Sąd najwyższy

M. C. została oskarżona o popełnienie 23 czynów z art. 18 § 3 k.k. w zw. z

art.297 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2025 r., sygn. akt II K 9/24. Sąd Rejonowy w

Międzyrzeczu po rozpoznaniu sprawy w/w, wydał wyrok uniewinniający uznając, iż

III KS 36/26

2

działania M. C. nie wyczerpywały ustawowych znamion zarzuconych jej w akcie

oskarżenia przestępstw.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść co do

całości wyroku uniewinniajacego oskarżoną od popełnienia wszystkich zarzucanych

jej czynów przestępczych Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z

dnia 12 lutego 2026 r., sygn. akt IV Ka 559/25, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę

przekazał Sądowi Rejonowemu w Międzyrzeczu do ponownego rozpoznania.

Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonej

zarzucając:

1. rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.

w zw. z art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k., mające istotny wpływ

na treść zaskarżonego wyroku, polegające na uchyleniu wyroku

uniewinniającego Sądu Rejonowego w Międzyrzeczu z dnia 10 czerwca

2025 roku, sygn. akt II K 9/24, i przekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania, pomimo iż w realiach sprawy nie zachodziła rzeczywista,

konkretna i wykazana w uzasadnieniu konieczność przeprowadzenia na

nowo przewodu w całości, a spór sprowadzał się w istocie do odmiennej

oceny prawnej i odmiennej interpretacji tego samego, kompletnego materiału

dowodowego, w szczególności zaś do przyjęcia przez Sąd Odwoławczy

własnej koncepcji dopuszczalności przypisania oskarżonej współsprawstwa

wszystkich czynów z art. 297 § 1 k.k., podczas gdy rozstrzygnięcie

kasatoryjne nie może zastępować orzeczenia reformatoryjnego, ani też

służyć obejściu wynikającego z art. 454 § 1 k.p.k. zakazu skazania w

postępowaniu odwoławczym oskarżonej uprzednio uniewinnionej w

pierwszej instancji;

2. rażące naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.,

mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, polegające na wydaniu

orzeczenia kasatoryjnego o motywach i zapatrywaniach prawnych, które w

realiach niniejszej sprawy w sposób niedopuszczalny przesądzają wynik

ponownego rozpoznania, albowiem Sąd II instancji nie ograniczył się do

wskazania takich uchybień, które miałyby uzasadniać ponowienie przewodu

sądowego, lecz kategorycznie uznał zarzuty oskarżyciela publicznego za

III KS 36/26

3

zasadne, przyjmując zarazem, że zachodziły przesłanki do przypisania

oskarżonej współsprawstwa wszystkich zarzucanych jej czynów, a nadto

wywiódł, iż Sąd I instancji mógł dokonać takich właśnie ustaleń, przez co

instancyjna kontrola legalności i trafności zaskarżonego wyroku została

„zastąpiona" merytorycznym przesądzeniem winy oskarżonej oraz

kierunkiem przyszłego rozstrzygnięcia, co pozostaje nie do pogodzenia z

wyjątkowym charakterem rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 437 § 2

k.p.k.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wbrew twierdzeniu jej

autora, Sąd odwoławczy, wydając wyrok kasatoryjny, nie naruszył art. 437 § 2

k.p.k. (w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.).

Zgodnie z treścią pierwszego z tych przepisów uchylenie orzeczenia sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić

wyłącznie w wypadkach wskazanych w przepisach art. 439 § 1 k.p.k. i art. 454

k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. W

konsekwencji ramy postępowania skargowego są nader wąsko zakreślone, czego

autor przedmiotowej skargi zdaje się nie dostrzegać. Jedynym zadaniem Sądu

Najwyższego rozpoznającego skargę na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego

jest zbadanie - stosownie do podanej przyczyny wydania takiego wyroku - czy

zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., czy sąd

odwoławczy uchylił wyrok, mimo braku określonej w art. 454 § 1 k.p.k. przeszkody

do wydania wyroku zmieniającego, względnie czy jest konieczne przeprowadzenie

w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Jeżeli jako przyczynę

wydania wyroku kasatoryjnego wskazano niedopuszczalność skazania

oskarżonego przez sąd odwoławczy (przeszkoda określona w art. 454 k.p.k.), Sąd

Najwyższy bada, czy zarazem w sposób stanowczy stwierdzono, że zebrany w

sprawie materiał dowodowy uzasadnia skazanie, albowiem w przeciwnym

wypadku, przy wyrażeniu poglądu, iż np. po dokonaniu pogłębionej oceny

dowodów, względnie uzupełnieniu materiału dowodowego, jedynie rysuje się

III KS 36/26

4

możliwość skazania, wydanie wyroku kasatoryjnego nie jest dopuszczalne (zob.

uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r., I KZP

10/18, OSNK 2018, nr 11, poz. 73). Natomiast w postępowaniu wywołanym

wniesieniem skargi na wyrok sądu odwoławczego, odwołujący się do uregulowania

zawartego w art. 454 § 1 k.p.k., nie jest zadaniem Sądu Najwyższego dokonanie

oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, jak też czy sąd

ad quem prawidłowo go ocenił, zasadnie uznał, że zachowanie oskarżonego

wyczerpuje znamiona czynu zabronionego i w konsekwencji uwzględnił wniesioną

na niekorzyść oskarżonego apelację. Byłoby to bowiem równoznaczne z nadaniem

skardze charakteru nieznanej ustawie „superapelacji” i przejęciem przez Sąd

Najwyższy, który w istocie miałby ponownie oceniać zarzut apelacyjny, roli sądu

odwoławczego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 stycznia 2019 r.,

II KS 11/18; z dnia 8 sierpnia 2019 r., II KS 12/19; z dnia 26 listopada 2021 r., V KS

29/21; z dnia 14 lipca 2022 r., III KS 44/22; z dnia 23 sierpnia 2022 r., IV KS 19/22

oraz dnia 27 kwietnia 2023 r., IV KS 13/23).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że

Sąd Okręgowy właśnie z powodu konieczności respektowania ujętego w art. 454 §

1 k.p.k. zakazu skazania przez sąd odwoławczy oskarżonej, która została

uniewinniona w pierwszej instancji doszedł do przekonania, że ocena dokonana

przez Sąd Rejonowy, była powierzchowna i nie uwzględniała dodatkowych,

istotnych z punktu widzenia odpowiedzialności karnej M. C. faktów. Zaznaczył Sąd

II instancji, że podnoszona przez Sąd meriti kwestia, iż wyeliminowanie

pomocnictwa w popełnieniu przestępstwa zarzuconego oskarżonej jest

niekorzystna dla niej, bowiem niejako pozbawia się jej możliwości skorzystania z

instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary, jest argumentem nietrafionym.

Nadzwyczajne złagodzenie kary jest tu zależne od uznania sądu. Sąd może

stosować nadzwyczajne złagodzenie kary, jeżeli zajdą przesłanki wskazane w art.

60 k.k. Sąd Rejonowy, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w istocie

podzielił argumentację Sądu Okręgowego wyrażoną w uzasadnieniu wyroku w

sprawie IV Ka 219/23, jednak błędne rozważania dotyczące zakresu ponownego

rozpoznania sprawy w Sądzie I instancji oddaliły z pola widzenia istotę zarzuconych

M. C. czynów z punktu widzenia znamion występku określonego w art. 297 § 1 k.k.

III KS 36/26

5

oraz istoty pomocnictwa w rozumieniu art. 18 § 3 k.k. Sąd Okręgowy precyzyjnie i

trafnie wykazał, że istnieją braki dowodowe i to w takim zakresie, że zachodzi

konieczność ponowienia procesu w instancji a quo.

Podzielć należało rozwazania Sądu ad quem co do spełnienia podstaw do

wydania wyroku o charakterze kasatoryjnym. Słusznie wskazano na konieczność

powtórzenia w całości przewodu sądowego przed Sądem I instancji i w pełni

zasadnie odniesiono się do treści art. 454 § 1 k.p.k (uzasadnienie SO - s. 4 - 7).

Postępowanie skargowe ma charakter postępowania nadzwyczajnego

(Rozdział 55a Kodeksu postepowania karnego), a regulacje w tym zakresie nie

podlegają interpretacji rozszerzającej (exceptiones non sunt extendendae). Nie

tylko więc nie jest możliwe uchylenie wyroku kasatoryjnego z przyczyn innych, niż

wymienione w art. 539a § 3 k.p.k., ale naruszenie przez sąd odwoławczy dyspozycji

art. 437 k.p.k. lub dopuszczenie się uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k. musi mieć - w

realiach procesowych danej sprawy - charakter oczywisty i jednoznaczny. Innymi

słowy, skarga pozostaje skuteczna tylko wówczas, jeżeli objęty nią wyrok nie

powinien był mieć charakteru kasatoryjnego i świadczą o tym jego pisemne motywy

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2025 r., I KS 21/25).

Takiej zaś sutuacji w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy skargę oddalił, a nadto

obciążył oskarżonego kosztami postępowania skargowego.

[J.J.]

[a.ł]