Sąd najwyższy

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 20 grudnia 2024 r., II K 413/24,

Ł. K. został uznany za winnego czynu z art. 157 § 3 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k., za

który wymierzono mu karę 3 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na

wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20

godzin w stosunku miesięcznym. Ponadto, Sąd zasądził od oskarżonego na rzecz

IV KK 293/26

2

pokrzywdzonego zadośćuczynienie i obowiązek naprawienia szkody, a także orzekł

o kosztach procesu.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją

obrońcy oskarżonego, Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 października

2025 r., VI Ka 291/25, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. W apelacji obrońcy

podniesiony był m.in. zarzut wskazujący na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w

związku z wydaniem wyroku przez Sąd Rejonowy w składzie z udziałem ASR X. Y.,

powołanej do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS), a ewentualnie zarzut obrazy

przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 41 § 1

k.p.k. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 6 ust.

1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w

zw. z art. 47 Karty 3 Praw Podstawowych UE poprzez brak wyłączenia od

orzekania w sprawie asesora sądowego X. Y., przez co naruszono standardy

niezawisłości i bezstronności sądu.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, zaskarżając go w

całości i zarzucając:

„I. pominięcie zarzutu rażącego naruszenie prawa procesowego polegające na

wydaniu orzeczenia przez Sąd Rejonowy w Zabrzu w składzie nienależycie

obsadzonym, albowiem w składzie orzekającym Sądu Rejonowego uczestniczyła

Asesor Sądu Rejonowego Pani X. Y., której powołanie nastąpiło na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w sposób sprzeczny z konstytucyjnym

standardem niezależności organu powołującego sędziów i asesorów, co

skutkowało wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej, albowiem brak

było kontroli sądowej prawidłowości jej powołania oraz brak jest narzędzi prawnych

do sprawdzenia przez skarżącego akt osobowych asesora, który został powołany

na stanowisko, przez co utrudnia się skarżącemu skuteczne wniesienie kasacji oraz

wcześniejsze pełne i prawidłowe formułowanie zarzutów;

IV KK 293/26

3

II. rażące naruszenie art. 167 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt 1 i 5 k.p.k. oraz art 6

k.p.k., które miało zdaniem skarżącego wpływ na wynik sprawy a polegające na

bezzasadnym oddaleniu wniosku dowodowego obrony o dopuszczenie dowodu z

opinii wariograficznej, mimo że dowód ten dotyczył istotnych okoliczności sprawy,

mógł mieć znaczenie dla oceny wiarygodności wyjaśnień oskarżonego oraz

pokrzywdzonego wobec różnych relacji pokrzywdzonego składanych w toku

postępowania przygotowawczego i nie zachodziły ustawowe przesłanki do jego

pominięcia”.

Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie

wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi I instancji.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co umożliwiło jej oddalenie w

trybie art. 535 § 3 k.p.k.

Z uwagi na fakt, że w tej sprawie wobec Ł. K. została prawomocnie

orzeczona kara wolnościowa – kara ograniczenia wolności, podstawy kasacyjne

były zawężone do bezwzględnych przyczyn odwoławczych z art. 439 § 1 k.p.k. (art.

523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k.). Należy bowiem przypomnieć Autorowi kasacji, że

„podniesienie zarzutu wystąpienia uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k. nie przełamuje

ograniczenia przewidzianego w art. 523 § 2 k.p.k., a tym samym wymierzenie

oskarżonemu kary typu wolnościowego nie uprawnia jego obrońcy do podnoszenia

w kasacji innych zarzutów, niemających charakteru bezwzględnych podstaw

odwoławczych” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2023 r., II KK

504/23; por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2021 r., V KK

47/21). Wobec jednoznacznej treści art. 523 § 2 i 4 k.p.k., zarzut z punktu II, który

wskazywał na rażące naruszenie prawa niestanowiące bezwzględnej przyczyny

odwoławczej, jest niedopuszczalny i jako taki nie mógł być rozpoznany przez Sąd

IV KK 293/26

4

Najwyższy. Dopuszczalny był wyłącznie pierwszy z zarzutów, wskazujący na

zaistnienie w tej sprawie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Uzasadnienie kasacji co do pierwszego zarzutu jest zwięzłe. Obrońca

ograniczył się do wskazania, że Sąd Rejonowy orzekał w składzie złożonym z

asesora sądowego, powołanego w procedurze obarczonej wadą systemową.

Obrońca wskazał, że jeżeli skład orzekający obejmował osobę powołaną z

udziałem organu, którego ukształtowanie nie zapewniało wymaganej niezależności,

to nie można przyjąć, że doszło do orzekania przez sąd należycie obsadzony. Tym

samym obrońca ograniczył się wyłącznie do zaakcentowania faktu powołania

asesora sądowego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej KRS. Co prawda obrońca

zauważył istnienie stanowisk wskazujących na konieczność powołania konkretnych

przyczyn, dla których dany asesor sądowy nie spełnia standardu niezależności i

bezstronności, jednakże zaznaczył, że ustawodawca nie wyposażył skarżącego w

narzędzia do realnej możliwości sprawdzenia tych okoliczności, w tym we wgląd do

akt osobowych i termin na ten wgląd oraz zapoznanie się z życiorysem asesora

sądowego. Z treści zarzutu kasacji wynika, że Sąd odwoławczy pominął zarzut

apelacji dotyczący tej kwestii.

Jedyny dopuszczalny zarzut kasacji jest oczywiście bezzasadny.

Zasadnicze znaczenie w tej sprawie ma uchwała połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz.

7). Zgodnie z tezą tej uchwały: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba

powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych

okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności”. Oznacza to konieczność wykazania istnienia

IV KK 293/26

5

„okoliczności” wskazujących na szczególnie bliski związek konkretnego sędziego z

organami władzy wykonawczej, prowadzący do wniosku, że sąd z udziałem takiego

sędziego nie spełnia wymaganych standardów bezstronności i niezależności (w ten

sposób także m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22; a w kontekście standardu

międzynarodowego wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko

Polsce, skarga 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek

przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance

Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20; wyrok pilotażowy z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21; wyrok TSUE z

dnia 24 marca 2026 r., C-521/21, ECLI:EU:C:2026:242).

Sąd odwoławczy nie pominął zarzutu apelacji dotyczącego tej problematyki i

wypowiedział się co do niego w końcowej części merytorycznego odniesienia się do

zarzutów apelacji (k. 342-343). Sąd odwoławczy powołał się m.in. na uchwały Sądu

Najwyższego, wskazane powyżej, zauważając, że do stwierdzenia uchybienia z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. konieczne byłoby wykazanie dodatkowych okoliczności

dotyczących asesora sądowego, uzasadniających nienależytą obsadę sądu, a sam

fakt wskazania na powołanie do pełnienia urzędu na wniosek KRS ukształtowanej

przepisami ustawy nowelizującej, jest niewystarczający. Tym samym Sąd

odwoławczy zanegował wystąpienie w tej sprawie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k., jak również naruszenia art. 41 § 1 k.p.k.

Wypada zauważyć, że już w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu

Najwyższego zróżnicowano pozycję ustrojową różnych osób stających przed

wadliwie ukształtowaną Krajową Radą Sądownictwa (zob. pkt 48 uzasadnienia). Co

kluczowe, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że nie należy

utożsamiać sytuacji sędziów starających się o awans w procedurze konkursowej

przed KRS ukształtowaną przepisami ustawy nowelizującej i asesorów sądowych.

Trafnie podkreślono, że w przypadku sędziów jednym z kryteriów branych pod

uwagę przy ocenie, czy dane orzeczenie dotknięte jest uchybieniem z art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k., jest dobrowolność udziału w procedurze konkursowej. Sytuacja jest

fundamentalnie inna w odniesieniu do absolwentów Krajowej Szkoły Sądownictwa i

IV KK 293/26

6

Prokuratury (KSSiP), takich jak asesor sądowy orzekająca w tej sprawie. Osoby te

nie miały możliwości wyboru innej ścieżki powołania na stanowisko asesora

sądowego, gdyż ewentualna odmowa poddania się ustawowo zdefiniowanej

procedurze (kończącej wieloletni okres edukacyjny) byłaby równoznaczna z

rezygnacją z objęcia stanowiska, co pozbawiłoby je możliwości wykonywania

zawodu. Sam fakt przejścia procedury opisanej w ustawie, by zostać asesorem

sądowym, nie powoduje uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 13 sierpnia 2025 r., IV KK 259/25; z dnia 23 lipca 2025 r.,

II KK 236/25; z dnia 30 grudnia 2025 r., I KK 456/25).

Ma to szczególne znaczenie – co podkreślił Sąd odwoławczy – przy braku

dodatkowych okoliczności mogących obrazować powiązania ASR X. Y.,

orzekającej w tej sprawie, z ówczesną władzą wykonawczą. Jak już podniesiono,

obrona nie wskazała żadnych takich okoliczności w kasacji, jak również wcześniej

w apelacji. Nie można zgodzić się z argumentacją kasacji, że obrona nie miała

narzędzi do weryfikacji istnienia takich okoliczności, które są możliwe do

sprawdzenia w dostępnych domenach publicznych. Nie wynikają one zwłaszcza z

uchwały KRS […] dostępnej na stronie internetowej Krajowej Rady Sądownictwa.

Nie są one także znane Sądowi Najwyższemu z innych źródeł.

Mając na uwadze powyższą argumentację, kasację obrońcy skazanego

należało oddalić jako oczywiście bezzasadną.

Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1

k.p.k.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]

IV KK 293/26

7