Sąd najwyższy. Orzeczenie uchylone

Sąd Rejonowy w Raciborzu, wyrokiem nakazowym z dnia 18 grudnia

2025 r., sygn. akt II K 657/25:

IV KK 287/26

2

1. skazał S.C. na karę grzywny w wysokości 150 stawek dziennych po 50 zł

każda za to, że „w dniu 14 sierpnia 2025 r. w R. na ul. [...] prowadził pojazd

mechaniczny samochód osobowy marki V. o nr rej. (…), w ruchu lądowym, znajdując

się pod wpływem środka odurzającego, mając we krwi 3,4-MDMA (3,4 -

METYLNODIOKSYMETAMFETAMINA) w stężeniu 476,5 ng/ml”, tj. za czyn z art.

178a § 1 k.k.;

2. na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec niego środek karny w postaci

zakazu prowadzenia motorowerów na okres 5 lat;

3. na podstawie art. 63 § 4 k.k. na poczet orzeczonego środka karnego zaliczył

oskarżonemu okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 14 sierpnia 2025 r. do dnia 18

grudnia 2025 r.;

4. na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w

postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 5000 zł na rzecz Funduszu Pomocy

Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej;

5. na podstawie art. 178a § 5 k.k. odstąpił od orzeczenia przepadku

samochodu osobowego marki V. o nr rej. [...].

Wyrok ten, niezaskarżony przez żadną ze stron, zyskał prawomocność dnia 6

stycznia 2026 r.

W dniu 19 czerwca 2026 r. Prokurator Generalny, działając na podstawie art.

521 § 1 k.p.k., wniósł kasację od powyższego wyroku, zaskarżając go w zakresie

rozstrzygnięcia o środku karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdów na

niekorzyść skazanego i zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

nakazowego naruszenie przepisu prawa karnego materialnego - art. 42 § 2 k.k. -

polegające na orzeczeniu na jego podstawie wobec oskarżonego S.C. środka

karnego w postaci zakazu prowadzenia motorowerów na okres 5 lat, zamiast co

najmniej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia

wymagane jest prawo jazdy kategorii "B" w sytuacji, gdy kierując takim pojazdem

popełnił przypisane mu przestępstwo z art. 178a § 1 k.k.”

IV KK 287/26

3

Podnosząc powyższe, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w

Raciborzu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, wobec czego podlega rozpoznaniu i

uwzględnieniu na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Środek karny, o którym mowa w art. 42 § 2 k.k. orzekany obligatoryjnie może

przybrać postać zakazu prowadzenia „wszelkich pojazdów" albo „pojazdów

określonego rodzaju”, a także tylko zakazu prowadzenia „wszelkich pojazdów

mechanicznych". Zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów obejmuje tego rodzaju

pojazdy ze wszystkich sfer ruchu, a w zakresie zakazu prowadzenia pojazdów

określonego rodzaju, sąd może jego zakres zawęzić do jednego rodzaju pojazdów,

jak też objąć nim kilka rodzajów pojazdów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2020 r., IV KK 269/20).

Jeżeli sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów danego rodzaju, powinien

dookreślić, o jaki rodzaj pojazdów chodzi. W orzecznictwie i piśmiennictwie

konsekwentnie przyjmuje się, że zakaz prowadzenia pojazdów powinien dotyczyć

kategorii pojazdu, który sprawca prowadził, dopuszczając się przestępstwa

przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (por. Mateusz Filipczak, komentarz do art.

42 k.k., [W:] Kodek karny. Komentarz. (red.) Jan Kulesza, wersja elektroniczna, teza

7). Niezachowanie tej relacji stanowi rażącą obrazę prawa materialnego – art. 42 k.k.

(tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 marca 2014 r., III KK 461/13). Konieczność

zachowania związku między kategorią pojazdu prowadzonego przez sprawcę w

czasie popełnienia przestępstwa a uprawnieniami objętymi zakazem wynika ze

względów prewencyjnych leżących u podstaw zakazu prowadzenia pojazdów. Ratio

legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi bowiem wykluczenie z

ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w

komunikacji. Oznacza to, że z zakresu zakazu prowadzenia pojazdów nie mogą być

wyłączone uprawnienia do prowadzenia pojazdu takiego rodzaju, który sprawca

IV KK 287/26

4

prowadził, dopuszczając się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., V KK 56/08).

W zaskarżonym kasacją wyroku brak wyżej opisanego powiązania między

rodzajem pojazdu, którym poruszał się skazany będąc pod wpływem środka

odurzającego, a treścią środka karnego, orzeczonego na podstawie art. 42 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy skazał S.C. za to, że znajdując się pod wpływem ustalonych środków

odurzających prowadził w ruchu lądowym, w dniu 14 sierpnia 2025 r., w R. na ul. [...],

pojazd mechaniczny w postaci samochodu osobowego, po czym orzekł wobec niego

zakaz prowadzenia motorowerów na okres 5 lat. Zakaz ten nie stoi na przeszkodzie

prowadzeniu przez skazanego samochodu, mimo że tym właśnie środkiem lokomocji

poruszał się on po drodze publicznej w stanie odurzenia. Tymczasem z zakresu

zakazu prowadzenia pojazdów nie powinny być wyłączone uprawnienia do

prowadzenia takiego pojazdu, przy którego prowadzeniu sprawca stworzył

zagrożenie dla bezpieczeństwa w komunikacji (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

20 stycznia 2010 r., IV KK 395/09). Zaistniała inkoherencja między opisem czynu a

treścią środka karnego, którego celem jest zapobieżenie ponownemu popełnieniu

przez sprawcę podobnego przestępstwa, świadczy o rażącym naruszeniu przepisu

prawa karnego materialnego - art. 42 § 2 k.k. – i domaga się usunięcia z treści

zaskarżonego orzeczenia.

Wobec powyższego, konieczne jest uchylenie rozstrzygnięcia o środku

karnym zawartego w punkcie 2. zaskarżonego wyroku nakazowego Sądu

Rejonowego w Raciborzu z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 657/25 i

przekazanie w tym zakresie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w celu

wydania na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczenia co najmniej zakazu prowadzenia

pojazdów mechanicznych, ponieważ tego rodzaju pojazdem poruszał się S.C. w

czasie inkryminowanego zdarzenia.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

Tomasz Artymiuk

Barbara Skoczkowska

Eugeniusz Wildowicz

[WB]

[r.g.]

IV KK 287/26

5