Sąd Najwyższy nie rozpoznał wniosku prokuratora o wyłączenie sędziego w kasacji

W dniu 15 maja 2026 r. prokurator Prokuratury Okręgowej del. do

Prokuratury Krajowej na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. per analogiam, art. 42 § 1 i art.

45 § 1 k.p.k. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych

UE i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o wyłączenie od rozpoznawania

kasacji w sprawie IV KK 566/25 sędziego SN A.B. (przewodniczącego,

sprawozdawcy) „powołanego na stanowisko sędziowskie w Sądzie Najwyższym z

udziałem niespełniającej konstytucyjnych standardów Krajowej Rady Sądownictwa”,

gdyż jego udział w składzie orzekającym powoduje, że skład ten nie spełnia

wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego – określonych

IV KK 566/25

2

w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.

U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej – wobec czego z mocy prawa nie jest sądem, zaś

rekomendacja do powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego udzielona

wymienionemu przez gremium jedynie z nazwy będące Krajową Radą

Sądownictwa - bo niespełniające wymogów przewidzianych dla takowej Rady przez

Konstytucję RP - stanowi w realiach niniejszej sprawy okoliczność wywołującą

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, rozumianej jako zdolność do

zachowania obiektywizmu w przedmiotowej sprawie, którą to wątpliwość wzmaga

rażące lekceważenie prawa unijnego, orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (TSUE) i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC), a także

stanowiących zasady prawne uchwał Sądu Najwyższego podjętych w zgodnych z

prawem składach oraz realizowanie pozbawionych podstaw prawnych działań

odbierających stronom ich fundamentalne prawo do sądu, co powoduje, że

dopuszczanie do orzekania przez obejmujący ich skład doprowadzi do wydania

rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. (k. 29-33).

Wniosek prokuratora o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie kasacyjnej

o sygn. akt IV KK 566/25, nie podlegał zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć

incydentalnych („KRI”) ani w repertorium KB i został przekazany sędziemu

sprawozdawcy celem podjęcia stosownej decyzji, zgodnie z pkt. 1 zarządzenia

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025

r. Nr 21/2025 w myśl którego cyt.: „[p]isma prokuratorów, zawierające „wnioski o

wyłączenie" (wykluczenie) od rozpoznania sprawy i przekazanie sprawy, mające

wyłącznie charakter ustrojowy i złożone z pominięciem trybu przewidzianego w

Kodeksie postępowania karnego i ustawie o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 i n.) -

przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., P

22/19 - nie podlegają zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych ani

IV KK 566/25

3

w repertorium KB, a przekazuje się je sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia

stosownej decyzji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należało zbadać, czy złożone przez prokuratora do

sprawy pismo jest prawnie dopuszczalnym wnioskiem o wyłączenie w rozumieniu

przepisów Kodeksu postępowania karnego, do których to przepisów nawiązuje się

w petitum wniosku. Jego analiza nakazuje przyjąć, że złożony w niniejszej sprawie

wniosek o „wyłączenie od rozpoznawania kasacji” jest niedopuszczalny z mocy

ustawy, co musiało skutkować pozostawieniem go bez rozpoznania.

Wątpliwość co do bezstronności sędziego, jego ustanowienia mocą ustawy

czy też niezawisłości nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło do tego powołania (por m. in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31

października 2023 r., V KK 358/23). Zarzuty mające uzasadniać wyłączenie

sędziego, nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych

grup powołanych sędziów ani też do wszystkich spraw rozpoznawanych przez tych

sędziów (postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22). W regulacji z art.

41 § 1 k.p.k. chodzi bowiem o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia

procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności takich nie

należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa

(postanowienia SN: z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23, i z 23 grudnia 2025 r., V KB

152/25).

Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego

przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające

argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego upatrujących

podstawę wyłączenia sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

IV KK 566/25

4

niektórych innych ustaw w konstrukcji „braku instytucjonalnej bezstronności”, a

zatem na figurze prawnej nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje

tych sytuacji, w których wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru

ściśle wiążącego się z istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych

elementów sprawy (tj. przedmiotu postępowania, jego stron, zaszłości natury

faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie wypadkową

krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych czy

podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie dają ⎯ w

mniemaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego rozpoznania

sprawy.

Zatem procedowanie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że kontestuje się w nim wyłącznie

zagadnienia o charakterze ustrojowym jest niedopuszczalne. Tak właśnie jest w

niniejszej sprawie. Podstawę wniosku stanowią bowiem wyłącznie okoliczności

dotyczące powołania sędziego, de facto związane tylko z organem o to

wnioskującym (Krajową Radą Sądownictwa działającą w składzie ukształtowanym

zgodnie z ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.). W jego uzasadnieniu nie artykułuje się

jakichkolwiek skonkretyzowanych (zindywidualizowanych) okoliczności

wskazujących na istnienie wątpliwości co do bezstronności sędziego ani nie

wskazuje się na istnienie skonkretyzowanych okoliczności świadczących o

wystąpieniu przesłanki, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzestając na

nawiązaniu do i kontestowaniu wyłącznie okoliczności o charakterze abstrakcyjnym

(ustrojowym), w tym okoliczności dotyczących ścieżki zawodowej sędziego

podlegającej ocenie konstytucyjnego organu Krajowej Rady Sądownictwa.

Niedopuszczalność badania okoliczności powołania sędziego w trybie art. 41

§ 1 k.p.k. wynika również z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r.,

sygn. P 22/19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 413), w którym uznano, iż art. 41 § 1 w zw. z

art. 42 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

IV KK 566/25

5

Krajowej Radzie Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Dodatkowo należy wskazać na to, że wniosek złożony przez prokuratora nie

dotyczy sędziego, lecz bliżej nieokreślonego co do jego statusu ustrojowego

podmiotu. Nie sposób zatem nie dostrzec ⎯ zaiste osobliwej ⎯ niekonsekwencji w

rozumowaniu prawnym przedstawionym przez autora wniosku, który z jednej strony

składa wniosek oparty na przywołanych przez siebie przepisach procedury karnej

m. in. na art. 41 § 1 k.p.k. (zatem przepisach regulujących tryb wyłączenia

sędziego), następnie zaś w całym wniosku koncentruje swój wysiłek na próbie

dowodzenia, że sędzia, którego dotyczy wniosek sędzią nie jest. Przypomnienia

wymaga bowiem okoliczność oczywista: uruchomienie postępowania

incydentalnego we wskazanym w tych przepisach trybie możliwe jest bowiem

wyłącznie w odniesieniu do sędziów (Rozdział 2-gi Kodeksu postępowania karnego

dotyczy wszak wyłączenia sędziego). Trudno wyręczać prokuratora w trudzie

zidentyfikowania właściwej podstawy procesowej wyłączenia od udziału w sprawie

⎯ jak to się ujmuje we wniosku ⎯ "osoby, której bytność w Sądzie Najwyższym

poprzedziła uchwała KRS ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z 2017 r.”,

która jednocześnie nie jest sędzią ("nie jest sądem"). Jeśli jednak tryb taki w prawie

procesowym istnieje, to niewątpliwie wniosek o wyłączenie złożony przez

prokuratora nie został na nim oparty, bowiem nie tylko w uzasadnieniu wniosku, ale

także w jego petitum takiej podstawy nie wskazano.

Decyzja o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o „wyłączenie od

rozpoznawania kasacji” sędziego zapada w formie postanowienia, które może

zostać wydane również z udziałem sędziego, którego dotyczy wniosek. Jak bowiem

przyjmuje najwyższy organ władzy sądowniczej (wyrok z 15 listopada 2013 r., sygn.

III KK 227/13), cyt.: "wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się

sędziego od udziału w sprawie ma swoje uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o

jego wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa

do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, nie ma żadnych podstaw do przyjęcia,

iż sędzia, którego ten wniosek dotyczy, nie może brać udziału w wydaniu takiego

orzeczenia. [W] składzie sądu orzekającego o pozostawieniu bez rozpoznania

IV KK 566/25

6

wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 § 2 k.p.k. może brać udział sędzia,

którego wniosek taki dotyczy" (zob. także postanowienie Sądu Najwyższego z

21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, nr 8, poz. 66 z glosą D. Wysockiego,

OSP 2012, z. 3, s. 207-209 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia

2026 r., sygn. II KB 118/25; por. również: J. Kosonoga w: Kodeks postępowania

karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Lex

2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka w: Kodeks postępowania

karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, Lex

2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz w: Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D. Świecki w:

Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki,

Lex 2025, art. 41, teza 18-19; W. Jasiński w: Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, red. J. Skorupka, wyd. 7, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną

dalszą literaturą).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy pozostawił wniosek

prokuratora bez rozpoznania.

[WB]

[a.ł]