Sąd Najwyższy oddalił kasację o 20 tys. zł za areszt, koszty na wnioskodawczyni

Sąd Okręgowy w Olsztynie — po rozpoznaniu żądania wnioskodawczyni

A.W. o zasądzenie od Skarbu Państwa na jej rzecz kwoty 20.000 zł tytułem

zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie

IV KK 453/25

2

o sygn. akt II Kp 1529/16 Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku od 15

grudnia 2016 r. do 24 stycznia 2017 r. — wyrokiem z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn.

akt II Ko 287/24, na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. oddalił wniosek o zasądzenie

zadośćuczynienia (pkt I) zaś na podstawie art. 554 § 4 k.p.k. zwolnił

wnioskodawczynię od kosztów sądowych (pkt II).

Na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawczyni, Sąd

Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 8 maja 2025 r., sygn. akt II AKa 42/25,

utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie.

Wyrok ten zaskarżony został kasacją pełnomocnika wnioskodawczyni A. W.

w całości, który zarzucił mu rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 552 § 4 k.p.k. polegające na jego błędnej wykładni i przyjęciu, że oceny,

czy tymczasowe aresztowanie wnioskodawczyni było niewątpliwe niesłuszne

należało dokonać przez pryzmat wydanych wobec niej rozstrzygnięć w

sprawie głównej, w której została skazana, przy jednoczesnym uznaniu, iż

formalna poprawność zastosowania tymczasowego aresztowania w świetle

przepisów rozdziału 28 k.p.k., finalne uznanie winy wnioskodawczyni i jej

prawomocne skazanie oraz zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania

na poczet kary o charakterze wolnościowym w tej samej sprawie, wykluczają

możliwość uznania tymczasowego aresztowania za niewątpliwe niesłuszne i

przyznanie wnioskodawczyni zadośćuczynienia, podczas gdy zgodnie z

ugruntowanymi poglądami doktryny i judykatury, w tym Sądu Najwyższego,

ocena niewątpliwej niesłuszności tymczasowego aresztowania winna być

dokonywana z uwzględnieniem całokształtu okoliczności (nie zaś wyłącznie

w oparciu o treść akt sprawy karnej), znanych w momencie rozstrzygania w

przedmiocie zadośćuczynienia, a więc ocena ta powinna być dokonana

zarówno ex tunc oraz ex nunc, a w szczególności z perspektywy końcowego

rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej, zaś prawomocne skazanie na

karę inną niż kara bezwzględnego pozbawienia wolności oraz zaliczenie

okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie na poczet kary

grzywny nie wyklucza a priori uznania, że tymczasowe aresztowanie było

niewątpliwie niesłuszne;

IV KK 453/25

3

2. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegające na zaniechaniu

dokonania przez Sąd drugiej instancji wszechstronnej kontroli odwoławczej

poprzez pobieżne, a tym samym niepełne i nienależyte rozpoznanie

zarzutów zawartych w pkt. 1 lit. b, c, d i e petitum apelacji, bowiem Sąd

drugiej instancji w rzeczywistości nie pochylił się nad zagadnieniami

przytoczonymi szeroko przez wnioskodawczynię we wniesionym środku

odwoławczym, co uczyniło kontrolę instancyjną Sądu pierwszej instancji

wyłącznie formalną, nie zaś merytoryczną i poddaje pod wątpliwość

rzeczywistą realizację zasady dwuinstancyjności postępowania oraz prawa

do sprawiedliwego i rzetelnego procesu sądowego, obejmującego również

postępowanie przed Sądem drugiej instancji,

zaś powyższe uchybienia miały istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, gdyż przeprowadzenie przez Sąd drugiej instancji trafnej, pogłębionej i

rzetelnej wykładni pojęcia „niewątpliwej niesłuszności" w rozumieniu art. 552 § 4

k.p.k., w połączeniu z należycie przeprowadzoną kontrolą instancyjną – obejmującą

odniesienie się do argumentów podniesionych w apelacji i bez apriorycznych

założeń co do braku niesłuszności tymczasowego aresztowania – ma kluczowe, a

wręcz fundamentalne znaczenie w perspektywie możliwości zasądzenia

zadośćuczynienia w trybie ww. przepisu i winno doprowadzić do odmiennego

rozstrzygnięcia niż to wydane.

We wnioskach końcowych pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Białymstoku do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w Olsztynie

wniosła o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja pełnomocnika wnioskodawczyni A.W. okazała się bezzasadna ⎯ i

to w stopniu oczywistym.

W pierwszej kolejności należy wskazać na to, że postępowanie kasacyjne

IV KK 453/25

4

nie stanowi postępowania trzecioinstancyjnego; jego przedmiotem nie jest

powtórzenie postępowania odwoławczego: kontrolą przeprowadzaną przez Sąd

Najwyższy objęte jest orzeczenie sądu odwoławczego (art. 519 k.p.k.) badane pod

kątem uchybień wskazanych w przepisach art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k. oraz art.

439 § 1 k.p.k. Podstawą nadzwyczajnego środka zaskarżenia mogą być wyłącznie

uchybienia, których dopuścił się sąd drugiej instancji. Tym samym w ewentualnej

orbicie zainteresowania procesowego najwyższej instancji sądowej znaleźć się

mogą jedynie te błędy, które miałyby mieć miejsce w postępowaniu odwoławczym.

Postępowanie kasacyjne nie dubluje bowiem postępowania apelacyjnego.

Niedopuszczalne jest w tym postępowaniu podnoszenie zarzutów skierowanych

przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji oraz bezpośrednie kontestowanie

prawidłowości sposobu przeprowadzenia postępowania przed tym sądem oraz

dokonanych ustaleń faktycznych.

Wskazanych konsekwencji procesowych — wynikających wprost z

określonego ukształtowania przez ustawodawcę modelu postępowania

nadzwyczajnoskargowego inicjowanego wniesieniem kasacji (w szczególności zaś

związanych z istnieniem wyraźnych barier procesowych w zakresie prawnej

dopuszczalności formułowania w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutów o

charakterze czysto apelacyjnym) zdaje się nie dostrzegać pełnomocnik

wnioskodawczyni.

Po pierwsze należy zauważyć, że pierwszy zarzut kasacyjny stanowi w

znacznej mierze powielenie jednego z zarzutów podniesionych w zwyczajnym

środku odwoławczym, o czym świadczy dobitnie treść uzasadnienia. Na etapie

postępowania kasacyjnego skarżący nie podnosi bowiem żadnych argumentów,

które nie znalazłyby się już poprzednio w polu widzenia sądu odwoławczego. Treść

uzasadnienia, rozbudowanego o szerokie rozważania pełnomocnika

wnioskodawczyni odnoszące się głównie do kwestii wykładni przepisu art. 552 § 4

k.p.k., a precyzyjniej kwestii wykładni pojęcia „niewątpliwa niesłuszność”

tymczasowego aresztowania uprzednio podnoszonej w apelacji, w istocie stanowi

przejaw krytyki rozstrzygnięcia sądu meriti w tym zakresie, zaaprobowanego przez

sąd ad quem. Wbrew zatem wyraźnemu wymogowi procesowemu, wynikającemu

z dyspozycji przepisu art. 519 zd. pierwsze k.p.k. oraz art. 523 § 1 zd. pierwsze

IV KK 453/25

5

k.p.k. — podniesiony przez autora kasacji zarzut skierowany został w istocie

przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji, a nie ⎯ czego wymaga ustawa

postępowania karnego ⎯ przeciwko wyrokowi sądu odwoławczego. Autor kasacji

w tym fragmencie środka zaskarżenia, w którym odnosi się do zarzutu z pkt. 1

petitum kasacji, powtórzył w istocie odpowiednio zarzut z pkt. 1 lit. e zwyczajnego

środka zaskarżenia. Świadczy to o tym, że autor kasacji w tym zakresie usiłuje

ponownie poddać kontroli odwoławczej orzeczenie sądu pierwszej instancji,

ignorując wymogi wynikające z normatywnego ukształtowania podstaw

kasacyjnych. Powtórzenie zarzutu apelacyjnego nie może wszak stanowić

podstawy do inicjowania kontroli o charakterze kasacyjnym. Regulacje zawarte w

ustawie postępowania karnego dopuszczają kwestionowanie nadzwyczajnym

środkiem zaskarżenia jedynie orzeczenia sądu instancji odwoławczej i

przeprowadzenie oceny prawidłowości orzekania tego sądu.

Przechodząc do oceny pierwszego z wyartykułowanych w kasacji zarzutów

uznać należy, że zarzut naruszenia przepisu postępowania, a mianowicie art. 552 §

4 k.p.k., pozbawiony jest zasadności. Jest to bowiem zarzut kierowany w istocie

pod adresem sądu meriti z tego względu, że to właśnie Sąd Okręgowy w Olsztynie

orzekał na jego podstawie w przedmiocie zadośćuczynienia za niewątpliwie

niesłuszne tymczasowe aresztowanie A.W. w sprawie o sygn. akt II Kp 1529/16

Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku. Sąd Apelacyjny w Białymstoku

jedynie zaaprobował w tym zakresie argumentację i stanowisko przedstawione

przez sąd pierwszej instancji w ramach kontroli instancyjnej w kwestii braku

możliwości uznania tymczasowego aresztowania za niewątpliwie niesłuszne i

przyznania wnioskodawczyni zadośćuczynienia, uznając je za prawidłowe i zgodne

z wykładnią przepisu art. 552 § 4 k.p.k., wskazując, że cyt.: „[n]ie może zasługiwać

na aprobatę pogląd, że w przypadku, gdy oskarżonemu przypisano winę, ale nie

orzeczono bezwzględnej kary pozbawienia wolności, automatycznie należy

uznawać, że tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne”. Sąd

odwoławczy powołując się na judykat Sądu Najwyższego (uchwałę z dnia 15

września 1999 r., I KZP 27/99, OSNKW 1999/11-12/72, Biul.SN 1999/9/12,

M.Prawn. 1999/11/3, M.Prawn. 2000/5/315, Prok.i Pr.-wkł. 1999/11-12/8, Wokanda

1999/11/15, LEX nr 37467) dokonał szczegółowej analizy i oceny sprawy w

IV KK 453/25

6

pryzmacie kryterium „niewątpliwej niesłuszności” tymczasowego aresztowania

wnioskodawczyni, uwzględniając przy tym całokształt okoliczności znanych sądowi

w momencie rozstrzygania w przedmiocie zadośćuczynienia, w tym czas trwania

tymczasowego aresztowania („zaledwie nieco ponad miesiąc”), przyczynę

zastosowania ww. środka zapobiegawczego („obawa matactwa, a także możliwość

wymierzenia (…) surowej kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 165 § 1

pkt 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.”, tj. występek o znacznej

szkodliwości społecznej), wstępną postawę procesową oskarżonej

(wnioskodawczyni) (nie zakwestionowała zastosowania wobec niej środka

zapobiegawczego; nie złożyła bowiem zażalenia do sądu wyższej instancji) czy

okoliczności sprawy (wskazujące na to, że oskarżona miała działać z dwiema

osobami, a tylko jedna z nich została wówczas zatrzymana; przebywając na

wolności mogła z tą drugą osobą ustalać linię obrony i nakłaniać ją do składania

fałszywych wyjaśnień), o czym przekonuje treść uzasadnienia (s. 9-10 sekcja 1

uzasadnienia formularzowego). Nie sposób zatem nie zgodzić się z końcową

oceną sądu odwoławczego wskazującego, że cyt.: „[p]rzyznanie wnioskodawczyni

zadośćuczynienia za jej tymczasowe aresztowanie, kiedy jego stosowanie było

zasadne i konieczne oraz w sytuacji, gdy nie było wątpliwości co do jej winy w

popełnieniu groźnego przestępstwa, za które finalnie została prawomocnie skazana

oraz gdy tymczasowe aresztowanie zostało całkowicie zrekompensowane przez

jego zaliczenie na poczet grzywny na podstawie art. 63 § 1 k.k., kłóciłoby się z

elementarnym poczuciem sprawiedliwości. Orzeczenie zasądzające na jej rzecz

jakiegokolwiek zadośćuczynienia w tych wszystkich okolicznościach byłoby

zupełnie niezrozumiałe dla społeczeństwa, byłoby rażąco sprzeczne z

fundamentalnymi zasadami współżycia społecznego”. Ocena taka ⎯ jako

mieszcząca się w granicach uznania sędziowskiego ⎯ podlega ochronie i nie

może być skutecznie kwestionowana w kasacji. Skoro zatem sąd odwoławczy nie

stosował wspomnianego przepisu, nie mógł go w konsekwencji naruszyć.

Odnosząc się do drugiego zarzutu kasacyjnego zauważyć należy, że

zgodnie z treścią art. 433 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć

wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa

stanowi inaczej. Z kolei art. 457 § 3 k.p.k. stanowi, że w uzasadnieniu należy podać,

IV KK 453/25

7

czym kierował się sąd wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji sąd

uznał za zasadne albo niezasadne. W tym zakresie w bogatym orzecznictwie Sądu

Najwyższego sygnalizuje się, że „kwestionowanie spełnienia przez sąd

odwoławczy standardu kontroli rzetelnej obarczone jest dodatkowym wymogiem,

precyzyjnego wykazania, które z zarzutów apelacyjnych nie zostały w ogóle

rozpoznane (art. 433 § 2 k.p.k.) i że uchybienie takie mogło mieć istotny wpływ na

treść zapadłego rozstrzygnięcia. W przypadku podniesienia zaś naruszenia art. 457

§ 3 k.p.k., należy mieć dodatkowo na uwadze, że sporządzenie uzasadnienia

wyroku sądu odwoławczego, następuje już po wydaniu orzeczenia, co w świetle

brzmienia art. 537a k.p.k., nie może powodować uchylenia wyroku tylko z tego

powodu, że nie spełnia ono wymogów art. 457 § 3 k.p.k.” (por. m. in. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r., sygn. IV KK 442/20, SIP

«Legalis» nr 2505038). Zestawienie uzasadnienia sporządzonego przez sąd

drugiej instancji oraz zarzutów odwoławczych przekonuje o rzetelności

postępowania odwoławczego. Lektura uzasadnienia sądu ad quem, pozwala na

poznanie motywów, które legły u podstaw podjętej przez ten sąd decyzji i

argumentacji.

Analizując uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku

należy dojść do przekonania, że sąd ten nie pominął żadnego ze stawianych w

apelacji pełnomocnika A.W. zarzutów, jak również wskazał czym się sąd

odwoławczy kierował, wydając wyrok, dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za

niezasadne (por. „Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo

zasadny albo niezasadny” sekcja 1 uzasadnienia formularzowego, strona 7-11).

Wbrew twierdzeniom skarżącego, sąd ten dokonał wszechstronnej kontroli

odwoławczej odnosząc się wnikliwie (a nie „pobieżnie”) i należycie do zarzutów

zawartych w pkt. 1 lit. b, c, d i e petitum apelacji, pochylając się nad zagadnieniami

przytoczonymi przez wnioskodawczynię we wniesionym środku odwoławczym, o

czym przekonuje treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. I tak, do zarzutu z

pkt. 1 lit. b odniósł się w pierwszym akapicie uzasadnienia formularzowego na

stronie 8 – od słów „Sąd Okręgowy słusznie natomiast oddalił wnioski dowodowe o

przesłuchanie wnioskodawczyni A.W. i świadka W.S.” do słów „(…) akt sprawy

Sądu Okręgowego w Gdańsku XIV K 76/18”. Do zarzutu z pkt. 1 lit. c odniósł się w

IV KK 453/25

8

następnym akapicie uzasadnienia formularzowego – od słów „[s]koro zaś Sąd

pierwszej instancji zasadnie oddalił te wnioski dowodowe” do słów „(…) z uwagi na

przepis art. 8 § 1 k.p.k.”, do zarzutu z pkt. 1 lit. d odniósł się w ostatnim akapicie

uzasadnienia formularzowego na stronie 8 – od słów „[n]ie można też zgodzić się z

obrońcą, że zaskarżony wyrok zapadł z obrazą art. 366 § 1 k.p.k.” do słów „(…)

orzeczeń w sprawie Sądu Okręgowego w Gdańsku XIV K 76/18” zaś do zarzutu z

pkt. 1 lit. e odniósł się w pierwszym akapicie uzasadnienia formularzowego na

stronie 9 – od słów „[n]ie sposób też podzielić zarzutu skarżącego w zakresie

obrazy art. 552 § 4 k.p.k.” poświęcając im najwięcej uwagi jako zagadnieniu

kluczowemu w przedmiotowej sprawie, kończąc obszerne wywody na stronie 11

uzasadnienia formularzowego. Powtarzanie argumentacji zawartej w ww.

fragmentach uzasadnienia byłoby czynnością zbyteczną. Powyższe przekonuje o

tym, że nie sposób nazwać poczynionej przez sąd odwoławczy kontroli instancyjnej

Sądu pierwszej instancji za „wyłącznie formalną, nie zaś merytoryczną” ani tym

bardziej „poddającą pod wątpliwość rzeczywistą realizację zasady

dwuinstancyjności postępowania oraz prawa do sprawiedliwego i rzetelnego

procesu sądowego, obejmującego również postępowanie przed Sądem drugiej

instancji”, co czyni sformułowany zarzut całkowicie nieuprawnionym.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście

bezzasadną, o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzekając na

podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.

[WB]

[r.g.]