Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy na uchylenie uniewinnienia oskarżonej

Wyrokiem z 30 stycznia 2025 r., sygn. II K 463/24, Sąd Rejonowy w

Ostrowcu Świętokrzyskim uniewinnił A. N. od popełnienia zarzucanego jej czynu,

kwalifikowanego z art. 212 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik oskarżyciela

prywatnego, podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania odnoszący się

III KS 15/26

2

co do zasady do oceny materiału dowodowego oraz błąd w ustaleniach

faktycznych.

Wyrokiem z 16 października 2025 roku, sygn. IX Ka 593/25, Sąd Okręgowy

w Kielcach uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał sądowi I instancji do

ponownego rozpoznania.

Skargę na orzeczenie sądu odwoławczego wniósł obrońca, zarzucając:

1. naruszenie art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 437 § 1 i 2 k.p.k. polegające na

uchyleniu wyroku sądu rejonowego i przekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania, połączonym z wydaniem wiążących wskazań co do treści

przyszłego rozstrzygnięcia poprzez wskazanie w uzasadnieniu, iż oskarżona

powinna zostać skazana, a nawet deklarację, że sąd II instancji gdyby miał

możliwości wynikające z ustawy samodzielnie wydałby wyrok skazujący,

podczas gdy powołany przepis wprost zakazuje sądowi odwoławczemu

formułowania dyrektyw co do winy oskarżonego lub ingerowania w przyszłe

orzeczenie, czym rażąco przekroczył kompetencje sądu odwoławczego;

2. rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez bezzasadne uchylenie wyroku

uniewinniającego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, mimo że:

1. nie zachodziły bezwzględne przyczyny odwoławcze z art. 439 k.p.k.,

2. nie istniała konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w

całości,

3. stan faktyczny został prawidłowo i wyczerpująco ustalony przez sąd I

instancji,

4. materiał dowodowy był kompletny, logiczny i niesprzeczny, nie było potrzeby

przeprowadzenia postępowania dowodowego od początku,

5. uzasadnienie wyroku uniewinniającego było pełne, przekonujące i

odpowiadało wymogom art. 424 k.p.k.,

co oznacza, iż sąd odwoławczy nie był uprawniony do zastosowania

rozstrzygnięcia kasatoryjnego, lecz powinien był utrzymać wyrok w mocy.

III KS 15/26

3

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Wywiedziona przez obrońcę skarga nie zawierała argumentacji mogącej

skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do

ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.

Zgodnie z art. 539a § 1 k.p.k., nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci

skargi na wyrok sądu odwoławczego można wnieść tylko w sytuacji, gdy wydanie

na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym

narusza treść art. 437 k.p.k. lub też gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła

bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Jednoznaczne brzmienie

przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd

odwoławczy może uchylić wyrok sądu I instancji jedynie w sytuacji gdy wykaże, iż

dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z wad określonych w art. 439 §

1 k.p.k. lub na przeszkodzie dokonania korekty orzeczenia pierwszoinstancyjnego

stoi dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k., co wymaga dokonania analizy

istniejącego materiału i wykazania wad w rozumowaniu sądu meriti albo zachodzi

konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. W każdej z

tych sytuacji, sąd odwoławczy jest zobowiązany do wskazania, która z okoliczności

wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. stanowiła in concreto podstawę uchylenia

wyroku sądu I instancji oraz przedstawić argumenty, które doprowadziły go do

takiego wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 lutego 2019 roku, sygn. IV KS

3/19).

W analizowanej sprawie sąd okręgowy podstawą uchylenia wyroku uczynił

art. 454 § 1 k.p.k., wypełniający regułę ne peius. W kontekście tym sąd odwoławczy

jednoznacznie zakwestionował zasadność zapadłego rozstrzygnięcia

uwalniającego oskarżoną A. N. od popełnienia zarzucanego jej czynu. W części

motywacyjnej sąd II instancji kategorycznie wskazał, że ocena dotychczas

przeprowadzonych dowodów, a w szczególności prawidłowa ocena (subsumpcja)

prawna ustalonego stanu faktycznego winna doprowadzić do odmiennego co do

istoty orzeczenia, czemu w postępowaniu odwoławczym sprzeciwia się

sformułowany w przepisie art. 454 § 1 k.p.k. zakaz ne peius (vide rubryka 4.1

III KS 15/26

4

formularza uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego). To właśnie powyższe

stwierdzenie stało się celem pierwszego ze skargowych zarzutów. Na tym tle

obrońca starał się wykazać, że poprzez jednoznaczne ustalenie o konieczności

wydania odmiennego co do istoty rozstrzygnięcia sąd odwoławczy przekroczył

swoje merytoryczne kompetencje. Przedstawiony przez autora skargi wywód nie

jest jednak zasadny. Dostrzec trzeba, że w judykaturze jednoznacznie wskazuje się,

że możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego, umarzającego albo warunkowo

umarzającego postępowanie karne i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. (art. 437 § 2

zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy stwierdza, że

zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie

zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Sama tylko możliwość wydania takiego

wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest

niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 §

1 k.p.k. (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 września 2018 r., I

KZP 10/18, OSNKW 2018, nr 11, poz. 73). Powyższe nakazuje stwierdzić, że sąd

odwoławczy nie tylko nie wykroczył poza swoje merytoryczne uprawnienia, jak

przekonuje skarżący, lecz w istocie w sposób modelowy dokonał ich wypełnienia.

Niezasadność pierwszego z zarzutów skargowych co do zasady zwalnia od

dalszej argumentacji, dotyczącej drugiego zarzutu. Skoro w jego treści literalnie

wskazano na zaistnienie przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k., a dokonano wyłącznie

mylnej jej interpretacji, to poprawność wyroku sądu odwoławczego wątpliwości

budzić nie może. Dla pełności wywodu wskazać jednak trzeba, że także drugi z

zarzutów skargowych był całkowicie niezasadny. W kontekście tym przypomnieć

trzeba, że Sąd Najwyższy w myśl przepisów rozdziału 55a Kodeksu postępowania

karnego, jako organ procesowy powołany do rozpoznawania skargi na wyrok

kasatoryjny sądu odwoławczego, nie jest organem uprawnionym do dokonywania

własnej oceny zasadności zarzutów podnoszonych w apelacjach stron, do których

odnosi się ten zaskarżony wyrok, ani też do przeprowadzania analizy poprawności

argumentacji zaprezentowanej w związku z tymi zarzutami przez sąd odwoławczy

(postanowienie Sądu Najwyższego z 21 sierpnia 2020 r., V KS 19/20). Skarga

kierowana przeciwko wyrokowi odwoławczemu o charakterze kasatoryjnym nie

III KS 15/26

5

może być traktowana jako surogat zwyczajnego środka odwoławczego czy

stanowić wehikułu procesowego wykorzystywanego jako platforma dla podnoszenia

innych zarzutów, niż nawiązujące do naruszenia przepisów wskazanych w art. 539a

§ 3 k.p.k. (postanowienie Sądu Najwyższego z 1 kwietnia 2022 r., I KS 7/22).

Postępowanie zainicjowane skargą wniesioną w trybie art. 539a § 1 k.p.k. służy

jedynie kontroli zaistnienia podstaw do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania. Co najistotniejsze, przedmiotem tego postępowania nie

jest merytoryczne badanie prawidłowości przeprowadzonej kontroli odwoławczej w

aspekcie uchybień zarzucanych w apelacji, jak też zasadności uchybień

stwierdzonych przez sąd odwoławczy (postanowienie Sądu Najwyższego z 28

stycznia 2022 r., II KS 29/21). Sąd skargowy nie został upoważniony do

kontrolowania przeprowadzonej w wyroku sądu odwoławczego oceny

poszczególnych dowodów w płaszczyźnie odpowiedzialności karnej oskarżonego,

zaś skarga na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego nie służy weryfikacji oceny

dowodów dokonanej w II instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia

2021 r., IV KS 59/21). Reasumując zatem, przedmiotem kognicji Sądu

Najwyższego w postępowaniu skargowym jest jedynie kwestia badania podstaw

określonych w art. 539a § 3 k.p.k., nie zaś kolejna instancyjna ocena sprawy

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2021 r., IV KS 28/21). Tymczasem w

drugim z zarzutów skarżący w znacznej mierze skupił się na wykazywaniu błędów

w poczynionych przez sąd odwoławczy przy rozpoznawaniu apelacyjnych zarzutów,

przekonując o poprawności wyroku sądu I instancji, jednocześnie w samym tym

zarzucie nie kwestionując spełnienia przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k. Tymczasem jak

wyżej wskazano, aspekt merytorycznej poprawności oceny zarzutów przez sąd ad

quem nie podlega ocenie Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym skargą,

o ile nie prowadzi do zaistnienia jednego z uchybień, o których mowa w art. 439 § 1

k.p.k., czego jednak nie zarzucono, a także nie stwierdzono z urzędu.

Wobec powyższego orzeczono jak na wstępie, po myśli art. 626 § 1 k.p.k. i

art. 636 § 1 k.p.k. oraz art. 527 § 4 k.p.k. a contrario w zw. z art. 539f k.p.k.

kosztami postępowania skargowego obciążając oskarżoną A. N. .

III KS 15/26

6

[J.J.]

[a.ł]