Sąd Najwyższy nie przekazał zażalenia na odmowę śledztwa wobec sędziów innemu sądowi

Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 23 lutego 2026 r., sygn.

akt III Kp 483/26, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy z

zażalenia B.S. , na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Strzyżowie

o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k.

innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

Uzasadniając swój wniosek wskazał, że sprawa dotyczy zażalenia na

postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o czyn,

którego miałby się dopuścić sędzia Sądu Rejonowego w Białymstoku, a dodatkowo

w zawiadomieniu wskazano także na innych sędziów jako potencjalnych sprawców

IV KO 25/26

2

ww. występku, w tym pełniących funkcję wiceprezesa tutejszego Sądu. W

przekonaniu Sądu Rejonowego, w świetle powyższych okoliczności, dobro wymiaru

sprawiedliwości wymaga, aby dla zachowania warunków do bezstronnego i

rzetelnego rozpoznania sprawy została ona przekazania innemu sądowi

równorzędnemu.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Inicjatywa Sądu Rejonowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy podkreślić, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter

wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego

względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, gdy

przemawiają za tym szczególne względy, związane z dobrem wymiaru

sprawiedliwości. Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla

kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy

przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w

odczuciu społecznym – prowadzić do uzasadnionego przekonania o braku

warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO 4/21, LEX nr 3126169). W

orzecznictwie wskazuje się jednak, że „autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości

wymaga, aby sądy nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w

zwątpienie co do własnych kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego

procesu. Racjonalna nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu się

pozytywnego wizerunku organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym

wątpliwości co do obiektywizmu i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw,

ograniczając tendencję do nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w

związku z inicjatywami sądów na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji

sprawiedliwego procesu” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października

2011 r., III KO 72/11, LEX nr 1044040; por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010/2/20, LEX nr 551465).

Aprobując powyższe poglądy, należy stwierdzić, że sama okoliczność, iż

osobami których dotyczy sprawa z zażalenia B. S. są sędziowie tamtejszego Sądu

IV KO 25/26

3

właściwego do rozpoznania zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia

śledztwa, nie może uzasadniać skorzystania przez Sąd Najwyższy z tzw.

właściwości delegacyjnej, mającej charakter wyjątku od zasady rozpoznania

sprawy przez sąd miejscowo właściwy. Nie jest w tym zakresie obojętny charakter

sprawy przed sądem, która dotyczy jedynie kontroli postanowienia prokuratora o

odmowie wszczęcia śledztwa, nie zaś rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej

sędziego. Wprawdzie zagadnienie to może potencjalnie zaważyć o postawieniu go

w stan oskarżenia, jednak jest to już tylko kontrola decyzji procesowej i to podjętej

na wstępnym etapie postępowania karnego. W tego typu sprawach

wystarczającymi gwarancjami obiektywizmu sędziów orzekających w sprawie, które

powinny znaleźć zastosowanie w pierwszej kolejności, są unormowania określone

w art. 40-43 k.p.k. Dopiero, jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie

sprawy w danym sądzie nie byłoby możliwe, sąd wyższego rzędu zobligowany

będzie do przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art.

43 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2021 r., III

KO 78/21, LEX nr 3342056; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca

2022 r., V KO 53/22, LEX nr 3395020).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

[J.J.]

[a.ł]