SN uchylił wyrok w sprawie alimentów, bo nie było podstaw do nowego procesu

Sąd Rejonowy w Dębicy wyrokiem z 13 marca 2025 r. sygn. akt II K 10/24

uznał D. K. za winnego tego, że w okresie od 8 kwietnia 2022 r.

do 27 sierpnia 2023 r. ze skutkiem w A., woj. [...] oraz w D., woj. […] uchylał się od

wykonywania obowiązku alimentacyjnego polegającego na comiesięcznym łożeniu

na utrzymanie swojej ówczesnej żony B. K. oraz swoich córek L. K. i K. K.,

określonego co do wysokości postanowieniem Sądu Okręgowego we Włocławku

sygn. akt I C 1148/21 z 18 sierpnia 2022 r. w skutek czego łączna wysokość

powstałych zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń

miesięcznych, przez co naraził pokrzywdzonego na niezaspokojenie podstawowych

potrzeb życiowych - tj. o czyn z art. 209 § 1a k.k. i za czyn ten na podstawie art. 209

§ 1a k.k. został skazany na karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych,

ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 zł (dwadzieścia złotych), zaś

na podstawie art. 627 k.p.k. zasądzono od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa

koszty sądowe w całości w kwocie 500 zł.

Na skutek apelacji wywiedzionej przez obrońcę oskarżonego wyrokiem z dnia

14 października 2025 r., sygn. akt III Ka 450/25 Sąd Okręgowy w Rzeszowie uchylił

zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Dębicy do ponownego

rozpoznania.

Prokurator Rejonowy, działając na podstawie art. 539a § 1 k.p.k., wniósł

skargę na wyrok sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości na niekorzyść

oskarżonego i zarzucając rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez wadliwe

ustalenie, że w sprawie koniecznym jest przeprowadzenie na nowo przewodu

sądowego w całości - w sytuacji, gdy takiej potrzeby nie ma, a ewentualne czynności

dowodowe można było przeprowadzić bez zbędnej zwłoki, w ramach postępowania

odwoławczego, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KS 53/25

3

Skarga jest zasadna.

Na wstępie przypomnieć trzeba, że instytucja skargi na wyrok sądu

odwoławczego ma na celu m.in. ograniczenie wyroków kasatoryjnych do tych

sytuacji, w których przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti

jest niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego. Zgodnie z treścią art. 437

§ 2 k.p.k. sąd odwoławczy może uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać je

sądowi I instancji do ponownego rozpoznania tylko w jednym z trzech przypadków:

zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych, konieczności przeprowadzenia

na nowo przewodu sądowego w całości oraz wówczas, gdy wydanie wyroku

reformatoryjnego naruszyłoby regułę ne peius, wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k.

Przesłanki te należy wykładać restryktywnie.

Uchylając wyrok i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy ma obowiązek precyzyjnie wskazać,

w oparciu o którą z wyżej wymienionych przesłanek wydał orzeczenie kasatoryjne.

Jest to tym bardziej istotne, że zadaniem Sądu Najwyższego w postępowaniu

wszczętym skargą na wyrok sądu odwoławczego, uchylający orzeczenie

i przekazujący sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania nie jest

rozstrzyganie kwestii merytorycznych, ale zbadanie czy rozstrzygnięcie sądu

odwoławczego zostało oparte na przewidzianych w art. 437 § 2 k.p.k. podstawach

i czy miało merytoryczne uzasadnienie (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego

z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I KZP 13/17).

Z uzasadnienia wyroku zaskarżonego przedmiotową skargą wynika, że Sąd

Okręgowy w Rzeszowie za przesłankę uchylenia orzeczenia sądu I instancji

przyjął potrzebę przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości.

Sąd odwoławczy wprawdzie krytykuje orzeczenie skazujące (uznając je za co

najmniej przedwczesne), nie twierdzi jednak stanowczo, że oskarżony powinien

zostać uniewinniony, dostrzegłszy istotne luki w materiale dowodowym. Zdaniem

Sądu ad quem braki te są na tyle znaczne, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia

od nowa postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Z takim stanowiskiem - w świetle obowiązujących rozwiązań

karnoprocesowych - nie można się zgodzić. Przede wszystkim dlatego,

III KS 53/25

4

że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, o której

mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd

odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania, zachodzi tylko wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej

instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach danej

sprawy, nierzetelnością całości prowadzonego postępowania sądowego,

uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich

czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej

instancji (por. uchwała Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r. sygn. akt I KZP 3/19).

W praktyce jest to zatem sytuacja dość rzadka. „Jeżeli natomiast naruszenie przez

sąd pierwszej instancji przepisów procesowych nie odnosi się do całego przewodu

sądowego i nie ma skutku dotyczącego całości tego przewodu, to wówczas,

co oczywiste, zajdzie tylko konieczność powtórzenia przewodu sądowego jedynie

w części, której uchybienie dotyczy, a to nie uprawnia sądu odwoławczego do

przyjęcia, iż jest konieczne przeprowadzenie przez sąd pierwszej instancji na nowo

przewodu sądowego w całości”. Z tego względu uchylenie wyroku z powodu

konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego jedynie w części stanowi

obrazę art. 437 § 2 zd. 2 in fine k.p.k. (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 2 grudnia

2020 r., sygn. akt IV KS 30/20).

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy, zauważyć, że Sąd

Okręgowy w Rzeszowie nie zakwestionował wartości dotychczas zgromadzonych

w sprawie dowodów i prawidłowości ich wprowadzenia do podstawy skazania.

Wskazał jedynie, że nie zebrano wszystkich informacji istotnych dla rozstrzygnięcia

o odpowiedzialności karnej oskarżonego, co implikuje konieczność uzupełnienia

materiału dowodowego, m.in. przesłuchania świadków A. D., B. K. oraz konieczność

ponownego przesłuchania oskarżonego D. K..

Powyższe stwierdzenia, jakkolwiek wskazują na potrzebę uzupełnienia

zebranego w sprawie materiału dowodowego, to przeczą jednak stanowisku sądu

odwoławczego co do tego, że w sprawie zaistniały okoliczności z art. 437 § 2 k.p.k.

zdanie drugie, uzasadniające uchylenie orzeczenia pierwszoinstancyjnego.

III KS 53/25

5

Czynności, których potrzebę przeprowadzenia dostrzegł sąd odwoławczy, mogły

i powinny być przeprowadzone w ramach postępowania apelacyjnego.

Jako że Sąd Okręgowy w Rzeszowie wydał wyrok kasatoryjny mimo braku

ustawowych podstaw, konieczne było uwzględnienie skargi prokuratora i uchylenie

zaskarżonego nią orzeczenia.

W ponownym postępowaniu Sąd odwoławczy powinien uzupełnić materiał

dowodowy w obszarach, które sam wskazał w uzasadnieniu, a następnie dokonać

jego ponownej oceny i w zależności od dokonanych przez siebie ustaleń

- rozstrzygnięcia w sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

[J.J.]

[r.g.]

Małgorzata Bednarek

Ryszard Witkowski

Anna Dziergawka