Skazany skarżył obrońcę z urzędu do adwokackiej rady, SN nie zmienił go w kasacji

W dniu 3 listopada 2026 r. do Sądu Najwyższego skierowane zostało pismo

obrońcy skazanego R. M. z urzędu – adw. J. B. z dnia 29 października 2026 r.

stanowiące wniosek o zwolnienie z obowiązku pełnienia funkcji obrońcy z urzędu i

wyznaczenie dla skazanego innego obrońcy w postępowaniu kasacyjnym - do

czasu podjęcia obrony przez nowego obrońcę, na podstawie art. 378 § 2 i 3 k.p.k.

Jednocześnie obrońca poinformowała o treści zarządzenia z dnia 14 października

2026 r. Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach, sygn. II Kp 891/26 w

przedmiocie wyznaczenia dla skazanego obrońcy z urzędu do dokonania czynności,

którego kopię przedłożyła w załączeniu do pisma, a także wniosła o zasądzenie na

jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu

według norm przepisanych oraz o przyznanie zwrotu wydatków w kwocie 323,10 zł

IV KK 275/26

2

brutto, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani

w części.

W uzasadnieniu wniosku o zwolnienie z obrony z urzędu wskazała, że

zarządzeniem wydanym z up. Prezesa Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 15

stycznia 2026 r. została wyznaczona obrońcą z urzędu dla skazanego R. M. w

postępowaniu dotyczącym kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia

29 września 2025 r., sygn. VI Ka 756/23, którą sporządziła, a obecnie sprawa

zawisła przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt IV KK 275/26. Podniosła też, że

skazany złożył skargę na obrońcę do Okręgowej Rady Adwokackiej w […] i na

potwierdzenie tej okoliczności przedłożyła pismo przewodnie z ORA z dnia 23

września 2026 r., sygn. […] (k. 44 akt) oraz kopię skargi z dnia 14 września 2026 r.

złożonej przez skazanego do ORA (k. 45 i n. akt), jednak z uwagi na tajemnicę

obrończą szczegóły uzasadnienia skargi zanonimizowała. Równocześnie

zaznaczyła, że skazany w swojej skardze sam wniósł o cyt.: „przekazanie wg

właściwości, jako mojego wniosku o zmianę pełnomocnika". W tej sytuacji obrońca

uznała, że cyt.: „doszło do konfliktu personalnego i utraty zaufania pomiędzy

skazanym a obrońcą z urzędu, co powoduje, że dotychczasowy obrońca nie jest w

stanie zachować względem skazanego należytego obiektywizmu, a co za tym idzie

profesjonalnie reprezentować go w sprawie”.

W zakresie wniosku o zasądzenie kosztów obrońca wskazała, że wnosi o

zwrot poniesionych wydatków w łącznej wysokości 323,10 zł (spis kosztów k. 47

akt). Zaznaczyła, że zgodnie z zarządzeniem z dnia 15 stycznia 2026 r. Sąd

Okręgowy powiadomił obrońcę, iż cyt.: „skazany R. M. wniósł o widzenie z obrońcą

w zakładzie karnym celem odebrania od skazanego „danych i dowodów na

zasadność podstaw kasacji", a w okresie, gdy obrońca skazanego sporządzała

kasację, wówczas skazany przebywał w ZK w K.. Wobec stosunkowo niedługiego

okresu na wniesienie kasacji, a także wyrażoną wprost w zarządzeniu Sądu prośbę

o widzenie z osadzonym, obrońca podjęła decyzję o zleceniu zastępstwa

substytucyjnego celem odbycia wizyty z osadzonym w ZK w K. oraz odebrania od

klienta „danych i dowodów na zasadność podstaw kasacji". W dniu 6 lutego 2026 r.

obrońca udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego dla adw. B. K. (nr wpisu [...]),

który to w dniu 9 lutego 2026 r. osobiście udał się do Zakładu Karnego w K. celem

IV KK 275/26

3

spotkania z R. M. i odebrania od niego dokumentów, a z tego tytułu poniósł

wydatek w kwocie 307,50 zł brutto (faktura nr […] k. 48 akt; potwierdzenie przelewu

z dnia 11 lutego 2026 r. k. 49 akt potwierdzające zlecenie płatności). Ponadto, z

ostrożności procesowej obrońca poinformowała, że cyt.: „zostało wydane

zarządzenie z dn. 14.10.2026 Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach, sygn. II

Kp 891/26 na podstawie art. 84 § 2 k.p.k. w przedmiocie wyznaczenia dla

skazanego obrońcy z urzędu do dokonania czynności osobistej wizyty w AŚ w T.

oraz odebrania od skazanego materiałów dowodowych w wersji papierowej i/lub

cyfrowej w sprawie kasacji”, którego odpis załączyła do przedmiotowego pisma (k.

43 akt).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońcy skazanego o zwolnienie z obrony z urzędu i wyznaczenie

innego obrońcy w postępowaniu kasacyjnym nie zasługiwał na uwzględnienie.

Przypomnieć należy, że kasacja jest środkiem zaskarżenia o wysoce

sformalizowanym charakterze, opartym na rygorystycznie ujętych przez ustawę

postępowania karnego podstawach prawnych (art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k.) i

przysługującym ⎯ co do zasady ⎯ tylko od orzeczeń prawomocnie kończących

postępowanie karne. Dlatego też ustawodawca przewidział dla tego środka

przymus adwokacko-radcowski, tj. zastrzegł, że może on być sporządzony,

podpisany i wniesiony do Sądu Najwyższego ⎯ jeśli nie pochodzi od prokuratora,

Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich albo Rzecznika Praw

Dziecka ⎯ wyłącznie przez reprezentanta procesowego będącego adwokatem albo

radcą prawnym (art. 526 § 2 k.p.k., albo radcę Prokuratorii Generalnej

Rzeczypospolitej Polskiej). To zatem do wyłącznej, suwerennej decyzji obrońcy

działającego z urzędu w sprawie (adwokata, radcy prawnego) należy ocena czy

materiały postępowania uzasadniają sformułowanie określonych zarzutów

odpowiadających naruszeniom o charakterze kasacyjnym (art. art. 523 § 1 zd.

pierwsze k.p.k.).

Z tej perspektywy istnieje diametralna różnica pomiędzy obrońcą z urzędu

działającym na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego i obrońcą z urzędu

wykonującym swoje obowiązki w postępowaniu kasacyjnym. O ile w pierwszym

IV KK 275/26

4

przypadku można sensownie mówić o istnieniu pewnej elastyczności (czy stosunku

ograniczonej równorzędności) w relacji oskarżony-obrońca, o istnieniu określonego

marginesu ewentualnie pozwalającego na kształtowanie linii obrony w ramach

porozumienia (czy uzgodnień) pomiędzy oskarżonym a obrońcą działającym z

urzędu, o tyle na etapie postępowania kasacyjnego ⎯ z uwagi na objęcie tego

fragmentu procesu przymusem adwokacko-radcowskim ⎯ marginesu takiego już

ustawa nie pozostawia. Wola oskarżonego przy wykonywaniu obrony w

postępowaniu kasacyjnym (realizowaniu obowiązków reprezentanta procesowego

działającego z urzędu, tj. sporządzeniu i wniesieniu kasacji) jest irrelewantna. To

bowiem wyłącznie do podmiotu profesjonalnego (obrońcy z urzędu) należy

dokonanie oceny czy in casu istnieją podstawy do wniesienia kasacji w sprawie

oraz jakie ewentualnie zarzuty kasacyjne winny zostać w niej wyartykułowane. Z

oczywistych powodów skazany nie może obrońcy w tym zakresie wyręczać

(przymus adwokacko-radcowski). Wykluczyć także należy możliwość wskazywania

na potrzebę dokonania określonej korekty przedsiębranych czynności obrończych

(jedynym wyjątkiem przewidzianym przez ustawę jest możliwość cofnięcia

wniesionego już nadzwyczajnego środka zaskarżenia ⎯ art. 531 § 3 k.p.k. ⎯ w

tym zakresie ustawa rzeczywiście pozostawia pewną przestrzeń dla autonomii

procesowej skazanego): poza tym obrońca nie jest związany w postępowaniu

kasacyjnym żadnymi instrukcjami wydawanymi przez skazanego i zachowuje pełną

autonomię w zakresie obranej przez siebie strategii procesowej, treści wniesionej

kasacji, sformułowanych w niej zarzutów itp., o ile tylko jego czynności odpowiadają

wymogom profesjonalizmu.

Przesłana przez adw. J. B. kopia pisma skierowanego przez skazanego do R.

M. do Okręgowej Rady Adwokackiej w […] nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek

powodów uzasadniających zwolnienie obrońcy z pełnienia dalszych obowiązków w

postępowaniu kasacyjnym i na potrzebę wyznaczenia innego obrońcy z urzędu

(zasadnicza treść pisma skazanego jest zaczerniona i w związku z tym

niedostępna), zaś we wniosku obrońcy z urzędu tylko ogólnikowo wskazano na

istnienie cyt.: "konfliktu personalnego i utraty zaufania pomiędzy skazanym i

obrońcą z urzędu". Nie uzasadnia to jednak zwolnienia obrońcy z urzędu z jej

obowiązków.

IV KK 275/26

5

Otóż nadzwyczajny środek zaskarżenia został już w sprawie wniesiony

(k. 3 i n. akt). Tymczasem zgodnie z brzmieniem przepisu art. 536 k.p.k. Sąd

Najwyższy rozpoznaje kasację wyłącznie w granicach zaskarżenia i

wyartykułowanych (na piśmie, i to w dodatku w terminie przewidzianym dla

wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia ⎯ art. 524 § 1 zd. pierwsze k.p.k.,

art. 526 § 1 k.p.k.) zarzutów, zaś w zakresie szerszym tylko wówczas, gdy ustawa

tak stanowi. Ewentualne postąpienie zgodne z wnioskiem i zwolnienie obrońcy z jej

obowiązków na tym etapie procesowym jawi się zatem jako bezprzedmiotowe,

skoro przewidziane przez ustawę obowiązki "obrońcy kasacyjnego" zostały już w

pełni zrealizowane przez fakt sporządzenia i wniesienia przez adw. J. B. , obrońcę

z urzędu wyznaczonego dla skazanego R. M., kasacji od wyroku Sądu

Okręgowego w Gliwicach z dnia 29 września 2025 r., sygn. VI Ka 756/23. Doszło

do petryfikacji zarzutów kasacyjnych, wyznaczających ramy rozpoznania sprawy w

zakresie wskazanym przez autora kasacji. Obrońca na aktualnym etapie

postępowania nie może przedsięwziąć już żadnych czynności, które w jakikolwiek

sposób mogłyby obecnie modyfikować treść wniesionego przez nią

nadzwyczajnego środka zaskarżenia (niezależnie do tego, że ⎯ jak już

powiedziano powyżej ⎯ kwestia kształtu kasacji należy do autonomicznej decyzji

obrońcy). "Konflikt personalny i utrata zaufania pomiędzy skazanym i obrońcą z

urzędu", sygnalizowane po upływie pół roku od wniesienia kasacji, nie tylko nie

rzutują na jakość świadczonej w sprawie pomocy prawnej, ale nie mogły mieć i nie

mają także żadnego realnego przełożenia na efektywność pomocy prawnej

świadczonej na tym etapie postępowania kasacyjnego, skoro nadzwyczajny środek

zaskarżenia od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 29 września 2025 r.

został już skutecznie wniesiony na początku 2026 roku.

Na marginesie tylko należy zwrócić uwagę na to, że ⎯ w związku z

naświetloną powyżej charakterystyką postępowania kasacyjnego ⎯ jako zbędne

jawiło się wyznaczanie przez sąd (zarządzenie Sądu Rejonowego w Tarnowskich

Górach z 14 października 2026 r., sygn. II Kp 891/26) na podstawie art. 84 § 2 k.p.k.

obrońcy z urzędu do dokonania czynności osobistej wizyty w Areszcie Śledczym w

T. oraz "odebrania od skazanego materiałów dowodowych w wersji papierowej i/lub

cyfrowej w sprawie kasacji". Kasacja nie jest środkiem, który pozwala na

IV KK 275/26

6

rewidowanie ustaleń faktycznych dokonanych w prawomocnie zakończonym

postępowaniu (i prowadzenie postępowania dowodowego) zatem wyznaczanie

obrońcy celem gromadzenia "materiałów dowodowych" należy ocenić jako

pozbawione racjonalnych podstaw, tym bardziej, że z materiału sprawy nie wynika,

iżby istnienie jakichkolwiek materiałów było sygnalizowane przez oskarżonego na

wcześniejszym etapie postępowania. Przypomnieć należy ponownie, że

postępowanie kasacyjne ma charakter sprofesjonalizowany, nadzwyczajny środek

zaskarżenia został już sporządzony i wniesiony, zaś ustawa nie przewiduje

możliwość respektowania życzeń oskarżonego co do wyboru obrońcy działającego

w postępowaniu kasacyjnym (zarządzenie Sądu Rejonowego w Tarnowskich de

facto może zostać potraktowane w ten właśnie sposób, skoro podstawą jego

wydania stało się dostrzeżenie potrzeby gromadzenia "materiałów dowodowych" do

kasacji po sporządzeniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia w terminie

ustawowym).

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w postanowieniu. O kwestii

kosztów sądowych za postępowanie kasacyjne Sąd Najwyższy orzeknie w

rozstrzygnięciu kończącym postępowanie.

[J.J.]

[r.g.]