Były górnik z pylicą azbestową. Przedawnienie zadośćuczynienia liczone od decyzji o chorobie

Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem z 31 października 2023 r., oddalił apelację powoda

R.F. od wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku z 25 lipca 2023 r., którym oddalono

powództwo przeciwko Spółce R. S.A. w B. Oddział w D. o zadośćuczynienie.

Powód R.F. domagał się zasądzenia od strony pozwanej Spółki R. S.A. w B. kwoty 50

000 zł. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że był zatrudniony w Kopalni w N., której

następcą prawnym jest strona pozwana. Decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora

Sanitarnego nr […]/19 stwierdzono u powoda chorobę zawodową - pylicę płuc w postaci

pylicy azbestowej wymienionej w poz. 3 pkt5 wykazu chorób zawodowych określonego w

przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i §

11 kodeksu pracy, ustalając jako przyczynę choroby zawodowej pracę w warunkach Kopalni

w N. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalono u powoda stały uszczerbek na zdrowiu

w związku z chorobą zawodową w wysokości 20%. O osobie obowiązanej do naprawienia

III PSK 9/24

2

szkody tj. pozwanej Spółce R. S.A. powód dowiedział się dopiero w ostatnich miesiącach od

kolegów z pracy, którzy również ubiegali się o zadośćuczynienie Wcześniej zarówno zakład

pracy jak i ZUS informowali go, że przysługuje mu tylko jednorazowe odszkodowania jako

świadczenie z ubezpieczenia społecznego, nie zaś uzupełniające zadośćuczynienie od

pracodawcy.

Strona pozwana Spółka R. S.A. w B. wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że

roszczenie powoda uległo przedawnieniu , gdyż decyzja o stwierdzeniu - pylicy azbestowej

została wydana przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kłodzku 12

kwietnia 2019 r. , zaś Lekarz Orzecznik ZUS orzeczeniem z 23 lipca 2019 r. określił z tego

tytułu 20 % stałego uszczerbku na zdrowiu , przy czym pozew został złożony 27 czerwca

2023 r. Zgodnie z art. 442 1 § 3 k.c. roszczenie powoda uległo przedawnieniu albowiem od

chwili dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia minęło ponad 3

lata.

Wyrokiem z 27 lipca 2023 r Sąd Rejonowy w Kłodzku oddalił powództwo i nie obciążył

powoda kosztami procesu. Wyrok Sądu Rejonowego utrzymał Sąd Okręgowy w Świdnicy,

który wyrokiem z 31 października 2023 r. oddalił apelację powoda nie obciążając powoda

kosztami procesu.

Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy,

zaskarżając wyrok w całości.

Skargę kasacyjną oparto na podstawach:

1. naruszenia przepisów postępowania tj. art. 1 pkt 15 i 16 ustawy z dnia 7 lipca 2023

r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. poz. 1860) w związku z art. 3671 § 1 – 3 k.p.c. w związku z art.

367 § 3 k.p.c. w brzmieniu do dnia 28 września 2023 r. w związku z art. 45 ust. 1 w

związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP polegające na rozpoznaniu sprawy przez

Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego co narusza konstytucyjne prawo

obywatela do sądu, bez konstytucyjnie przewidzianych przyczyn, co w

konsekwencji skutkuje nieważnością postępowania wynikającą z art. 379 pkt 4 w

związku z 39821 k.p.c. z uwagi, iż skład sądu orzekającego był sprzeczny z

przepisami prawa;

2. naruszenia prawa materialnego:

1. art. 8 k.p. w związku z art. 5 k.c. w związku z art. 117 § 2 k.c. w związku z

4421 § 1 i § 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez niewłaściwe jego

zastosowanie, polegające na przyjęciu skuteczności zarzutu przedawnienia,

jako niestanowiącego nadużycia prawa podmiotowego, przy jednoczesnym

braku ustaleń niezbędnych do tej oceny, tj. ustaleń co do wymiaru krzywdy

III PSK 9/24

3

w związku z chorobą zawodową powoda, jej wpływu na jego życie

zawodowe i prywatne, zmian jakie w nim w związku z chorobą zaszły,

pogarszania się stanu zdrowia powoda, jakie były i są następstwa

dolegliwości, czy wymagały i wymagają one leczenia, jak długo powód

odczuwał i może odczuwać skutki choroby, jakie są rokowania co do jego

stanu zdrowia na przyszłość, czy w przyszłości mogą ujawnić się inne skutki

choroby — a w konsekwencji dokonaniu przedwczesnej subsumpcji;

2. art. 4421 § 1 i § 3 k.c. przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu,

że przewidziany w nim termin przedawnienia upłynął, w sytuacji gdy dla

rozpoczęcia biegu 3- letniego terminu przedawnienia konieczne jest, aby

poszkodowany dowiedział się o osobie obowiązanej do naprawienia szkody,

dla którego konieczna jest świadomość o przysługującym mu względem niej

roszczeniu, a zatem w realiach niniejszej sprawy bieg przedawnienia

rozpoczął się nie wcześniej niż z początkiem 2023 r.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się

na zachodzącą w sprawie nieważność postępowania w związku ze składem sądu

odwoławczego sprzecznym z przepisami prawa oraz występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne tj. czy na „dowiedzenie się” przez poszkodowanego o osobie

obowiązanej do naprawienia szkody w rozumieniu art. 4421 § 1 i § 3 k.c. składa się

świadomość poszkodowanego o możliwości dochodzenia od niej roszczenia o

naprawienie szkody?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, strona pozwana wniosła o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o

zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego, w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III PSK 9/24

4

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do

przyjęcia i jej dalszego merytorycznego rozpoznania.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Wbrew stanowisku skarżącego w sprawie nie doszło do nieważności

postępowania. W tej kwestii trzeba zwrócić uwagę na artykuł 3671 § 1 k.p.c., który

został dodany do k.p.c. z dniem 28 września 2023 r. (art. 1 pkt 16 ustawy z dnia

7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo

o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz

niektórych innych ustaw). Ustawodawca, wprowadzając to unormowanie, uchylił

jednocześnie art. 367 § 3 k.p.c., który przewidywał, że w postępowaniu

apelacyjnym sąd rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów. Obecnie reguła ta

została odwrócona, gdyż zgodnie z art. 3671 § 1 in principio k.p.c., zasadą jest

rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego.

Od zasady tej przewidziano wyjątki, do których skarżący się nie odwołuje, lecz

koncentruje się na uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26

kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104), wskazując na zawarte

w niej twierdzenie, że kolegialność postępowania przed sądem drugiej instancji

składa się na prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, które może

zostać skutecznie ograniczone w granicach art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W tym kontekście należy zauważyć, że uchwała III PZP 6/22 dotyczyła

stricte art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Wskazany przepis stanowił

wyjątek od istniejącej wówczas reguły kolegialnego rozpoznawania apelacji.

Niewątpliwie podjęcie rzeczonej uchwały miało istotny wpływ na wprowadzenie

mającego zastosowanie w sprawie art. 3671 k.p.c. (został dodany ustawą z dnia

7 lipca 2023 r., Dz.U. z 2023 r., poz. 1860, która weszła w życie 28 września

III PSK 9/24

5

2023 r.). Niezależnie od poglądu składu orzekającego w niniejszej sprawie na

celowość wprowadzenia nowej reguły, czy ocenę jej konstytucyjności, należy

przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczalność dokonania

takiej oceny została dopuszczona tylko w wyjątkowych warunkach kryzysu

funkcjonowania organu ustrojowo powołanego do jej dokonywania; między innymi

w wyrokach Sądu Najwyższego: z 9 czerwca 2022 r., III USKP 145/21 (OSNP 2022

nr 11, poz. 113); z 16 marca 2023 r., II USKP 122/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104)

wskazano, że w przypadku długotrwałej i nieuzasadnionej bezczynności Trybunału

Konstytucyjnego, sąd ma prawo dokonywać oceny zgodności przepisów ze

wzorcem konstytucyjnym, a w konsekwencji odmawiać ich zastosowania, gdy

weryfikacja nie przebiegnie pomyślnie, rozwiązanie to jednak, jak wskazują

zwolennicy tego poglądu, ma charakter wyłącznie wyjątku. W tym przypadku nie

może być mowy o jakimkolwiek „milczeniu”, ponieważ przed Trybunałem

Konstytucyjnym dotychczas nie zakwestionowano nowej reguły z art. 3671 k.p.c.

Wobec tego rozpoznanie przedmiotowej sprawy zgodnie z regułą z art. 3671 k.p.c.

nie może być postrzegane jako przyczyna nieważności postępowania. Wyrok w

przedmiotowej sprawie zapadł bowiem w dniu 31 października 2023 r.

Przechodząc do drugiej spośród wskazanych we wniosku przesłanek, należy

przypomnieć, że zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

problem nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w

orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe

orzecznictwo jest niewystarczające. Jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez

jego sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało,

przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także

wykazać, że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla

rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, Legalis nr

1482763; z 24 października 2023 r., II PSK 151/22, Legalis nr 3002865). Istotne

zagadnienie prawne to problem prawny rzeczywiście istniejący, dotychczas nie

rozstrzygnięty, opracowany na podstawie własnej analizy orzecznictwa, a nawet

III PSK 9/24

6

doktryny, po której to w pierwszej kolejności sam skarżący może stwierdzić, że

istotne zagadnienie prawne powinno być rozpoznane przez Sąd Najwyższy

(podobnie jak pytanie prawne art. 390 k.p.c.). W przeciwnym razie funkcja

pierwszej podstawy przedsądu będzie bezprzedmiotowa i postępowanie kasacyjne

stanie się kolejną instancją sądową.

Przytoczone przez skarżącego zagadnienie prawne nie posiada waloru

nowości. Skarżący pomija dotychczasowy dorobek orzeczniczy dotyczący

powoływanej kwestii rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Nie wywodzi na

podstawie aktualnego stanu doktryny i judykatury potrzeby rozstrzygnięcia

powołanej kwestii bądź odstąpienia od obecnego poglądu orzeczniczego. W

orzecznictwie zaś wskazano, że „o dowiedzeniu się o szkodzie” można mówić

wtedy, gdy poszkodowany „zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia

wskazujących na fakt powstania szkody”, „ma świadomość doznanej szkody”.

Ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie jest równoznaczne z przypisaniem

mu świadomości wystąpienia szkody, na podstawie obiektywnie sprawdzalnych

okolicznościach (postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 listopada 2022 r., I CSK

1225/22, LEX nr 3556454; z 24 stycznia 2024 r., I PSK 55/23, LEX nr 3695733).

Chodzi przy tym nie o chwilę, w której poszkodowany uzyskał jakąkolwiek

wiadomość na temat sprawcy, lecz o chwilę uzyskania takich informacji, które -

oceniając obiektywnie - pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa

przypisać sprawstwo konkretnemu podmiotowi. Aby zatem uznać, że

poszkodowany posiadał wiedzę o osobie, musi on dysponować danymi

pozwalającymi na zidentyfikowanie osoby odpowiedzialnej za szkodę (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2018 r., V CSK 544/17, LEX nr

2500469). Jest to zatem uzyskanie takich informacji, które oceniane obiektywnie,

pozwalały przypisać odpowiedzialność konkretnemu podmiotowi. Stwierdzenie u

poszkodowanego stanu świadomości w powyższym zakresie jest zależne od jego

właściwości podmiotowych, dostępnej wiedzy o okolicznościach wyrządzenia

szkody oraz zasad doświadczenia życiowego.

Początkiem biegu przedawnienia jest miarodajne i autorytatywne orzeczenie

kompetentnej placówki medycznej, która dokonała rozpoznania występującego

schorzenia i zakwalifikowała je jako chorobę zawodową (por. wyrok Sądu

III PSK 9/24

7

Najwyższego z 25 marca 2014 r., I PK 213/13, LEX nr 1466624), nie jest natomiast

konieczne oczekiwanie poszkodowanego na uprawomocnienie się decyzji

właściwego organu o stwierdzeniu choroby zawodowej jako konsekwencji

warunków zatrudnienia u konkretnego pracodawcy (postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 października 2024 r., III PSK 27/24, LEX nr 3775184 oraz wyroki

Sądu Najwyższego: z 15 listopada 2007 r., II PK 62/07, OSNP 2009 nr 1-2, poz. 4;

z 14 czerwca 2011 r., I PK 258/10, LEX nr 1001280 czy z 10 października 2012 r.,

III BP 4/11, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 181).

Trafnie więc Sąd Okręgowy w Świdnicy, za Sądem Rejonowym w Kłodzku,

ustalił moment, w którym powód uzyskał świadomość powstania szkody. Datą

rozpoczęcia biegu przedawnienia jest bowiem data wydania decyzji o stwierdzeniu

choroby zawodowej.

Mając na uwadze powyższe należy uznać, że skarżący nie wykazał

powołanych przesłanek przedsądu.

W sprawie nie zachodzi nieważność postępowania, a podniesione

zagadnienie nie spełnia cech właściwych istotnego zagadnienia prawnego w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. z powyższy przyczyn Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i orzekł

o kosztach postępowania (art. 102 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.).

M.G.

[a.ł]