Odprawa dla ucywilnionych funkcjonariuszy celnych. SN nie przyjął skargi Skarbu Państwa

Sąd Okręgowy we Wrocławiu, wyrokiem z 7 września 2023 r., po rozpoznaniu

sprawy z powództwa E.J. i M.S. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji

Skarbowej w W. o odprawę pieniężną na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku

Sądu Rejonowego dla Wrocławia- Śródmieścia we Wrocławiu z 27 października 2022

r. w punkcie I. oddalił apelacje; w punkcie II zasądził od strony pozwanej na rzecz

powódek kwoty po 1350 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

III PSK 22/24

2

postępowaniu apelacyjnym wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od

dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach za II instancję do dnia zapłaty na

podstawie art. 98 § 11 k.p.c.

Wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 7 września 2023 r. zaskarżył Skarb

Państwa - Izba Administracji Skarbowej w W., zastępowany przez Prokuratorię

Generalną Rzeczypospolitej Polskie w całości.

Skarżący na podstawie art. 3983 §1 pkt 1 k.p.c., zaskarżonemu wyrokowi

zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 163 ust. 4 ustawy z 27

sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1799 ze zm.: u.

s. c.) w zw. z art. 170 ust. 3 i 4 ustawy z 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające

ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948, pw KAS) w

zw. z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię,

polegającą na przyjęciu, że funkcjonariuszowi Służby Celno-Skarbowej, któremu

przedstawiono propozycję zatrudnienia i który tę propozycję przyjął, przysługuje

uprawnienie do otrzymania odprawy pieniężnej, podczas gdy prawidłowa wykładnia

powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że uprawnienie do odprawy przysługuje

jedynie funkcjonariuszom, którzy nie otrzymali pisemnej propozycji określającej nowe

warunki zatrudnienia albo pełnienia służby w strukturach Krajowej Administracji

Skarbowej bądź tego rodzaju propozycji nie przyjęli. Mając powyższe na uwadze

skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego we

Wrocławiu w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu

do ponownego rozpoznania; 2. zasądzenie od powódek na rzecz Skarbu Państwa -

Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami,

o których stanowi art. 98 § 1 1 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, że

na podstawie art. 3989 §1 pkt 2 k.p.c., w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów

art. 163 ust. 4 u.s.c. oraz art. 170 ust. 3 i 4 pw KAS, które wywołują istotne

rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych co do

tego, czy wymienione przepisy mogą stanowić podstawę roszczeń o odprawę

dochodzonych przez tzw. ucywilnionych funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej.

Powyższa sytuacja prowadzi do wydawania odmiennych rozstrzygnięć w sprawach

III PSK 22/24

3

opartych na analogicznych stanach faktycznych. Skarżący podkreślił, że

rozbieżności w orzecznictwie wyłaniają się na tle stosowania art. 170 ust. 3 i 4 pwKAS

w zw. z art. 163 ust. 4 u.s.c., a przedmiot odmiennych rozstrzygnięć stanowi kwestia

zasadności przyznania odpraw funkcjonariuszom, którzy przyjęli propozycje pracy na

podstawie art. 171 pw KAS (tzw. ucywilnieni funkcjonariusze). W orzecznictwie

prezentowane są dwa odmienne stanowiska co do zasadności przyznania

ucywilnionym funkcjonariuszom odprawy, przy czym rozbieżności występują także w

ramach orzeczeń wydawanych przez Sąd Najwyższy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódki E.J. i M.S., na podstawie art. 3987

§ 1 k.p.c. wniosły o: 1) odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ,2)

zasądzenie od pozwanej na rzecz każdej z powódek kosztów postępowania przed

Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W przypadku

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wniosły o: 1) oddalenie skargi kasacyjnej

w całości,2) zasądzenie od pozwanej na rzecz każdej z powódek kosztów

postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa procesowego,

3) wyznaczenie rozprawy w trybie art. 3989 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej merytorycznego

rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Nie przysługuje

od każdego orzeczenia sądu drugiej instancji, które nie satysfakcjonuje strony

skarżącej. Wnosi się ją do Sądu Najwyższego od prawomocnego wyroku poza

tokiem instancji. Jej przyjęcie do merytorycznego rozpoznania musi być uzasadnione

istotnym interesem publicznym, w szczególności potrzebą dokonania wykładni

przepisów, które jeszcze nie doczekały się sądowej interpretacji albo wywołują

poważne wątpliwości interpretacyjne, rozstrzygnięciem istotnych zagadnień

prawnych, zwłaszcza o charakterze precedensowym, dotychczas nierozważanych

przez Sąd Najwyższy, wreszcie wyeliminowaniem orzeczeń oczywiście i rażąco

wadliwych. Wniesienie skargi kasacyjnej doznaje istotnych ograniczeń,

pozwalających Sądowi Najwyższemu na wstępną selekcję spraw, które będą

III PSK 22/24

4

merytorycznie rozpoznane (tzw. przedsąd). Ustawodawca uznaje za doniosłe

zadania Sądu Najwyższego związane przede wszystkim z doskonaleniem wykładni

prawa i jego stosowania, ujednolicaniem orzecznictwa, rozwojem jurysprudencji, a w

dalszej kolejności zadania polegające na eliminacji w dostępnych granicach

orzeczeń niegodnych ochrony ze względu na oczywiste naruszenie prawa lub

wydanie ich w warunkach nieważności. Wymagania konstrukcyjne skargi określa art.

3984 § 1 i 2 k.p.c., nakładając na skarżącego obowiązek zawarcia w skardze wniosku

o przyjęcie jej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Z kolei zgodnie

z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania konstrukcyjne tego nadzwyczajnego

środka zaskarżenia, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że istnieje przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie powinno zawierać

argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w

ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga

kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od

każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie.

Z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego, służy ona

kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji

trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych, które wywołują istotne rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego oraz sądów powszechnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Zauważyć trzeba, że odwołanie się do przesłanki przedsądu, jaką jest

potrzeba wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że

III PSK 22/24

5

określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego

rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów

faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13

czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242).

Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej

argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej

szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i

z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,

których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania,

w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a

także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże

się z rozpoznawaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania

oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie, podobnie jak w podobnych sprawach już

rozpoznanych już przez Sąd Najwyższy (sygn. III PSK 65/24, III PSK 22/24),

wątpliwości skarżącego dotyczyły wykładni przepisów art. 163 ust. 4 ustawy z 27

sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1799 z późn. zm.) oraz art.

170 ust. 3 i 4 ustawy z 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o

Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948). Należy zatem zwrócić

uwagę, że Sąd Najwyższy zajął się już rozstrzygnięciem rozbieżności w

orzecznictwie, które występowały w tym przedmiocie - 6 lutego 2024 r. podjęta

została uchwała (III PZP 2/23, OSNP 2024 Nr 7, poz. 69, str. 18), zgodnie z

którą funkcjonariuszowi służby celnej, który w świetle art. 165 ust. 3 ustawy z dnia 16

listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji

Skarbowej, stał się funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej, pełniącym służbę w

III PSK 22/24

6

jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję, o

jakiej mowa w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia, na

podstawie umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 wyżej wymienionej

ustawy pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji Skarbowej, na

podstawie umowy o pracę, przysługuje - w związku z zakończeniem służby - prawo

do odprawy pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie

Celnej, w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 Przepisów

wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej).

W ocenie Sądu Najwyższego, podstawa do przyjęcia poglądu o

przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z prokonstytucyjnej wykładni

przepisów ustawowych, uwzględniającej zasadę równości wobec prawa i równego

traktowania przez władze publiczne. Sąd Najwyższy stanął zatem na stanowisku,

zgodnie z którym, mimo że prawo do odprawy nie wynika wprost z art. 170 ust. 1 pw

KAS, konieczne jest odstąpienie od jego wykładni językowej na rzecz wykładni

funkcjonalnej i systemowej. Taka możliwość wynika z analizy orzeczeń Sądu

Najwyższego, w których podkreśla się trafnie, że odejście od wyników wykładni

językowej jest uzasadnione wtedy, gdy prowadzi ona do absurdu albo do rażąco

niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji lub gdy zachodzi sprzeczność jej

wyników z podstawowymi założeniami systemu prawnego, albo niemożność jej

akceptacji, ze względów moralnych lub społecznych. Zdaniem Sądu Najwyższego,

odprawa w służbach mundurowych ma charakter gratyfikacji za wieloletnią służbę

dla Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to dodatkowym uzasadnieniem dla jej wypłaty

osobie, która w sposób niezawiniony i wbrew swojej woli służbę tę kończy. W

przypadku funkcjonariusza, którego służba na skutek przyjęcia zaproponowanych

warunków zatrudnienia na stanowisku w ramach korpusu służby cywilnej uległa

zakończeniu i który utracił szereg uprawnień składających się na tzw. "prawo do

munduru", konieczne jest zrekompensowanie mu dotychczasowych szczególnych

warunków służby związanych z pracą w formacji mundurowej. Dlatego, uzasadnione

jest odstąpienie od rezultatów wykładni gramatycznej, zwłaszcza biorąc pod uwagę

konstytucyjną zasadę równości w zakresie ochrony praw majątkowych. Sąd

Najwyższy wskazał, że art. 64 ust. 2 Konstytucji RP jest uznaną w orzecznictwie

Sądu Najwyższego podstawą uzasadniającą przyznanie świadczenia

III PSK 22/24

7

funkcjonariuszom (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 227).

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że skoro funkcjonariusz nawiązuje

stosunek pracy w ramach Krajowej Administracji Skarbowej, to jego sytuacja jest

jakościowo lepsza od sytuacji funkcjonariusza, który odrzucił przedstawioną mu

propozycję. Sytuacja tych dwóch funkcjonariuszy jest analogiczna w zakresie

wygaśnięcia stosunku służbowego, zarówno jeden, jak i drugi tracą swój status

funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej, a w konsekwencji związane z nim

przywileje (jak również obowiązki).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i orzekł o kosztach

postępowania (art. 98 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.).

M.G.

[a.ł]