Sąd Najwyższy przekazał sprawę o zadośćuczynienie za areszt do Piotrkowa Trybunalskiego

Postanowieniem z dnia 18 września 2026 r. w sprawie o sygn. akt II Ko

131/26, Sąd Okręgowy w Częstochowie wystąpił do Sądu Najwyższego z inicjatywą

przekazania tej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu ze względu

na dobro wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu wskazano, że pełnomocnik

wnioskodawcy domaga się zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz W.J.

1.100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe

aresztowanie stosowane wobec wnioskodawcy w sprawie zakończonej wyrokiem

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt II AKa

IV KO 123/26

2

523/25. W pierwszej instancji orzekał w tej sprawie Sąd Okręgowy w Częstochowie

i – jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia – ostatni z wymienionych Sądów

podejmował decyzję o przedłużeniu stosowania wobec wnioskodawcy

tymczasowego aresztowania, a następnie uchylił stosowanie tego środka

zapobiegawczego. Sąd wskazał, że stroną postępowania zainicjowanego

wnioskiem o zasądzenie zadośćuczynienia jest Skarb Państwa, który w realiach

sprawy, zważywszy na treść art. 554 § 2b pkt 1 k.p.k., reprezentowany jest przez

Prezesa Sądu Okręgowego w Częstochowie. Sytuacja ta, w ocenie Sądu, może

stwarzać przekonanie o braku możliwości rozpoznania sprawy w sposób

obiektywny i bezstronny, co winno przemawiać za przekazaniem tej sprawy do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu ze względu na dobro wymiaru

sprawiedliwości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Inicjatywa Sądu Okręgowego w Częstochowie zasługuje na uwzględnienie.

Wprawdzie rozpoznawanie sprawy przez sąd właściwy miejscowo, jako zasada, ma

charakter gwarancyjny, jednak niekiedy dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia

za przekazaniem sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. W

orzecznictwie przyjmuje się, że owo dobro wymiaru sprawiedliwość uzasadnia

zastosowanie instytucji z art. 37 § 1 k.p.k. m.in. wówczas, gdy postronny

obserwator mógłby wyrazić obawę, że brak jest warunków do bezstronnego i

wolnego od wpływów sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Rzecz przy tym nie

dotyczy zdolności poszczególnych sędziów sądu właściwego do zachowania

bezstronności i niezawisłości, a możliwości sformułowania uzasadnionej obawy, że

nie tylko względy merytoryczne decydują o sposobie rozstrzygnięcia sprawy (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2023 r. II KO 114/23). W

sytuacji, gdy żądanie wiąże się m.in. z decyzją procesową Sądu właściwego o

przedłużeniu tymczasowego aresztowania, a następnie o uchyleniu stosowania

tego środka, a Prezes Sądu Okręgowego reprezentować będzie w postępowaniu

stronę – tj. Skarb Państwa, od której żąda się zadośćuczynienia, w ocenie strony

przeciwnej, a także opinii publicznej, rodzić się może wątpliwość co do tego, czy

postępowanie w tej sprawie będzie bezstronne i rzetelne.

IV KO 123/26

3

Zważywszy na opisaną sytuację procesową, sprawę przekazać należało

innemu sądowi równorzędnemu – poza obszar właściwości miejscowej Sądu

Apelacyjnego w Katowicach.

[J.J.]

[a.ł]