Sąd najwyższy. Orzeczenie uchylone

M.K. został oskarżony o to, że w maju 2023 roku w J., przy ulicy [...], dokonał

przywłaszczenia powierzonych mu cudzych rzeczy ruchomych w postaci tokarki T. o

numerze seryjnym […] wraz z przynależną do niej szafą szufladową z akcesoriami,

frezarki V. o numerze seryjnym [...] wraz z przynależną do niej szafką szufladową z

akcesoriami, skrzynki siatkowej z zawartością części maszyn, miski olejowej, dwóch

sztuk szafek szufladowych w kolorze czerwonym, granitowej płyty pomiarowej,

mikrometrów oraz szafki elektrycznej o łącznej wartości 100 000 złotych na szkodę

G.K.,

tj. o przestępstwo z art. 284 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy w Rybniku wyrokiem z dnia 8 października 2025 r., sygn. akt

III K 1995/24, na podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.,

uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Od tego wyroku apelację na niekorzyść oskarżonego wniósł prokurator oraz

pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego.

Prokurator, podnosząc zarzuty obrazy przepisów postępowania, która mogła

mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 167 k.p.k. w zw. z 366 k.p.k.) oraz błędu w

ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, a mających wpływ na treść

wyroku, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, podnosząc zarzuty błędu w

ustaleniach faktycznych oraz obrazy przepisów postępowania (art. 7 k.p.k., art. 410

k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k.), a także wskazując na naruszenie prawa materialnego

(przepisów Konwencji CMR i Kodeksu cywilnego), wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w

Rybniku.

IV KS 27/26

3

Sąd Okręgowy w Rybniku wyrokiem z dnia 12 lutego 2026 r., sygn. akt VI Ka

616/25, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu w Rybniku.

Skargę na wyrok Sądu drugiej instancji wniósł obrońca oskarżonego,

podnosząc zarzut rażącego naruszenia art. 437 § 2 k.p.k., a w konsekwencji wydanie

orzeczenia kasatoryjnego mimo braku ustawowych podstaw do jego wydania, w

szczególności poprzez:

1) przyjęcie, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia na nowo

przewodu sądowego w całości, mimo że z samego uzasadnienia zaskarżonego

wyroku wynika wyłącznie potrzeba przeprowadzenia kilku ściśle oznaczonych

czynności dowodowych, wobec czego nie sposób przyjąć spełnienia przesłanki

wskazanej w art. 437 § 2 k.p.k.;

2) wydanie orzeczenia kasatoryjnego z pominięciem reformatoryjnego modelu

postępowania odwoławczego, niewykorzystanie przez sąd odwoławczy własnych

kompetencji do samodzielnej oceny zgromadzonego materiału oraz do jego

ewentualnego uzupełnienia, a także bez wykazania, że dopiero po przeprowadzeniu

takiej własnej kontroli zachodziłaby przeszkoda z art. 454 § 1 k.p.k. uniemożliwiająca

rozstrzygnięcie merytoryczne;

3) zastąpienie ustawowej podstawy kasatoryjnej polemiką z merytoryczną oceną

dowodów dokonaną przez Sąd Rejonowy, mimo że wyrok uniewinniający nie miał

charakteru arbitralnego, lecz stanowił rezultat pełnej, logicznej i procesowo

poprawnej oceny materiału dowodowego, a ewentualne oczekiwanie dalszego

pozyskiwania dowodów obciążających nie mogło prowadzić do przekształcenia sądu

pierwszej instancji w organ poszukujący materiału dla oskarżenia.

Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w

Rybniku z dnia 12 lutego 2026 r., sygn. akt VI Ka 616/25, i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym oraz o

zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego kosztów obrony w

postępowaniu skargowym według norm przepisanych.

IV KS 27/26

4

Prokurator w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zasadnie wskazano w niej na

obrazę art. 437 § 2 k.p.k. przez Sąd odwoławczy.

Podstawą wydania orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd odwoławczy było

uznanie, że w sprawie zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego na

nowo w całości (s. 5 uzasadnienia wyroku Sądu ad quem). Sąd drugiej instancji

stwierdził, że „materiał dowodowy, który nie jest kompletny, nie pozwalał na

obiektywną ocenę, czy doszło do popełnienia czynu zabronionego przez

oskarżonego, czy też nie. Ocena zebranego materiału dowodowego była dowolna, a

nie swobodna, co doprowadziło sąd meriti do błędnych ustaleń faktycznych.

Prawidłowe merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia na

nowo przewodu sądowego w całości” (s. 9 uzasadnienia wyroku Sądu ad quem). Jak

wskazuje się jednak w orzecznictwie: „konieczność przeprowadzenia na nowo

przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako

powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy

sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy

orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co

skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania

sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo)

wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie

pierwszej instancji” (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19,

OSNKW 2019/6/31; zob. też: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2021 r., V KS

2/21). „W razie stwierdzenia konkretnych treściowych braków części dowodów

osobowych i nieosobowych, Sąd II instancji był zarówno uprawniony, jak i

zobowiązany do tego, by czynności dowodowe autonomicznie przeprowadzić, skoro

aktualnie obowiązujące regulacje postępowania odwoławczego, w tym wynikające z

art. 452 k.p.k., wskazują na znaczne możliwości orzekania reformatoryjnego sądu

odwoławczego, także w oparciu o dowody przeprowadzone wyłącznie w tej fazie

postępowania. Zmiana wyroku sądu I instancji, także zresztą utrzymanie go w mocy,

wykluczona jest jedynie wówczas, gdyby w postępowaniu odwoławczym należało

IV KS 27/26

5

przeprowadzić przewód sądowy w całości, a więc przeprowadzić wszystkie dowody

na nowo” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2022 r., I KS 3/22; zob. też

np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2022 r., I KS 15/22).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt realiów procesowych niniejszej

sprawy należy stwierdzić, że lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie daje

podstaw do uznania, że stwierdzone przez Sąd odwoławczy uchybienia prowadzą

do potrzeby przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Sąd ten

wskazał na braki w ustaleniach Sądu I instancji co do tego, kto jest właścicielem

rzeczy stanowiących przedmiot czynności wykonawczej zarzucanego oskarżonemu

czynu (s. 6 uzasadnienia wyroku Sądu ad quem). W przekonaniu tego Sądu istnieje

szereg dowodów, które winien był przeprowadzić z urzędu Sąd I instancji. Wskazano

jednak tylko na potrzebę zwrócenia się o informacje do spółki H. Sp. z o.o. oraz firmy

L. z siedzibą w O. i przesłuchania jej właściciela – D.Ł. (ibidem). Przeprowadzenie

tych czynności dowodowych mogło jawić się jako czasochłonne i angażujące Sąd,

jednak nie sposób uznać, że braki te implikowały potrzebę przeprowadzenia

przewodu sądowego na nowo w całości. Sąd II instancji był zatem nie tylko

uprawniony, ale i zobowiązany przeprowadzić te dowody i dokonać wówczas

kompleksowej i rzetelnej weryfikacji oceny zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego oraz wyprowadzonych na jego podstawie ustaleń faktycznych przez

Sąd meriti. W tych okolicznościach wydanie orzeczenia kasatoryjnego nastąpiło z

rażącą obrazą art. 437 § 2 k.p.k., co implikowało konieczność uchylenia wyroku Sądu

Okręgowego w Rybniku i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, w którym możliwe będzie, uzupełnienie

materiału dowodowego w celu rzetelnej weryfikacji oceny materiału dowodowego i

wyprowadzonych z nich przez Sąd orzekający ustaleń faktycznych.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku, na podstawie art. 539f

k.p.k. w zw. z art. 526 § 4 k.p.k. zarządzając zwrot oskarżonemu opłaty od skargi.

Wobec faktu, że niniejsze orzeczenie nie kończy postępowania w sprawie, nie

orzeczono w przedmiocie kosztów obrony (zob. art. 626 § 1 k.p.k.).

Tomasz Artymiuk

Kazimierz Klugiewicz

Eugeniusz Wildowicz

[WB]

IV KS 27/26

6

[a.ł]