Sędzia SN powołany z udziałem nowej KRS wyłączony ze sprawy skargi M. O.

Obrońca M. O. ponownie zwrócił się o wyłączenie sędziego Marka Siwka od

udziału w rozpoznawaniu złożonej przez jego obrońcę skargi na orzeczenie Sądu II

instancji zarejestrowanej w Sądzie Najwyższym pod syg. akt III KS 21/25 z uwagi

na uzasadnione wątpliwości co do jego bezwstronności, a które to wątpliwości

łączą się z ryzykiem uznania w przyszłości, że w sprawie wystąpiło uchybienie w

postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu.

Wnioskodawca, wskazując na wadliwy tryb powołania sędziego Marka Siwka do

orzekania w Sądzie Najwyższym, powołał się na dotychczasowe orzecznictwo

III KS 21/25

2

tegoż Sądu jak również Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sąd Najwyższy stwierdził, że zachodzą okoliczności uzasadniajace

wyłączenie sędziego Marka Siwka od rozpoznania sprawy z urzędu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w uchwale trzech połączonych

Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/2020) wskazano

wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.” Sąd Najwyższy

argumentował w tym orzeczeniu, że „powołanie do Sądu Najwyższego jest zawsze

pierwszym powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga więc spełnienia

szczególnych warunków i dochowania procedur, w których rzeczywiście można

zweryfikować kompetencje kandydata, także z punktu widzenia jego cech istotnych

dla zachowania niezawisłości i bezstronności. Brak takiej weryfikacji i brak

transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały się przeprowadzone

konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o polityczne motywacje

decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych warunków

postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych. Tym

bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego kompetencję

do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania wiążącej wykładni

prawa, którego orzeczenia nie podlegają już efektywnej kontroli, pozwalającej na

weryfikację, czy spełnione zostały warunki bezstronności i niezawisłości sądu, w

składzie którego biorą udział osoby powołane na urząd sędziego Sądu

Najwyższego w wadliwej procedurze. Z tego powodu dochowanie najwyższych

standardów w procesie powoływania na urząd jest decydujące dla oceny czy osoba,

która to postępowanie przeszła, daje gwarancje niezawisłości i bezstronności Sądu

Najwyższego, gdy orzeka ona w danym składzie tego Sądu.” Zatem w stosunku do

osób powołanych na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego nie ma potrzeby

przeprowadzania tzw. testu niezawisłości, o którym mowa w cytowanej wyżej

uchwale.

III KS 21/25

3

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszy

wniosek o wyłącznie, w pełni podziela wykładnię tego przepisu przyjętą przez Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r. (sygn. akt II KO 30/21).

Sąd Najwyższy wskazał w tym postanowieniu, iż sama okoliczność wzięcia przez

konkretna osobę udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową

Radą Sądownictwa w wadliwym konstytucyjnie składzie ukształtowanym na

podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie stanowi automatycznego powodu

do stwierdzenia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do obiektywnej i

subiektywnej bezstronności takiej osoby w rozpoznawaniu spraw. Okoliczność ta

musi być jednak uwzględniana w szerszym zakresie, w szczególności

uwzględniając szczególną funkcję jaką pełni art. 41 § 1 k.p.k. stanowiąc podstawę

do ochrony prawa strony do niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy

podkreślił, że „(w)ykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby

zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy

przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna

umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do

naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego 2021

r., I NWW 3/21) (…) Rzeczą Sądu Najwyższego rozpoznającego wniosek na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest wyłączenie sędziego nie tylko wtedy, gdy zostanie

wykazana okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności, ale także wtedy, gdy orzekanie w tej sprawie przez tego sędziego

mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia

standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie

stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, co przecież

mogłoby skutkować nie tylko odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa (por.

sprawa Reczkowicz), ale również mogłoby prowadzić do złożenia wniosku o

wznowienie tego etapu postępowania (art. 540 § 3 k.p.k.).”

III KS 21/25

4

Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz

przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział

w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa

Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego

organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje,

że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie

stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie por.

postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21). Mając na względzie

wskazane stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd Najwyższy,

badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego, musi uwzględnić

fakt, że ew. orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na

stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą

Sądownictwa w wadliwie ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust.

1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś na gruncie prawa polskiego, jako

bezwzględna przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Dotyczy

to sędziego Marka Siwka, który w takim właśnie trybie został powołany do

orzekania w Sądzie Najwyższym. Należy podkreślić, że standard prawa do sądu

wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPCz ma w pełni

zastosowanie do postępowania kasacyjnego, o ile takie postępowanie zostało

przewidziane w określonej kategorii spraw (por. postanowienie SN z dnia 16

września 2021 r., sygn. akt I KZ 29/21 i zawarta tam argumentacja oraz M. A.

Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka, wyd. 7, s. 502 i cytowane wyroki ETPC, P. Hofmański, A.

Wróbel w: L. Garlicki [red.] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-8, Warszawa 2010, s. 253).

Należy mieć przy tym na uwadze fakt, że Konstytucja RP zastrzegła

kompetencje do sprawowania wymiaru sprawiedliwości sądom, przewidzianym w

tejże Konstytucji. Jednym z tych sądów jest Sąd Najwyższy. Konstytucja RP

III KS 21/25

5

przewiduje, że sędzią w rozumieniu Konstytucyjnym jest wyłącznie osoba powołana

na stanowisko sędziego przez Prezydenta Rzeczpospolitej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa. Brak spełnienia jednego z tych warunków powoduje, że dana

osoba, nie ma statusu sędziego w rozumieniu Konstytucji RP, nie może więc

sprawować wymiaru sprawiedliwości jako sąd, w tym Sąd Najwyższy, nawet jeżeli

ustawa zwykła dopuszcza procedurę, na podstawie której uzyskuje się nominację

na stanowisko sędziego, mimo braku spełnienia wyżej wymienionych warunków

konstytucyjnych. Można stwierdzić, że osoba taka ma status sędziego wyłącznie w

rozumieniu ustawowym, co nie upoważnia jej do wykonywania kompetencji

określonych w Konstytucji RP jako sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Nie

obejmują jej także konstytucyjne gwarancje przewidziane dla osoby powołanej na

urząd sędziego zgodnie z art. 179 Konstytucji RP. Sąd w rozumieniu Konstytucji RP

mogą tworzyć wyłącznie niezawiśli sędziowie, o których mowa w art. 178-180

Konstytucji RP. Do takiego sądu ma prawo obywatel w każdej sprawie (art. 45 ust.

1 Konstytucji RP), tylko taki sąd wydając wyrok może uchylić domniemanie

niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP), czy też orzekać przepadek (art. 46

Konstytucji RP).

Pan sędzia Marek Siwek otrzymał co prawda nominację na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego od Prezydenta RP, jednak nie na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa, o której mowa w Konstytucji RP, ale na wniosek organu,

którego skład utworzono na podstawie ustawy niezgodnie z Konstytucją. Fakt, że

organ ten posługiwał się taką sama nazwą – „Krajowa Rada Sądownictwa”, nie

zmienia postaci rzeczy, że z uwagi na jego ukształtowanie w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, stracił on charakter organu

konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy nie został spełniony drugi warunek wskazany

w art. 179 Konstytucji RP, co oznacza, że Pan sędzia Marek Siwek, nie uzyskał

statusu sędziego Sądu Najwyższego w rozumieniu Konstytucji RP, ze wszystkimi

tego konsekwencjami, także w zakresie możliwości sprawowania wymiaru

sprawiedliwości jako niezależny, bezstronny i niezwisły sąd w rozumieniu art. 45 ust.

1 Konstytucji RP. Konstytucyjne kompetencje Sądu Najwyższego w postaci

sprawowania nadzoru nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w

III KS 21/25

6

zakresie orzekania, a wyrażające się w możliwości uchylenia prawomocnego

orzeczenia sądu, a niekiedy uniewinnienia czy umorzeniu postępowania, mogą być

realizowane wyłącznie przez sędziów, którzy spełniają oba warunki określone w art.

179 Konstytucji RP.

Wyżej wskazane okoliczności czynią koniecznym uznać za zasadne

wyłączenie sędziego Marka Siwka od udziału w sprawie prowadzonej w Sądzie

Najwyższym pod sygnaturą III KS 21/25 z uwagi na to, że sąd, w którego składzie

by uczestniczył, nie spełniałby kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka, zaś postępowanie prowadzone przez taki sąd byłoby

obciążone wadą traktowaną na gruncie wykładni przyjętej w uchwale trzech

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jako bezwzględna

przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (co do przyczyn związania

każdego składu Sądu Najwyższego wspomnianą uchwałą mająca moc zasady

prawnej – zob. postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r. I KZ 29/21).

Na marginesie należy stwierdzić, że Sąd Najwyższy potrzymuje stanowisko

wyrażone w postanowieniu z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt I KK 385/23, zgodnie z

którym nie można uznać za prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o

wyłączenie sędziego, postanowienia wydanego z udziałem osoby, której dotyczą te

same okoliczności, które zostały podniesione we wniosku o wyłącznie. Nie można

więc nadać przymiotu prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku

obrońcy o wyłączenie sędziego Marka Siwca, postanowieniu SN z dnia 12 listopada

2025 r. wydanego przez sędziego Adama Rocha. Niezależnie od tej kwestii, owo

postanowienie nie oceniało wszystkich przesłanek wyłączenia sędziego zarówno

na wniosek jak i z urzędu.

W tej sytuacji rozpoznawanie wniosku obrońcy w szerszym zakresie,

dotyczacym także sędziego Adama Rocha jest bezprzedmiotowe.

[JJ.]

[a.ł]

III KS 21/25

7