Obrońcy chcieli wyłączyć sędziego SN P.K. Wnioski pozostawiono bez rozpoznania

W dniu 17 stycznia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja

pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego W.S. na niekorzyść oskarżonych B.B. i

M.N. od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z 18 czerwca 2024 r. sygn. akt VI

Ka 932/23.

Po wyłączeniu, na wnioski obrońców oskarżonych, od udziału w rozpoznaniu

tej sprawy sędziów: A.R. (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 marca

2025 r., KRI 886), I.Z. (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2025 r., KRI

885), Z.K. (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 maja 2025 r., KRI 932), A.D.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lipca 2024 r., KRI 1084) i S.S.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 1 września 2025 r., KRI 1214) sprawa

IV KK 30/25

2

przydzielona została sędziemu SN P.K., zarządzeniem Przewodniczącego

Wydziału IV Izby Karnej SN z 3 września 2025 r.

Wnioskami z 22 i 24 września 2025 r., połączonymi do wspólnego

rozpoznania, obrońcy B.B. i M.N. wnieśli o wyłączenie od udziału w sprawie IV KK

30/25 sędziego P.K. Uzasadniając wnioski. odwołali się tak jak w przypadku

poprzednich skutecznych wniosków o wyłączenie, do sposobu powołania tego

sędziego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3 – dalej ustawa o KRS z 2017 r.).

Nadto, autorzy obu wniosków podnieśli, że w świetle orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (wyrok ETPCz z 22 lipca

2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19), Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyrok z 19 listopada 2019 r. w sprawach C-

585/18, C-624/18 i C-625/18) oraz Sądu Najwyższego (uchwała połączonych Izb

Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNK 2020, z. 2 poz. 7), rozpoznanie niniejszej

sprawy z udziałem sędziego P.K. nie zapewniałoby oskarżonym prawa do

rozpoznania ich sprawy z zachowaniem standardu niezawisłości i bezstronności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z art. 41 § 1 k.p.k. wynika, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności w danej sprawie. Z kolei na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wprowadzonego nowelizacją z dnia

9 czerwca 2022 r. (Dz. U. poz. 1259, dalej uSN), ustawodawca dopuścił możliwość

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego

do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów

IV KK 30/25

3

niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego

powołaniu i postępowania po powołaniu - na wniosek uprawnionego, o którym

mowa w § 7 (strony postępowania w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia),

jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia

standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Druga z powołanych regulacji określa szczególne postępowanie w zakresie

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i

bezstronności, a jej zakres przedmiotowy jest węższy od przewidzianego w art. 41

§ 1 k.p.k. Limitują go wskazane w przepisie kryteria, a więc między innymi te, o

których mowa we wniosku - odnoszące się do okoliczności towarzyszących

powołaniu sędziego.

Choć obie regulacje służą sądowej kontroli aspektu bezstronności sędziego,

to art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter ogólny, w związku z czym art. 29 § 5 ustawy o

Sądzie Najwyższym stanowi względem niego lex specialis, a pod względem

temporalnym lex posterior, co wywołuje ten sam skutek derogujący art. 41 § 1

k.p.k., w tej części, w której przedmioty obu regulacji się pokrywają (postanowienie

SN z 28 października 2022 r. sygn. akt II KK 375/22). Konsekwencją

zaprezentowanej wykładni jest stwierdzenie niedopuszczalności zastosowania art.

41 § 1 k.p.k. w sytuacji, w której z treści wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że

dotyczy okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 uSN.

Niezależnie od powyższego nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z 4 marca 2020 r. sygn. akt P 22/19, stwierdził, iż art. 41 § 1 w związku

z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego

(Dz.U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku

o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja

2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914

oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

IV KK 30/25

4

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Już samo to stanowi podstawę do

pozostawienia wniosku bez rozpoznania w zakresie oparcia go o normę wynikającą

z przepisu art. 41 § 1 k.p.k.

Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela również stanowiska, iż udział

w rozpoznaniu sprawy sędziego Sądu Najwyższego, który na ten urząd został

powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, wywołuje sam przez się i w każdym przypadku stan

nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postulowany

w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I – 4110 –

1/20. Przypomnieć należy, iż uchwała ta pozbawiona została charakteru

normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn.

akt U 2/20, co powoduje, iż Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w

świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był nią związany. W świetle

przywołanego art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden

sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do

wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania jego wyroków.

Z powyższych względów wnioski obrońców oskarżonych były

niedopuszczalne z mocy ustawy, dlatego Sąd Najwyższy pozostawił je bez

rozpoznania.

[WB]

[a.ł]

IV KK 30/25

5