Sąd najwyższy

Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2026 r., III Kp 112/26, Sąd Rejonowy w

Bielsku-Białej zwrócił się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie

niniejszej sprawy zażaleniowej innemu sądowi równorzędnemu w trybie art. 37

k.p.k. W uzasadnieniu wniosku Sąd Rejonowy podniósł, że skarżący zarzuca

popełnienie szeregu przestępstw prokuratorowi Prokuratury Rejonowej Bielsko-

Biała Północ w Bielsku-Białej X. Y. Zdaniem Sądu Rejonowego należy zauważyć,

że Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej, Wydział III Karny, rozpoznaje sprawy z obszaru

właściwości Prokuratury Rejonowej Bielsko-Biała Północ w Bielsku-Białej, a zatem

z tego powodu sąd bezpośrednio współpracuje z ww. prokuratorem, który na

IV KO 54/26

2

bieżąco reprezentuje tę jednostkę prokuratury przed sądem w postępowaniach

karnych. Działania i zachowanie wskazanego prokuratora będą podlegały ocenie

przez sąd pod kątem słuszności rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia śledztwa, a

więc również pod kątem realizacji przez prokuratora znamion przestępstwa. Nadto,

postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa dotyczy również sędziego

prowadzącego postępowanie rozwodowe skarżącego w Sądzie Okręgowym w

Bielsku-Białej – X.1 Y.1 Sprawa dotyczy zatem sędziego sądu bezpośrednio

przełożonego nad sądem właściwym. Sąd Rejonowy zwrócił również uwagę, że

zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa dotyczy także pełnomocnika

drugiej strony w sprawie o rozwód. Sąd Rejonowy podkreślił, że przesłanka dobra

wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 37 k.p.k., równoznaczna jest między

innymi z dbałością o właściwy odbiór zewnętrzny działalności orzeczniczej sądów.

Jeżeli zachodzą w sprawie okoliczności, które czynią realną obawę o negatywną

społeczną ocenę kompetencji sądu właściwego miejscowo w zakresie

przeprowadzenia rzetelnego postępowania, przekazanie sprawy w trybie

powyższego przepisu okazuje się niezbędnym instrumentem mającym tego rodzaju

implikacjom zapobiegać.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Skorzystanie przez Sąd Najwyższy z uprawnienia określonego w art. 37 § 1

k.p.k. może nastąpić wyjątkowo, albowiem tzw. właściwość z delegacji stanowi

wyjątek od konstytucyjnego i konwencyjnego prawa do sądu, którego jednym z

istotnych filarów jest prawo do sądu właściwego, a więc wyznaczonego na

podstawie wcześniej ustalonych, obiektywnych i niezależnych od stron i innych

uczestników postępowania kryteriów, pozwalających na wskazanie, który organ w

strukturze organizacyjnej sądownictwa, jako trzeciej władzy, ma rozpoznać

określoną sprawę. Przepis art. 37 k.p.k. ma więc za zadanie, co jasno wynika z

jego treści, chronić dobro wymiaru sprawiedliwości, które mogłoby – z różnych

powodów – zostać zagrożone w razie przystąpienia bądź kontynuowania

rozpoznania sprawy przez sąd właściwy według zasad ogólnych (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23).

IV KO 54/26

3

W tej sprawie Sąd wnioskujący nie wykazał okoliczności, które

uzasadniałyby przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu. Sąd Rejonowy

przedstawił trzy argumenty mające uzasadniać zmianę właściwości, akcentując

zwłaszcza dwa z nich – fakt, że sprawcami czynów zabronionych wskazanych w

zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa miała być miejscowa prokurator oraz

sędzia sądu nadrzędnego nad sądem właściwym. Sąd wspomniał również, że w

zawiadomieniu wymieniono pełnomocnika strony przeciwnej w sprawie o rozwód.

Należy podkreślić, że żadna z tych okoliczności nie stanowi samodzielnej podstawy

zmiany właściwości miejscowej sądu.

Ma rację Sąd wnioskujący, że w sytuacji, gdy sprawa dotyczy sędziego sądu

nadrzędnego nad sądem właściwym to dobro wymiaru sprawiedliwości może

uzasadniać przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu. Istotne jest

jednak to, że w tej sprawie chodzi o sędziego Sądu Okręgowego, który orzekał w

sprawie rozwodowej, a więc w postępowaniu cywilnym. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego obecne jest stanowisko, że zagrożenie dla dobra wymiaru

sprawiedliwości nie występuje, gdy zawiadomienie dotyczyło także sędziego

nadrzędnego, gdy sędzia ten orzekał w sprawie cywilnej i nie ma żadnego powodu

(nie istnieje także kwestia podległości instancyjnej) aby na tej podstawie uznawać,

iż postronny obserwator może mieć wątpliwości co do braku obiektywizmu i

bezstronności sędziego sądu właściwego w rozpoznaniu zażalenia na decyzję

prokuratora (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2026 r., II KO

17/26).

Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie słusznie

przyjmuje się, że nie można mówić o automatyzmie przekazania sprawy w trybie art.

37 k.p.k., gdy osobą zainteresowaną rozstrzygnięciem w danym postępowaniu jest

miejscowy prokurator lub adwokat. Konieczne jest jeszcze wykazanie, że in

concreto, np. z uwagi na istniejące relacje i intensywność kontaktów na gruncie

zawodowym lub towarzyskim z sędziami sądu właściwego zachodzi uzasadniona

obawa co do ich bezstronności (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24

lipca 2024 r., III KO 109/24; z dnia 9 października 2024 r., III KO 132/24; z dnia 14

lipca 2004 r., IV KO 26/04). Tego typu okoliczności Sąd wnioskujący nie wykazał,

ograniczając się wyłącznie do wskazania na typowe kontakty zawodowe

IV KO 54/26

4

prokuratora w związku z występowaniem przed sądem właściwym ze względu na

czynności zawodowe.

W zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa, jak również w samym

zażaleniu, które ma rozpoznać Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej jako sprawcy

czynów zabronionych nie byli wskazani sędziowie sądu właściwego, czyli Sądu

Rejonowego w Bielsku-Białej. W uzasadnieniu wniosku o przekazanie sprawy do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu wskazano na pogląd doktryny, z

którego wynika, że jeżeli oskarżonym jest sędzia sądu właściwego lub sądu

wyższego rzędu w tym samym okręgu, czy też jeżeli oskarżonym lub

pokrzywdzonym jest prokurator z terenu objętego właściwością sądu, to należy

skorzystać z instytucji z art. 37 k.p.k. Tyle że w tej sprawie taka sytuacja nie

zachodzi. Z akt sprawy wynika bezspornie, że przedmiotem rozpoznania Sądu

wnioskującego jest zażalenie na postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia

śledztwa, zatem ani sędzia Sądu Okręgowego ani prokurator, wskazane imiennie

we wniosku, nie mają w tej sprawie statusu podejrzanych, są jedynie osobami

wskazanymi w zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa, które poskutkowało

odmową wszczęcia śledztwa.

Tym samym nie można twierdzić, aby dobro wymiaru sprawiedliwości

uzasadniało przekazanie tej sprawy innemu sądowi równorzędnemu. Jeżeli ze

względów stanowiących podstawę wniosku sam sędzia wyznaczony do

rozpoznania sprawy lub strona procesowa dostrzegą uzasadnione wątpliwości co

do bezstronności sędziego, właściwą drogą procesową do ich usunięcia będzie

skorzystanie z instytucji wyłączenia sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.).

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[r.g.]

IV KO 54/26

5