Praca na zwolnieniu a zwrot zasiłków z lat 2017-2019. ZUS bez przyjęcia skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Siedlcach, wyrokiem z 22 lutego 2024 r., po rozpoznaniu

apelacji E.S. od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach z 31 lipca 2023 r. zmienił

zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Siedlcach z dnia 24 sierpnia 2022 r. w ten sposób, że stwierdził, iż E.S.

nie jest zobowiązana do zwrotu pobranych zasiłków: chorobowego z funduszu

chorobowego za okres od 12 sierpnia 2018 roku do 18 lutego 2019 roku oraz

III USK 189/24

2

macierzyńskiego z funduszu chorobowego za okres od 13 sierpnia 2017 roku do 11

sierpnia 2018 roku w łącznej kwocie, obejmującej należności główne i odsetki,

wynoszącej 63 470,02 zł oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w

Siedlcach na rzecz E.S. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego. Ponadto zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Siedlcach na rzecz E.S. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego za drugą instancję.

Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w

Siedlcach, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na podstawach

naruszenia prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z

2025 r., poz. 350) przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że

ubezpieczona swoim umyślnym działaniem tj. wykonywaniem pracy zarobkowej w

okresie zwolnienia lekarskiego (od 25 kwietnia do 13 maja 2016 r., od 28 czerwca

do 5 sierpnia 2016 r., od 25 sierpnia do 23 października 2016 r., od 1 lutego do 2

marca 2017 r.) nie wpłynęła również na prawo i wysokość do zasiłku chorobowego

od 12 sierpnia 2018 r. do 18 lutego 2019 r. oraz zasiłku macierzyńskiego od 13

sierpnia 2017 do 11 sierpnia 2018 r.

Mając na uwadze powyższe, organ rentowy wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Siedlcach oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy

powołał się na oczywistą zasadność skargi, albowiem Sąd drugiej instancji dopuścił

się niewłaściwego zastosowania wskazanego w podstawach kasacyjnych przepisu i

przyjął, że ubezpieczona swoim umyślnym działaniem tj. wykonywaniem pracy

zarobkowej w okresie zwolnienia lekarskiego (od 25 kwietnia do 13 maja 2016 r.,

od 28 czerwca do 5 sierpnia 2016 r., od 25 sierpnia do 23 października 2016 r., od

1 lutego do 2 marca 2017 r.) nie wpłynęła również na prawo i wysokość do zasiłku

chorobowego od 12 sierpnia 2018 r. do 18 lutego 2019 r. oraz zasiłku

macierzyńskiego od 13 sierpnia 2017 r. do 11 sierpnia 2018 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, ubezpieczona E.S. wniosła o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od organu rentowego

III USK 189/24

3

na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia przysługującym od

każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.

Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem

weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

orzeczenia Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania

przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać

obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma miejsce tylko wtedy, gdy dla

przeciętnego prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i

jurydycznych dociekań – w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej

podstawy zasługują na uwzględnienie. Skarżący, który powołuje się na tę

przesłankę, powinien wykazać oczywistą zasadność skargi przejawiającą się

kwalifikowanym charakterem naruszenia przepisów prawa. Uzasadnienie wniosku o

przyjęcie przesłanką oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga wykazania

przez skarżącego niewątpliwej, widocznej na pierwszy rzut oka, bez konieczności

dokonywania pogłębionej analizy, sprzeczności wykładni lub zastosowania prawa

materialnego bądź procesowego z brzmieniem przepisów lub powszechnie

przyjętymi regułami interpretacji. Sam stawiany przez skarżącego zarzut

naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) prawa, zawarty

III USK 189/24

4

w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, nie prowadzi wprost do

konkluzji, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Możliwa jest bowiem

sytuacja, w której zaskarżony wyrok sądu drugiej instancji, mimo błędnego

uzasadnienia, odpowiada prawu (art. 39814 in fine k.p.c.). Oczywiste naruszenie

prawa występuje wówczas, gdy błąd w interpretacji lub stosowaniu prawa jest

widoczny bez pogłębionej analizy wchodzących w grę przepisów i jednocześnie

sprawia, że zaskarżone orzeczenie powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego

ze względu na jego rażącą wadliwość (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26

lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 5 października 2007 r., III CSK

216/07, LEX nr 560577; z dnia 19 marca 2004 r., II PK 4/04, LEX nr 585785; z dnia

17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z dnia 26

lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494).

Należy zauważyć, że uzasadnienie złożonego przez organ rentowy wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stanowi w przeważającej mierze

sprawozdanie ze stanu sprawy, nie zaś próbę prawniczego argumentowania, iż

przy jej rozpoznaniu doszło do rażącego, widocznego prima vista uchybienia

przepisom, w szczególności przepisom prawa materialnego. Organ rentowy

powołując się na art. 84 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej pomija fakt, że

ewentualny obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wymaga

ustalenia, iż ubezpieczona swym działaniem wprowadziła organ w błąd. Sam fakt

wykonywania pracy zarobkowej w okresie zwolnienia chorobowego, oceniany w

kontekście art. 17 ustawy zasiłkowej, nie może samoistnie rzutować na ocenę

stopnia świadomości dalszych następstw utraty prawa do zasiłku, także w

późniejszych okresach zasiłkowych, które nie były co do zasady przez organ

rentowy kwestionowane.

Godzi się przypomnieć, że świadomym wprowadzeniem w błąd jest umyślne

działanie świadczeniobiorcy, które ma postać zamiaru bezpośredniego lub zamiaru

ewentualnego. W rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych błąd stanowi następstwo świadomego działania pobierającego

świadczenie, determinowanego wolą wywołania przekonania po stronie organu, że

zostały spełnione warunki nabycia prawa do świadczenia lub świadczenia w

określonej wysokości. Ten błąd wiąże się zawsze z pierwotną wadliwością

III USK 189/24

5

rozstrzygnięć organu rentowego lub odwoławczego, z etapem ustalania prawa do

świadczeń, a jego istotną cechą konstrukcyjną, odróżniającą od innych uchybień,

jest istnienie fałszywego wyobrażenia organu o stanie uprawnień ubezpieczonego,

wywołanego na skutek świadomego zachowania osoby pobierającej świadczenie

(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2025 r., II USKP 107/24, LEX nr

3888807).

Nie sposób przyjąć stanowisko organu rentowego o oczywistej zasadności

skargi, wówczas gdy skarżący całkowicie pomija kluczowy dla sprawy aspekt

zakresu świadomego działania osoby pobierającej świadczenie, akcentuje za to

jedynie formalny wpływ zakwestionowanych przez organ rentowy okresów

pobierania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego na kolejne okresy zasiłkowe,

powielając stanowisko Sądu pierwszej instancji o wpływie wcześniejszych

okoliczności faktycznych (świadczenia pracy w okresie zwolnienia lekarskiego) na

prawo i wysokość zasiłku chorobowego uzyskanego później, bez wskazania

podstaw prawnych mających dowodzić istnienia tej korelacji.

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w sprawie nie występuje

powołana przez organ rentowy przesłanka przedsądu, wobec czego Sąd

Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 98

§ 1 i 3 w związku art. 39821 k.p.c.

M.G.

[SOP]