Obrońca kwestionował sędziego SN z powodu wyboru KRS. Wniosek bez rozpoznania

We wniosku z 7 października 2025 r. obrońca skazanego J. C. wniósł o

wyłączenie sędziego SN Anny Dziergawki od udziału w rozpoznawaniu niniejszej

sprawy wznowieniowej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że zachodzą, wobec

tego sędziego wątpliwości co do bezstronności i niezależności z uwagi na jej

powołanie do orzekania w Sądzie Najwyższym na skutek uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o KRS oraz niektórych innych ustaw. Powołał się również na przesłankę nemo

iudex in causa sua, związaną z faktem, że przedmiotem wniosku o wznowienie

postępowania jest zarzut nienależytej obsady Sądu Apelacyjnego w Białymstoku

wobec powołania sędziego X.Y. do pełnienia urzędu sędziego na wniosek tak samo

wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa.

IV KO 73/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z art. 41 § 1 k.p.k. wynika, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności w danej sprawie. Z kolei na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wprowadzonego nowelizacją z dnia

9 czerwca 2022 r. (Dz. U. poz. 1259, dalej uSN), ustawodawca dopuścił możliwość

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego

do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów

niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego

powołaniu i postępowania po powołaniu - na wniosek uprawnionego, o którym

mowa w § 7 (strony postępowania w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia),

jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia

standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Druga z powołanych regulacji określa szczególne postępowanie w zakresie

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i

bezstronności, a jej zakres przedmiotowy jest węższy od przewidzianego w art. 41

§ 1 k.p.k. Limitują go wskazane w przepisie kryteria, a więc między innymi te, o

których mowa we wniosku - odnoszące się do okoliczności towarzyszących

powołaniu sędziego.

Choć obie regulacje służą sądowej kontroli aspektu bezstronności sędziego,

to art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter ogólny, w związku z czym art. 29 § 5 ustawy o

Sądzie Najwyższym stanowi względem niego lex specialis, a pod względem

temporalnym lex posterior, co wywołuje ten sam skutek derogujący art. 41 § 1

k.p.k., w tej części, w której przedmioty obu regulacji się pokrywają (postanowienie

SN z 28 października 2022 r. sygn. akt II KK 375/22). Konsekwencją

zaprezentowanej wykładni jest stwierdzenie niedopuszczalności zastosowania art.

IV KO 73/25

3

41 § 1 k.p.k. w sytuacji, w której z treści wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że

dotyczy okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 uSN.

Niezależnie od powyższego nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z 4 marca 2020 r. sygn. akt P 22/19 stwierdził, iż art. 41 § 1 w związku

z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego

(Dz.U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku

o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja

2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914

oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Już samo to stanowi podstawę do

pozostawienia wniosku bez rozpoznania w zakresie oparcia go o normę wynikającą

z przepisu art. 41 § 1 k.p.k.

Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela również stanowiska, iż udział

w rozpoznaniu sprawy sędziego Sądu Najwyższego, który na ten urząd został

powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, wywołuje sam przez się i w każdym przypadku stan

nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postulowany

w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I – 4110 –

1/20. Przypomnieć należy, iż uchwała ta pozbawiona została charakteru

normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn.

akt U 2/20, co powoduje, iż Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w

świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był nią związany. W świetle

przywołanego art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden

sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do

wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania jego wyroków.

IV KO 73/25

4

Zważywszy powyższe tudzież fakt, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP,

konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, argumentacja

oparta na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie

nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów

niezawisłości i bezstronności, nie mogła zostać uznana za trafną. Oceny tej nie

zmienia odwołanie się przez wnioskodawcę do przesłanki nemo iudex in causa sua.

W uwarunkowaniach badanej sprawy orzekanie przez SSN Annę Dziergawkę nie

prowadzi bowiem do złamania przywołanej zasady, albowiem nie będzie ona

orzekać „we własnej sprawie”. Przedmiot postępowania nie stanowi „jej sprawy”, a

udział w wydaniu orzeczenia w żaden sposób nie będzie miał wpływu na sferę „jej

własnych uprawnień lub obowiązków prawnych”. Takie rozumienie omawianej

przesłanki mogłoby doprowadzić do odsunięcia od orzekania znacznej liczby

sędziów (w skrajnych wypadkach wszystkich), a tym samym do nieuprawnionego

wpływania na skład sądu.

Z tych względów wniosek obrońcy skazanego był niedopuszczalny z mocy

ustawy, dlatego Sąd Najwyższy pozostawił go bez rozpoznania.

[J.J.]

[a.ł]