Sąd najwyższy

Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z 11 marca 2026 r. sygn. akt VII Ka

23/26 uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Lublińcu z 14 października 2025 r. sygn. akt

II K 465/24, którym oskarżony M. B. został uniewinniony od zarzutu popełnienia

IV KS 33/26

2

czynu z art. 200 § 1 k.k. i przekazał mu w tym zakresie sprawę do ponownego

rozpoznania.

W pisemnych motywach wyroku sąd odwoławczy wskazał, iż sąd I instancji

stan faktyczny ustalił na selektywnie dobranym materiale dowodowym,

ograniczonym w zasadzie do fragmentów wyjaśnień oskarżonego M. B., pomijając

zeznania pokrzywdzonej A. B. oraz świadków P. B. i K. K.. Ocena wiarygodności

wyjaśnień miała charakter selektywny, pomijający w ich treści rozbieżności i

sprzeczności, w przeciwieństwie do cechującej się znacznym krytycyzmem oceny

zeznań świadków, w konsekwencji czego w sposób błędny ustalił stan faktyczny.

Ocenę taką jako sprzeczną z dyrektywami z art. 7 k.p.k. zanegował, podkreślając

zwłaszcza, iż oskarżony miał świadomość, iż dotyka intymnych miejsc pasierbicy, a

nie żony, zatem mógł dopuścić się zarzuconego mu czynu, przedstawiając własną

skomprymowaną, aczkolwiek kompleksową i klarowną analizę materiału

dowodowego i argumentację, wskazującą na zrealizowanie przez niego ustawowych

znamion czynu z art. 200 § 1 k.k., co ostatecznie winno znaleźć odpowiednie

odzwierciedlenie w wydanym przez ten sąd - po ponowionym postępowaniu -

wyroku.

Od powyższego wyroku skargę złożył obrońca oskarżonego M. B., zarzucając

zaskarżonemu wyrokowi obrazę przepisów prawa procesowego, mającą wpływ na

treść orzeczenia, to jest art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 k.p.k., w zakresie w jakim

sąd odwoławczy wskazuje na błędne uniewinnienie oskarżonego na podstawie

aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego z jednoczesnym zaprzeczeniem

tej własnej tezy poprzez wskazanie na konieczność ponownego rozpoznania sprawy

i niezbędność przeprowadzenia dalszych dowodów w sprawie. W konsekwencji

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

Częstochowie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k.,

podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się z autorem środka zaskarżenia,

że wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Okręgowy w Częstochowie

nastąpiło z obrazą przepisów regulujących postępowanie drugoinstancyjne. Przepis

art. 437 § 2 k.p.k. kataloguje przyczyny uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy

IV KS 33/26

3

do ponownego rozpoznania. W sytuacji, gdy żadna z nich w danej sprawie nie

zachodzi, obliguje sąd odwoławczy do zmiany kontrolowanego orzeczenia w obliczu

stwierdzenia uchybienia. W sprawie niniejszej, jak wynika z pisemnych motywów

zaskarżonego wyroku, taka korekta nie była możliwa w postępowaniu

drugoinstancyjnym. Wykluczało ją wystąpienie podstawy określonej w art. 454

§ 1 k.p.k., zapobiegającej skazaniu oskarżonego po raz pierwszy w instancji

odwoławczej. Zakaz ten ma charakter bezwzględny, tzn. nie dopuszcza orzekania

na niekorzyść oskarżonego, niezależnie od tego czy miałoby się opierać na nowych

dowodach i odmiennych ustaleniach faktycznych, czy też na dotychczasowym stanie

dowodowym i dokonanej rekonstrukcji zdarzenia. Jest to instytucja o charakterze

gwarancyjnym, zapewniająca pełną realizację prawa do obrony w dwuinstancyjnym

postępowaniu (zob. postanowienie SN z 1 października 2025 r. sygn. akt V KS 20/25).

Biorąc pod uwagę treść pisemnych motywów zaskarżonego wyroku

wystąpienie powyższej podstawy nie budziło wątpliwości. Sąd ad quem przedstawił

aspekty kompleksowej i analitycznej oceny materiału dowodowego, które czyniły

jego ogląd w skrajnie odmiennym świetle, którego aspekt prawny stworzył

wystarczająco wysokie prawdopodobieństwo dla wyprowadzenia odmiennego

twierdzenia w zakresie sprawstwa oskarżonej, że materializowała się w tych realiach

podstawa uchylenia orzeczenia, o której mowa w art. 454 § 1 k.p.k. Innymi słowy

wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, sąd odwoławczy wskazał na zaistnienie

takich uchybień w zakresie przeprowadzonej oceny zgromadzonych w sprawie

dowodów, których istnienie skutkowało koniecznością uchylenia wyroku. Dodatkowo

podkreślić należy, że skarżący zakwestionował jedynie odmienne stanowisko sądu

odwoławczego, wskazując na brak podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego.

Samo przekonanie strony o nietrafności wyroku kasatoryjnego nie jest wystarczające

do uwzględnienia tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. postanowienie SN

z 11 stycznia 2022 r. sygn. akt II KS 30/21). Co istotne, zdaniem skarżącego, w

sprawie nie zaistniała podstawa do uchylenia wyroku sądu I instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania w postaci konieczności przeprowadzenia

przewodu w całości. W tym kontekście nadmienić należy, iż istotą możliwości

skazania w ponownym postępowaniu jest przeprowadzenie postępowania

dowodowego w całości i kompleksowa pogłębiona analiza zgromadzonych w

sprawie dowodów w sposób zgodny z dyrektywami z art. 7 k.p.k., stanowiąca

warunek sine qua non ustaleń faktycznych, spełniających kryterium z art. 2 § 2 k.p.k.

IV KS 33/26

4

Obowiązek dokonania wszechstronnej oceny dowodów spoczywa bowiem na sądzie

meriti, a jej mankamenty w postaci powierzchowności i niepełności, ocenę taką

pozostawiają poza zakresem ochrony tego przepisu. Wbrew stanowisku skarżącego

zatem, wadliwość oceny materiału dowodowego i konieczność uzupełnienia

materiału dowodowego mieści się w kategorii przesłanki ne peius, albowiem

immanentną cechą objętej dyspozycją art. 454 § 1 k.p.k. sytuacji procesowej jest

konieczność ponowienia postępowania dowodowego w całości albo niezbędnym

zakresie, tudzież jego uzupełnienie, w sposób zapewniający podjęcie merytorycznej

trafnej decyzji końcowej. Prawdą jest, że w obowiązującym obecnie modelu

postępowania odwoławczego zasadą jest merytoryczne orzekanie w postępowaniu

apelacyjnym, które doznaje ograniczenia w ściśle określonych wypadkach

wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. Jednym z tych wypadków jest zakaz określony

w art. 454 § 1 k.p.k. W przypadku wyroku uniewinniającego, co do którego zakaz ten

wyklucza odmienne orzekanie co do istoty przez sąd drugiej instancji, możliwość

wydania orzeczenia kasatoryjnego zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w

wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw

odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu

postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu

prawidłowych ustaleń faktycznych) - stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania

wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 §

1 k.p.k. Patrząc z tej perspektywy na rozstrzygnięcie kasatoryjne sądu

odwoławczego, stwierdzić trzeba, że Sąd Okręgowy spełnił ciążące na nim

obowiązki. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie daje podstaw do

twierdzenia, że przeprowadzona przez Sąd odwoławczy kontrola instancyjna była

nierzetelna.

Zaskarżonego orzeczenia nie można również uznać za przedwczesne.

Spełnienie wskazanych wcześniej wymogów kasatoryjnego orzekania nie zawsze

musi obligować sąd odwoławczy do przeprowadzania uzupełniającego

postępowania dowodowego czy też oceny materiału dowodowego i dokonania

ustaleń faktycznych w sposób właściwy dla sądu meriti. Powyższe uzależnione jest

od realiów konkretnej spraw. W tej rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy o wadliwości

rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji nie decydowały braki postępowania

dowodowego, lecz wadliwie przeprowadzona przez Sąd Okręgowy ocena

IV KS 33/26

5

zgromadzonych dowodów, co miało skutkować dokonaniem błędnych ustaleń

faktycznych.

Co się tyczy zastrzeżeń dotyczących merytorycznej trafności stanowiska sądu

odwoławczego, stwierdzić trzeba, iż pozostają one bez znaczenia dla wyniku

postępowania skargowego. Dotyczą bowiem problematyki, która nie jest właściwa

postępowaniu prowadzonemu w oparciu o przepisy rozdziału 55a Kodeksu

postępowania karnego. Sąd Najwyższy w tym postępowaniu nie jest uprawniony do

badania i merytorycznej oceny słuszności stanowiska sądu odwoławczego

w przedmiocie odpowiedzialność oskarżonego i do jego kompetencji nie należy

orzekanie co do istoty sprawy. Stąd też Sąd Najwyższy w tym postępowaniu nie jest

uprawniony, aby rozstrzygać o tym, czy dokonana przez sąd pierwszej instancji

ocena materiału dowodowego była prawidłowa, a dokonane przez ten Sąd ustalenia

faktyczne trafne czy też w tej kwestii rację należy przyznać sądowi odwoławczemu.

Nie może też rozstrzygać o trafności subsumcji dokonanych przez te sądy ustaleń

faktycznych i wskazywać kierunku merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Ocena słuszności tego stanowiska pozostaje zaś poza zakresem kontroli

dokonywanej przez Sąd Najwyższy w ramach niniejszego postępowania (zob. np.

uchwała siedmiu sędziów SN z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I KZP 13/17). Niemniej

jednak zauważyć należy, iż z oceną dowodów dokonaną przez Sąd Okręgowy

obrońca będzie mógł polemizować podczas ponowionego postępowania

pierwszoinstacyjnego, mając w polu widzenia, że przedmiotowy wyrok kasatoryjny

nie obliguje sądu meriti, który i w takim wypadku zachowuje samodzielność

jurysdykcyjną, do wydania innego orzeczenia niż to, które uzna za prawidłowe (art.

8 § 1, także art. 442 § 3 k.p.k.). Natomiast takie zapatrywanie sądu odwoławczego

obligowało ten organ do uchylenia zaskarżonego apelacją wyroku, skoro nie

wchodziło w grę wydanie wyroku skazującego w instancji odwoławczej (art. 437 § 2

zd. drugie k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.). Zastosowanie tego przepisu było – wobec

jednoznacznej wymowy wyników postępowania kontrolnego w ramach toku instancji

- obowiązkiem sądu ad quem, ukierunkowanym na wspomnianą ochronę interesu

procesowego oskarżonego.

W tej sytuacji zatem Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku nie uchybił

przepisowi art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., w związku z czym wniesioną skargę należało

oddalić (art. 539e § 2 k.p.k.). Jednocześnie Sąd Najwyższy - stosownie do treści art.

IV KS 33/26

6

539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 1 i 4 k.p.k. – orzekł w przedmiocie kosztów sądowych

postępowania skargowego.

[J.J.]

[r.g.]