Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy na uchylenie uniewinnienia A.C.

III KS 22/26

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w

Szczecinie z dnia 3 czerwca 2025 r., sygn. VI K 102/25, A.C. został uniewinniony

od zarzutu popełnienia czynu z art. 244c k.k.

Od tego wyroku apelację wywiódł prokurator, zarzucając błąd w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, a mający wpływ na

jego treść, polegający na uznaniu przez sąd I instancji, że całokształt

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza fakt, że oskarżony

w czasie odbywania kary pozbawienia wolności nie dysponował środkami na

zapłatę środka kompensacyjnego w postaci naprawienia szkody wyrządzonej

przestępstwem nie pozwala na przypisanie A.C. zarzucanego mu czynu, podczas

gdy dowody i okoliczności przedmiotowej sprawy, zwłaszcza fakt, iż oskarżony

dysponował środkami finansowymi regularnie wpłacanymi mu przez członków

rodziny, a mimo zapewnionych mu przez Skarb Państwa w czasie odbywania kary

pozbawienia wolności wyżywienia i zakwaterowania nie przeznaczył żadnej kwoty

na zapłatę naprawienia szkody, ocenione we wzajemnym ze sobą powiązaniu

prowadzą do przeciwnego wniosku. Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Szczecin -

Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonego wniosła o

utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2026 r., IV Ka

1279/25, zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa została przekazana Sądowi

Rejonowemu Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie do ponownego

rozpoznania. Uznał zarzut błędu w ustaleniach faktycznych za zasadny,

stwierdzając, że zgormadzony materiał dowodowy został oceniony w sposób

dowolny. Oskarżony bowiem w okresie objętym zarzutem otrzymywał

systematyczne comiesięczne wpłaty środków pieniężnych w wysokości kilkuset

złotych, a w grudniu 2023 r. jednorazową wpłatę w kwocie 3000 zł. Stąd też

dowolne było twierdzenie, że fakt odbywania kary wykluczał możliwość realizacji

obowiązku naprawienia szkody. Oskarżony w tych warunkach miał wszak

zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, stąd też nie musiał na ten cel

przeznaczać posiadanych środków. Zatem zachodziła konieczność rozważenia czy

III KS 22/26

3

dysponując stałymi wpływami pieniężnymi nie miał realnej możliwości choćby

częściowego ich przeznaczenia na realizację orzeczonego środka

kompensacyjnego. W ocenie sądu II instancji analiza materiału dowodowego

wskazuje jednoznacznie, że taka możliwość istniała. Tymczasem oskarżony nie

uiścił przez okres niemalże 11 miesięcy na rzecz pokrzywdzonej żadnej kwoty, co

świadczyło o uchylaniu się od ciążącego na nim obowiązku. W powyższych

realiach za podstawę wydania wyroku kasatoryjnego sąd ad quem przyjął art. 454 §

1 k.p.k. wskazując, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji winien

ponownie przeprowadzić przewód sądowy, a zebrane dowody poddać ponownej,

wszechstronnej analizie, obejmującej wszystkie istotne okoliczności sprawy, w tym

aspekty, na które zwrócono uwagę w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego

oraz apelacji prokuratora.

Od powyższego wyroku obrońca oskarżonego wniosła skargę w trybie art.

539a k.p.k., zarzucając w niej naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art.

437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. poprzez:

1. błędne, przedwczesne i bezzasadne przyjęcie, że ziścił się warunek z art.

454 § 1 k.p.k. i ocena całego materiału dowodowego prowadzi do wniosku,

że wyrok sądu I instancji nie może się ostać, czego konsekwencją jest

uchylenie wyroku uniewinniającego i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania sądowi I instancji podczas, gdy Sąd Okręgowy oparł się

wyłącznie na uzupełniających wyjaśnieniach złożonych przez oskarżonego

przed sądem odwoławczym, nie zaś na całości materiału dowodowego, który

został przez sąd I instancji prawidłowo oceniony,

2. przyjęcie, że przyczyną i podstawą uchylenia wyroku sądu I instancji jest art.

454 § 1 k.p.k., z uwagi na konieczność zastosowania tzw. reguły ne peius,

przy jednoczesnym wskazaniu w zapatrywaniach prawnych i wskazaniach

co do dalszego postępowania na powinność przeprowadzenia na nowo

przewodu sądowego w całości, gdzie zgodnie z treścią art. 437 § 2 zd. 2

k.p.k. jest to osobna przyczyna uchylenia wyroku sądu I instancji.

W konsekwencji obrońca oskarżonego wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego

rozpoznania.

III KS 22/26

4

W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie z uwagi

na bezzasadność.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k.

podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się ze skarżącą, że wydanie orzeczenia

kasatoryjnego przez Sąd Okręgowy w Szczecnie nastąpiło z obrazą art. 437 § 2

k.p.k. i art. 454 § 1 k.p.k. Pierwszy z powyższych przepisów kataloguje przyczyny

uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Jedną z

tych podstaw, zastosowaną w niniejszej sprawie, jest reguła ne peius. Ogranicza

ona reformatoryjne orzekanie sądu odwoławczego w wypadku wniesienia zasadnej

apelacji na niekorzyść oskarżonego. Sąd odwoławczy nie może w takiej konfiguracji

procesowej zmienić zaskarżonego wyroku na niekorzyść oskarżonego, a powinien

go uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, gdyż

dopiero ten sąd może wydać stosowne rozstrzygnięcie. Stwierdzenie wystąpienia

tej podstawy wymaga przeprowadzenia kontroli odwoławczej obejmującej ocenę

prawidłowości wydania wyroku uniewinniającego pod kątem spełnienia warunku

wynikającego z art. 454 § 1 k.p.k. Wymaga to wykazania, że gdyby sąd I instancji

nie dopuścił się uchybienia, należałoby wydać wyrok skazujący, co nie jest jednak

dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi na wyrażony w tym przepisie zakaz.

Wówczas zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa zostaje przekazana

sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Taka sytuacja wystąpiła w realiach

niniejszej sprawy, w której wnikliwe zweryfikowanie pierwszoistancyjnej oceny

materiału dowodowego prowadziło do jednoznacznego wniosku, że nie jest ona

chroniona przepisem art. 7 k.p.k. Wskazane zostały realne podstawy do przyjęcia,

iż doszło do obrazy tego przepisu i wadliwego zrekonstruowania podstawy

faktycznej wyroku. Sąd II instancji na podstawie analizy dowodów powziął

przekonanie, że ich wszechstronna ocena implikuje twierdzenie o wadliwości

wyroku uniewinniającego, która - z uwagi na omawianą gwarancję

dwuinstancyjności postępowania - może zostać konwalidowana wyłącznie przed

sądem I instancji. Wywody obrony odnoszące się do wzajemnych relacji pomiędzy

dwoma wymienionymi w art. 437 § 2 k.p.k. podstawami i sprzeczności

uzasadnienia zaskarżonego wyroku były całkowicie chybione. Po pierwsze dlatego,

III KS 22/26

5

że sąd odwoławczy w pisemnych motywach zakreślił i omówił przesłankę z art. 454

§ 1 k.p.k. którą przyjął za faktyczny i prawny fundament zaskarżonego wyroku.

Podniesiona we wskazaniach co do dalszego postępowania sądu I instancji po

uchyleniu wyroku potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego w całości i

poddania dowodów powtórnej analizie była jedynie konsekwencją stwierdzonego

uchybienia, a nie podstawą wyrokowania. Po drugie, wszystkie czynności, którymi

należało poprzedzić stwierdzenie przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k., wymienione w

cytowanej uchwale I KZP 10/18, zostały przez sąd II instancji dopełnione, jak

również zrealizowany został wymóg klarowanego wskazania motywów

zastosowania odstępstwa od reformatoryjnego orzekania w drugiej instancji.

Kontestowanie istnienia podstawy z art. 454 § 1 k.p.k. było w tych realiach

nieskuteczne.

Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd Najwyższy

orzekł o jej oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.). Konsekwencją tego rozstrzygnięcia było

orzeczenie o kosztach sądowych postępowania skargowego zainicjowanego

niezasadną skargą, co do których – z uwagi na obecnie udokumentowaną sytuację

materialną skazanego - należało zastosować art. 624 § 1 k.p.k. Odnosząc się zaś

do złożonego przez obrońcę wniosku o zasądzenie wynagrodzenia tytułem pomocy

prawnej z urzędu udzielonej skazanemu w postępowaniu skargowym stwierdzić

należy, iż nie może on zostać uwzględniony. Z art. 84 § 2 k.p.k. wynika bowiem, iż

obowiązki obrońcy z urzędu wygasają z chwilą prawomocnego zakończenia

postępowania, w którym został on ustanowiony. Wyrok kasatoryjny, mimo formalnej

prawomocności (nie podlega zaskarżeniu w drodze zwykłych środków

odwoławczych), nie ma jednak charakteru wyroku kończącego postępowanie, tym

samym obrońca z urzędu, wyznaczony jeszcze na etapie postępowania

pierwszoinstancyjnego, ma obowiązek kontynuować swoje działanie

(postanowienia Sądu Najwyższego z 25 lutego 2021 r. sygn. III KS 3/21, z 3

grudnia 2020 r. sygn. II KS 13/20). Z tego względu w niniejszym orzeczeniu Sąd

Najwyższy nie może rozstrzygać co do kosztów, które powinny zostać rozliczone w

orzeczeniu kończącym postępowanie karne, zgodnie z treścią art. 626 § 1 k.p.k.

[WB]

III KS 22/26

6

[r.g.]