawnione. Przeprowadzenie przez Sąd Najwyższy tego rodzaju

kontroli - z uwagi na ograniczony charakter skargi wobec brzmienia art. 539a § 3

k.p.k. - w niniejszym postępowaniu nie jest dopuszczalne. Przypomnieć należy, że

III KS 14/26

7

Sąd Najwyższy w postępowaniu skargowym, nie jest uprawniony do kontroli

przeprowadzonej w wyroku sądu odwoławczego oceny poszczególnych dowodów

w aspekcie odpowiedzialności oskarżonych, zaś skarga na wyrok sądu

odwoławczego uchylającego wyrok sądu I instancji nie jest środkiem służącym

weryfikacji oceny dowodów dokonanej w II instancji.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej. Rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania skargowego znajduje

uzasadnienie w treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2 k.p.k.

[WB]

[r.g.]