Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek prokuratora o wyłączenie trzech sędziów

W dniu 11 maja 2026 r. prokurator Prokuratury Okręgowej del. do

Prokuratury Krajowej na podstawie art. 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28

stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.) oraz art.

41 § 1 k.p.k., art. 42 § 1 i art. 45 § 1 k.p.k., a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art.

47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności – przez wzgląd na ochronę praworządności,

praw obywateli i interesu społecznego – wystąpił do Sądu Najwyższego z

wnioskiem o wyłączenie od rozpoznawania skargi w sprawie IV KS 10/26 sędziów

SN: Prezesa SN Z.K. (przewodniczącego), A.B. (sprawozdawcy) i A.R., wskazując,

IV KS 10/26

2

że wyżej wymienieni zostali wadliwie powołani na urząd sędziego Sądu

Najwyższego, z udziałem niespełniającej standardów konstytucyjnych Krajowej

Rady Sądownictwa, w związku z tym cyt.:

1. nie mogą tworzyć i nie tworzą sądu realizującego prawo obywateli do sądu

ustanowionego ustawą, niezależnego, bezstronnego i niezawisłego -

przyznane przez art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art.

47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie

praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4

listopada 1950 r., zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz

uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz

przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w konsekwencji

nie mogą orzekać - z uwagi na wadliwość ich „powołania” do Sądu

Najwyższego w procedurze przed niespełniającym wymogów

konstytucyjnych gremium będącym wyłącznie z nazwy Krajową Radą

Sądownictwa;

2. nie respektują Konstytucji RP oraz prawa unijnego i orzeczeń trybunałów

europejskich tak w aspekcie popierania przez nich sprzecznych z ustawą

zasadniczą i prawem UE zmian w sądownictwie wprowadzanych w latach

2017- 2023, czego przejawem było ubieganie się przez nich o stanowiska

sędziów Sądu Najwyższego przed niespełniającą wymogów konstytucyjnego

organu Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3; dalej jako: ustawa z 2017 r.), jak i

działań podejmowanych w trakcie ich bytności w Sądzie Najwyższym, czego

przejawem jest przystępowanie przez nich do rozpoznawania spraw oraz

rozstrzyganie wniosków o zbadanie bezstronności i niezawisłości, a także o

wyłączenie osób znajdujących się w tożsamej co one sytuacji prawno-

faktycznej, a nawet dotyczących ich samych,

- które to okoliczności wysoce uzasadniają wątpliwość co do ich bezstronności

przy orzekaniu w niniejszej sprawie (pkt I).

IV KS 10/26

3

Jednocześnie wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi

orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny, a

zatem - w przeciwieństwie do wskazanego wyżej składu - spełniającemu wymogi

określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty

Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.

U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej (pkt II) (k. 27-32).

Wniosek prokuratora o wyłączenie sędziów od udziału w sprawie o sygn. akt

IV KS 10/26, nie podlegał zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych

(„KRI”) ani w repertorium KB i został przekazany sędziemu sprawozdawcy celem

podjęcia stosownej decyzji, zgodnie z pkt. 1 zarządzenia Prezesa Sądu

Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025 r. Nr 21/2025

w myśl którego cyt.: „[p]isma prokuratorów, zawierające „wnioski o wyłączenie"

(wykluczenie) od rozpoznania sprawy i przekazanie sprawy, mające wyłącznie

charakter ustrojowy i złożone z pominięciem trybu przewidzianego w Kodeksie

postępowania karnego i ustawie o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 i n.) - przy

uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., P 22/19 -

nie podlegają zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych ani w

repertorium KB, a przekazuje się je sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia

stosownej decyzji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należało zbadać, czy złożone przez prokuratora do

sprawy pismo jest prawnie dopuszczalnym wnioskiem o wyłączenie w rozumieniu

przepisów Kodeksu postępowania karnego, do których to przepisów nawiązuje się

w petitum wniosku (ale już w mniejszym stopniu w treści uzasadnienia, co ma

zresztą istotne znaczenie z punktu widzenia oceny rzeczywistego charakteru tego

wniosku, o czym będzie mowa poniżej). Rzecz w tym, że o charakterze czynności

prawnej nie decyduje przecież jej f o r m a l n e nazwanie przez autora czy też li tylko

IV KS 10/26

4

w e r b a l n e nawiązanie przez niego do określonych przepisów (jednostek

redakcyjnych aktu prawnego) w części wstępnej pisma, lecz r z e c z y w i s t a treść

przedsiębranej przez podmiot czynności, oceniana nie tylko z uwzględnieniem

nazwy pisma, ale także treści żądania (żądań) i przez pryzmat argumentacji

zawartej w uzasadnieniu pisma procesowego (art. 119 § 1 pkt 3 k.p.k.), która

zresztą winna stanowić obligatoryjny element procesowej czynności o charakterze

postulatywnym inicjowanej przez podmiot fachowy. Jest przy tym oczywiste, że w

przypadku czynności zdziałanej przez podmiot profesjonalny wymogi w zakresie

precyzyjnego i zgodnego z zasadami sztuki określenia inicjowanej akcji procesowej

należy traktować znacznie bardziej rygorystycznie, niż to jest w przypadku

czynności podmiotów niefachowych.

Złożony w niniejszej sprawie wniosek o „wyłączenie od rozpoznawania

skargi” oraz „o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu

stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny” jest

niedopuszczalny z mocy ustawy, co musiało skutkować pozostawieniem go bez

rozpoznania.

Wątpliwość co do bezstronności sędziego, jego ustanowienia mocą ustawy

czy też niezawisłości nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło do tego powołania (por m. in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31

października 2023 r., V KK 358/23). Zarzuty mające uzasadniać wyłączenie

sędziego, nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych

grup powołanych sędziów ani też do wszystkich spraw rozpoznawanych przez tych

sędziów (postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22). W regulacji z art.

41 § 1 k.p.k. chodzi bowiem o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia

procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności takich nie

należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa

(postanowienia SN: z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23, i z 23 grudnia 2025 r., V KB

152/25).

IV KS 10/26

5

Zatem procedowanie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że kontestuje się w nim wyłącznie

zagadnienia o charakterze ustrojowym jest niedopuszczalne. Tak właśnie jest w

niniejszej sprawie. Podstawę wniosku stanowią bowiem wyłącznie okoliczności

dotyczące powołania sędziów, de facto związane tylko z organem o to

wnioskującym (Krajową Radą Sądownictwa działającą w składzie ukształtowanym

zgodnie z ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.).

Niedopuszczalność badania okoliczności powołania sędziego w trybie art. 41

§ 1 k.p.k. wynika również z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r.,

sygn. P 22/19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 413), w którym uznano, iż art. 41 § 1 w zw. z

art. 42 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołanie się przez autora wniosku w jego petitum na przepisy ustawy

postępowania karnego dotyczące instytucji wyłączenia sędziego (obok zasadniczej

i rzeczywistej podstawy tego wniosku, tj. wymienionych w pierwszej kolejności

przepisów art. 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o

prokuraturze; Dz. U. poz. 390 ze zm.) ma całkowicie instrumentalny charakter i n i e

z m i e n i a rzeczywistego charakteru tej czynności prawnej. Stanowi jedynie próbę

nadania czynności nieprzewidzianej przez obowiązujące przepisy prawa

procesowego pozorów czynności prawnie dopuszczalnej w rozumieniu regulacji

kodeksowej (Kodeksu postępowania karnego).

Świadczy o tym dobitnie przegląd i analiza treści wszystkich składanych

przez Prokuraturę poprzednio (listopad 2025 r.) w Sądzie Najwyższym (Izba Karna)

wniosków domagających się ⎯ wówczas ⎯ "p r z e k a z a n i a sprawy do

rozpoznania innemu składowi orzekającemu" (istota wniosków ⎯ wynikająca z

intytulacji pism Prokuratury, w której wskazano, że są to wnioski o przekazanie

sprawy innemu sądowi, a nie o wyłączenie sędziego) i postulujących (petitum) bądź

IV KS 10/26

6

to o "wyłączenie sędziego" (por. m. in. wnioski składane do spraw o sygnaturach: I

KO 53/25, I KS 35/25, I KZ 57/25, II KB 31/25, II KB 89/25, II KK 329/25, III KB

87/25, III KK 294/25, III KK 549/25, IV KO 116/25, V KB 101/25, V KB 139/25, V KK

138/25, V KK 40/25 i V KS 44/25), bądź też ⎯ jak to ujmowano w innych tego typu

wnioskach ⎯ "wyłączenie/wykluczenie sędziego" (por m. in. wnioski w sprawach o

sygnaturach: I KK 145/25, I KK 232/25, I KK 339/25, I KK 334/25, I KK 339/25, I KK

344/25, I KK 348/25, I KK 447/25, III KK 459/25, V KK 471/25, V KS 31/25, V KZ

50/25).

Wnioski te i ich uzasadnienia były w istocie analogiczne ⎯ w swej treści ⎯

do obecnego wniosku prokuratora (o odmiennej jednak, jak już powiedziano,

intytulacji). Aktualnie, mimo identycznej w swej istocie treści uzasadnienia wniosku i

zaprezentowanej w niej argumentacji, świadczącej dobitnie o tożsamym

charakterze przedsiębranej czynności, jest to pismo (od strony czysto formalnej)

zatytułowane jako "wniosek o wyłączenie" z powołaniem się także na przepisy

ustawy postępowania karnego (art. 41 § 1, 42 § 1 i 45 § 1 k.p.k.), a także art. 45 ust.

1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a nie (jak to było w przypadku

powołanych wyżej wniosków prokuratora z listopada 2025 r.) ⎯ wniosek o

"przekazanie sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu" oparty

wyłącznie na przepisach Prawa o prokuraturze.

Tymczasem w osnowie petitum przywołanych wyżej analogicznych

wniosków składanych do postępowań zawisłych w Izbie Karnej Sądu Najwyższego i

datowanych na listopad 2025 r. brak było powołania się na przepisy Kodeksu

postępowania karnego o wyłączeniu sędziego jako podstawę żądania

"wyłączenia/wykluczenia" sędziów Sądu Najwyższego. Mimo co od zasady

analogicznych albo wręcz niemalże identycznych w swej treści uzasadnień tych

wniosków i obecnego wniosku powoływano się wówczas w ich podstawie

w y ł ą c z n i e na przepisy Prawa o prokuraturze (art. 3 § 1 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 5)

jako podstawę ich składania.

Niepodobna oczywiście przyjąć, że autor prawie 30 wniosków o "przekazanie

sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu" skierowanych do Izby

IV KS 10/26

7

Karnej Sądu Najwyższego i złożonych w listopadzie 2025 r. (podmiot profesjonalny,

wykwalifikowany uczestnik obrotu prawnego) opartych w y ł ą c z n i e na wskazanych

przepisach Prawa o prokuraturze po sześciu miesiącach nagle zmienia

zapatrywanie co do istoty kategorycznie ujmowanej przezeń czynności procesowej i

przyjmuje, że analogicznie uzasadniany wniosek nie jest już obecnie żądaniem

przekazania sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu, lecz ⎯ na

skutek dodania doń (do podstawy prawnej) trzech przepisów Kodeksu

postępowania karnego, jednego przepisu ustawy zasadniczej i dwóch przepisów

prawa unijnego/traktatowego i zmianie jego nazwy ⎯ ulega transformacji i

przekształca się w procesowy wniosek o wyłącznie sędziego/sędziów, mimo

analogicznego uzasadnienia i analogicznych żądań jak w kilkudziesięciu

wcześniejszych wnioskach złożonych ledwie pół roku wcześniej.

Podsumowując należy zatem powiedzieć, że:

1. Primo: przepisy Prawa o prokuraturze nie przewidują postulowanej przez

prokuratora decyzji, która miałaby zapaść po "wyłączeniu sędziego/sędziów",

tj. „przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu

stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny”. To

tłumaczy, dlaczego obecnie (na tle kształtu prawie 30 analogicznych

wniosków złożonych w listopadzie 2025 r. przez prokuratora) konieczna stała

się zmiana nazwy wniosku oraz kosmetyczne "uzupełnienie" rzeczywistej

podstawy prawnej składanego wniosku o przepisy Kodeksu postępowania

karnego normujące wyłączenie sędziego/sędziów wyłącznie pozornie

mające z nim związek (o czym jednoznacznie przekonuje treść uzasadnienia

wniosku, analogicznego z uzasadnieniami wniosków o "przekazanie sprawy

innemu sądowi" składanych przez tego samego autora w listopadzie 2025 r.).

W uzasadnieniu złożonego wniosku nie artykułuje się bowiem jakichkolwiek

skonkretyzowanych (zindywidualizowanych) okoliczności wskazujących na

istnienie wątpliwości co do bezstronności konkretnego sędziego czy ani nie

wskazuje na istnienie skonkretyzowanych okoliczności świadczących o

wystąpieniu przesłanki, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzestając

na nawiązaniu do i kontestowaniu wyłącznie okoliczności o charakterze

IV KS 10/26

8

abstrakcyjnym (ustrojowym), w tym okoliczności dotyczących ścieżki

zawodowej konkretnego sędziego podlegającej ocenie konstytucyjnego

organu Krajowej Rady Sądownictwa.

2. Secundo: obecny zabieg, polegający na czysto formalnym inkorporowaniu

przez prokuratora składającego wniosek do treści jego petitum kodeksowych

przepisów normujących instytucję wyłączenia sędziego (i zmianie jego

nazwy) ma ⎯ w swojej istocie ⎯ na celu jedynie próbę obejścia instytucji

obowiązującego prawa oraz zakamuflowanie r z e c z y w i s t e j treści

przedsiębranej czynności, dla której brak jest jakichkolwiek podstaw

prawnych, bowiem ma ona wyłącznie charakter ustrojowy i została w istocie

złożona z pominięciem trybu przewidzianego w Kodeksie postępowania

karnego.

Dodatkowo należy wskazać na to, że wniosek złożony przez prokuratora nie

dotyczy sędziów, lecz bliżej nieokreślonych co do ich statusu ustrojowego

podmiotów. Nie sposób zatem nie dostrzec ⎯ zaiste osobliwej ⎯ niekonsekwencji

w rozumowaniu prawnym przedstawionym przez autora wniosku, który z jednej

strony składa wniosek oparty na przywołanych przez siebie przepisach procedury

karnej m. in. na art. 41 § 1 k.p.k. (zatem przepisach regulujących tryb wyłączenia

sędziego), następnie zaś w całym wniosku koncentruje swój wysiłek na próbie

dowodzenia, że sędzia, którego dotyczy wniosek sędzią nie jest. Przypomnienia

wymaga bowiem okoliczność oczywista: uruchomienie postępowania

incydentalnego we wskazanym w tych przepisach trybie możliwe jest bowiem

wyłącznie w odniesieniu do sędziów (Rozdział 2-gi Kodeksu postępowania karnego

dotyczy wszak wyłączenia sędziego). Trudno wyręczać prokuratora w trudzie

zidentyfikowania właściwej podstawy procesowej wyłączenia od udziału w sprawie

⎯ jak to się ujmuje we wniosku ⎯ "osoby działającej w Sądzie Najwyższym", która

jednocześnie nie jest sędzią ("nie-sędziego"). Jeśli jednak tryb taki w prawie

procesowym istnieje, to niewątpliwie wniosek o wyłączenie złożony przez

prokuratora nie został na nim oparty, bowiem nie tylko w uzasadnieniu wniosku, ale

także w jego petitum takiej podstawy nie wskazano.

IV KS 10/26

9

Decyzja o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o „wyłączenie od

rozpoznawania sprawy” sędziego/sędziów i „o przekazanie sprawy do rozpoznania

składowi orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i

bezstronny” zapada w formie postanowienia, które może zostać wydane również

z udziałem sędziego, którego dotyczy wniosek. Jak bowiem przyjmuje najwyższy

organ władzy sądowniczej (wyrok z 15 listopada 2013 r., sygn. III KK 227/13), cyt.:

"wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w

sprawie ma swoje uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie w

ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawienia

wniosku bez rozpoznania, nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż sędzia, którego

ten wniosek dotyczy, nie może brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia. [W]

składzie sądu orzekającego o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o

wyłączenie sędziego w trybie art. 41 § 2 k.p.k. może brać udział sędzia, którego

wniosek taki dotyczy" (zob. także postanowienie Sądu Najwyższego z

21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, nr 8, poz. 66 z glosą D. Wysockiego,

OSP 2012, z. 3, s. 207-209 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia

2026 r., sygn. II KB 118/25; por. również: J. Kosonoga w: Kodeks postępowania

karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Lex

2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka w: Kodeks postępowania

karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, Lex

2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz w: Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D. Świecki w:

Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki,

Lex 2025, art. 41, teza 18-19; W. Jasiński w: Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, red. J. Skorupka, wyd. 7, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną

dalszą literaturą).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy pozostawił wniosek

prokuratora bez rozpoznania.

[WB]

[a.ł]

IV KS 10/26

10