Skazany zmarł przed wniesieniem kasacji. SN pozostawił ją bez rozpoznania

Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 24 lipca 2025 r., sygn.

akt II AKa 218/25, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23

grudnia 2024 r., sygn. akt XVI K 199/22, skazujący M. C. za przestępstwa z art. 207

§ 1 k.k., z art. 197 § 3 pkt 1 k.k. i inne na karę łączną 7 lat i 3 miesiące pozbawienia

wolności.

W dniu 16 września 2025 r. M. C. zmarł poza granicami kraju.

IV KK 193/26

2

W dniu 29 września 2025 r. obrońca skazanego wniosła kasację od

wyroku Sądu odwoławczego.

Sąd Apelacyjny w Katowicach wezwał obrońcę do uzupełnienia braków

formalnych kasacji, poprzez złożenie opłaty od kasacji i pełnomocnictwa do

reprezentowania skazanego w postępowaniu kasacyjnym.

Ponieważ w zakreślonym terminie nie uzupełniono tych braków, Sąd

Apelacyjny w Katowicach, postanowieniem z dnia 16 grudnia 2025 r. na podstawie

art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 2 k.p.k. oraz art. 527 § 1 k.p.k., odmówił

przyjęcia kasacji, a wniosek o zwolnienie skazanego od opłaty sądowej od kasacji

pozostawił bez rozpoznania.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu zażalenia obrońcy skazanego,

postanowieniem z dnia 12 marca 2026 r., IV KZ 1/26, uchylił zaskarżone

postanowienie, obciążył Skarb Państwa opłatą od kasacji w kwocie 750 zł i

przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do podjęcia dalszych

czynności związanych z przyjęciem kasacji obrońcy skazanego M. C.

Zarządzeniem z dnia 18 marca 2026 r. kasacja ta została przyjęta i

przekazana do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.

Przedstawiona Sądowi Najwyższemu kasacja jako wniesiona przez

osobę nieuprawnioną jest niedopuszczalna i nie podlega rozpoznaniu.

Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela poglądu wyrażonego w

postanowieniu z dnia 12 marca 2026 r., IV KZ 1/26, że uprawnienie obrońcy do

wniesienia kasacji trwa pomimo śmierci skazanego, która nastąpiła po

uprawomocnieniu się wyroku drugiej instancji, a przed wniesieniem kasacji, toteż

"wniesienie kasacji było w niniejszej sprawie dopuszczalne".

Obrońca skazanego nie dysponuje samodzielnym prawem do wniesienia

kasacji, a jego uprawnienie do tej czynności wynika wyłącznie z uprawnienia

przysługującego reprezentowanej przez niego stronie. To skazany (oskarżony), a

nie jego obrońca, jest dysponentem prawa do wniesienia kasacji, czyli to on

decyduje czy z tego uprawnienia skorzysta, kto go będzie reprezentował w

postępowaniu kasacyjnym, a już złożoną kasację może cofnąć. Zadaniem obrońcy

jest uczynić zadość jego woli, wnosząc skargę w jego imieniu. Uprawnienie do

IV KK 193/26

3

wniesienia kasacji wygasa wraz ze śmiercią skazanego. Obrońca nie może odtąd

skutecznie podejmować czynności karnoprocesowych w imieniu zmarłej strony,

nawet jeśli te miałyby dla niego korzystny skutek.

Zgodnie z treścią art. 529 k.p.k., wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na

korzyść oskarżonego nie stoi na przeszkodzie m.in. śmierć oskarżonego. Jeżeli

oskarżony zmarł po wniesieniu kasacji na jego korzyść, czyli w toku postępowania

kasacyjnego, brak jest przeszkód do rozpoznania takiej kasacji. Użyty w tym

przepisie spójnik "i" mógłby sugerować, że śmierć oskarżonego przed wniesieniem

kasacji również nie stanowi przeszkody do dokonania tej czynności (wniesienia i

rozpoznania kasacji na korzyść), jednak wykładnia systemowa art. 529 k.p.k. w zw.

z art. 521 k.p.k. wskazuje, że w razie śmierci oskarżonego, wniesienie i

rozpoznanie kasacji na korzyść jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy skarżącym

jest podmiot kwalifikowany. Wynika to z faktu, że podmiot szczególny nie

reprezentuje żadnej ze stron postępowania, lecz dysponuje niezależnym od woli

skazanego uprawnieniem do wniesienia kasacji w interesie społecznym, a zatem

śmierć strony w żaden sposób nie wpływa na jego zdolność do zainicjowania

postępowania kasacyjnego.

Z inną sytuacją procesową mamy do czynienia, gdy doszło do śmierci

oskarżonego przed wniesieniem kasacji, a kasację wnosi strona. W wypadku strony

prywatnej innej niż oskarżony, postępowanie może dalej się toczyć, gdyż ustawa

wprost wskazuje osoby uprawnione do udziału w postępowaniu w miejsce osoby

zmarłej (zob. np. art. 58 k.p.k. czy art. 61 k.p.k.). Natomiast śmierć oskarżonego

powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na wystąpienie ujemnej

przesłanki procesowej (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.).

Kodeks postępowania karnego wprowadza nieliczne odstępstwa od tej

zasady, dopuszczając po śmierci oskarżonego wznowienie postępowania (art. 548

k.p.k.) oraz postępowanie w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie,

tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie (art. 556 k.p.k.). W tych przypadkach

ustawodawca uregulował także kwestię reprezentacji procesowej przez obrońcę lub

pełnomocnika. Tego rodzaju odrębnej regulacji brak w stosunku do zaistniałej w

niniejszej sprawie śmierci skazanego przed wniesienim kasacji. Gdyby nawet

przyjąć, że art. 529 k.p.k. pozwala na wniesienie kasacji przez obrońcę lub

pełnomocnika zmarłej strony, to nie ma odrębnej podstawy prawnej do wystąpienia

IV KK 193/26

4

tego przedstawiciela procesowego w postępowaniu kasacyjnym (tak jak to

uregulowano w art. 548 i 556 k.p.k.). Brak takiej regulacji powoduje, że jeżeli przed

śmiercią strona ustanowiła obrońcę lub pełnomocnika z wyboru, to zgodnie z art. 96

k.p.c. z chwilą jej śmierci pełnomocnictwo wygasa. Natomiast w wypadku

wyznaczenia obrońcy lub pełnomocnika z urzędu w postępowaniu rozpoznawczym,

nie ma on obowiązku działania po prawomocnym zakończeniu postępowania (art.

84 § 2 k.p.k.). nie ma więc podstawy prawnej do dalszej profesjonalnej

reprezentacji procesowej zmarłej strony, która jest wymagana z uwagi na przymus

adwokacko-radcowski do sporządzenia i podpisania kasacji. Na niemożnosć

wniesienia kasacji przez obrońcę w zaistniałej sytuacji praocesowej wskazuje więc

nie tylko wykładnia systemowa, ale i funkcjonalna (por. Dariusz Świecki (red.),

Komentarz do art. 529 k.p.k. [W:] Kodeks postępowania karnego. Tom II.

Komentarz aktualizowany, LEX/el teza 13).

Kierując się powyższymi względami, uznając, że legitymacja obrońcy do

wniesienia kasacji w imieniu M. C. , wygasła z chwilą jego śmierci, należało kasację

pozostawić bez rozpoznania jako wniesioną przez osobę nieuprawnioną.

Za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami sądowymi postępowania

kasacyjnego w tej sprawie przemawiają względy słuszności.

[J.J.]

[a.ł]