Sąd najwyższy

Wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w

Szczecinie z dnia 18 lipca 2025r., sygn. akt VI K 248/24, oskarżonego S.T.

uniewinniono od zarzutu tego, że:

III KS 24/26

2

- w okresie od 15 października 2013 r. do maja 2019 r. w S., będąc

zobowiązanym do płacenia renty alimentacyjnej na rzecz S.T., przyznanej na

podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9

października 2008 r., sygnatura akt I C 1636/08, w kwocie 300 złotych miesięcznie,

a następnie na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Słubicach z dnia 12 lipca

2011 r., sygnatura akt III RC 101/11, w kwocie 500 złotych miesięcznie, uchylał się

od tego obowiązku, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego

zaległości stanowiła równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych,

to jest od popełnienia czynu z art. 209 § 1 k.k.

Wyrok ten zaskarżony został apelacjami Prokuratury Regionalnej w

Szczecinie oraz oskarżyciela posiłkowego.

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2026r., sygn. akt

IV Ka 1709/25, uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania.

Skargę od tego wyroku wywiódł obrońca oskarżonego. W skardze

podniesiono zarzut:

1. naruszenia prawa procesowego, tj. art. 437 § 2 k.p.k., które miało wpływ

na treść orzeczenia przez uwzględnienie apelacji oskarżyciela publicznego oraz

oskarżyciela posiłkowego wskutek błędnego uznania, że Sąd I instancji w sposób

wadliwy uznał, że doszło do przedawnienia karalności czynu i wydał wyrok w

sposób sprzeczny z materiałem dowodowym oraz wskazaniami logiki i

doświadczenia życiowego, podczas gdy Sąd I instancji w sposób prawidłowy, na

podstawie wszechstronnej oceny materiału dowodowego, ustalił stan faktyczny

sprawy i doszedł do prawidłowych wniosków, że:

a. po 31 grudnia 2017 r. – oskarżony nie uchylał się od wykonywania

obowiązku alimentacyjnego,

b. w okresie wcześniejszym (tj. przed 31 grudnia 2017 r.) – doszło do

przedawnienia karalności czynu,

2. naruszenie prawa procesowego – art. 437 § 2 k.p.k., które miało wpływ na

treść orzeczenia przez uchylenie zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie

sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania mimo braku podstaw

do wydania takiego rozstrzygnięcia.

III KS 24/26

3

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 437§2 k.p.k. uchylenie orzeczenia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach

wskazanych w art. 439§1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeśli jest konieczne

przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości.

Powiązanie tego przepisu z treścią art. 539a§3 k.p.k., w którym wymieniono

podstawy tego środka zaskarżenia, jednoznacznie wskazuje, że Sąd Najwyższy

rozpoznając skargę na wyrok sądu odwoławczego ogranicza się wyłącznie do

badania, czy w sprawie, na etapie postępowania przed sądem I lub II instancji,

zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza (przy czym w zakresie

postępowania przed sądem I instancji – tylko na zarzut podniesiony w skardze)

albo doszło do uchylenia wyroku mimo braku formalnych przeszkód określonych w

art. 454 k.p.k. lub też konieczne jest przeprowadzenie na nowo w całości przewodu

sądowego (vide: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25

stycznia 2018r., sygn. akt I KZP 13/17 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 10 lutego 2017r., sygn. akt IV KS 6/16). Z powyższego wynika również, że

uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego winno jednoznacznie wskazywać, która z

przesłanek określonych w art. 437§2 k.p.k. była podstawą uchylenia wyroku sądu I

instancji i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Jak wskazał w uzasadnieniu swego wyroku Sąd Odwoławczy „wobec

błędnego uznania, że nastąpiło przedawnienie karalności czynu oraz jednocześnie

naruszenia dyspozycji art. 7 k.p.k. i wydania wyroku w sposób sprzeczny ze

zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wskazaniami logiki i doświadczenia

życiowego zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 454 § 1 k.p.k.”.

Stwierdzenie powyższe formalnie wypełnia wymogi wskazania podstawy

uchylenia zaskarżonego wyroku, nie zawiera jednak w istocie przedstawienia pełnej

argumentacji, która Sąd ten do takiej konkluzji doprowadziła.

Na rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego wpłynęły dwie, w dużej mierze

niezależne od siebie okoliczności – ustalenie, że oskarżony wywiązywał się z

III KS 24/26

4

obowiązku alimentacyjnego w latach 2018-19 w tym stopniu, że wysokość

istniejącej za ten czas zaległości nie pozwala na przyjęcie, że wypełnione zostały

znamiona przestępstwa z art. 209§1 k.k. oraz uznanie, że karalność niealimentacji

za lata 2013 – 2017 uległa przedawnieniu.

Sąd Odwoławczy co do tych dwu okoliczności wskazał jedynie, że do

przedawnienia nie doszło, gdyż postanowieniem z dnia 14 listopada 2014r.

postępowanie o czyn z art. 209§1 k.k. umorzono, a następnie podjęto je w dniu

17 listopada 2023r. na podstawie art. 327§1 k.p.k. (k. 5 uzasadnienia wyroku SO).

Zakładając, że w tym trybie takie podjęcie postępowania i prowadzenie go

przeciwko oskarżonemu w ogóle było możliwe (a nie w trybie art. 327§2 k.p.k.),

stwierdzić należy, że postępowanie takie może być podjęte ale nie później niż

nastąpiło przedawnienie karalności danego czynu (M. Kurowski, komentarz do art.

327 teza 5, w Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026).

Niealimentacja, co do której prowadzono postępowanie w 2014r.

obejmowała okres od 18.03.2011r. do 14.11.2014r., a zatem 5-letni okres

przedawnienia upływałby 14 listopada 2019r. Okres ten jednak może zostać

wydłużony w oparciu o art. 102§1 k.k. o kolejne 10 lat skoro w tym czasie wszczęto

postępowanie (według stanu prawnego obowiązującego od 2 marca 2016r. - Dz.U.

z 2016r., poz.189).

Kolejnym zagadnieniem jest kwestia wypełnienia znamion przestępstwa

z art. 209§1 k.k. w okresie od 2018 do 2019r. W tej przestrzeni Sąd Rejonowy

dokonał ewidentnie błędnej oceny, choć nie do końca w świetle wątpliwości

wskazanych przez Sąd Odwoławczy.

Przestępstwo z art. 209§1 k.p.k. ma charakter trwały, a zatem uznanie,

że oskarżony popełnił je w innym okresie niż zarzucony, nie prowadzi do

uniewinnienia go od części zarzuconego czynu. Tak więc Sąd Rejonowy

dochodząc do wniosku, że niealimentacja w niniejszej sprawie trwała w latach

2013-2017, powinien zmienić jedynie opis przypisanego czynu, a więc że trwała od

15 października 2013 do 31 grudnia 2017r. Jeżeli następnie przyjętoby, że

karalność takiego czynu uległa przedawnieniu, postępowanie w tym zakresie

należałoby umorzyć. Skoro zaś przyjęto, że oskarżony popełnił zarzucony mu czyn,

III KS 24/26

5

choć w innym okresie, niż opisano to w akcie oskarżenia, to nie było podstaw do

uniewinnienia go od jego popełnienia – nawet w sytuacji zachodzenia co do tej

części zarzutu ujemnej przesłanki procesowej.

Wskazane względy zadecydowały o nieuwzględnieniu skargi.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak na

wstępie.

Jerzy Grubba

Piotr Mirek

Paweł Wiliński

[WB]

[r.g.]