Kasacja wniesiona po śmierci skazanego M. C. wraca do Sądu Apelacyjnego

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2025 r., w sprawie II AKa 218/25, Sąd

Apelacyjny w Katowicach orzekając w sprawie skazanego M. C. na podstawie art.

530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 2 k.p.k. oraz art. 527 § 1 k.p.k., odmówił przyjęcia

kasacji złożonej dnia 29 września 2025 r. przez adwokata M. P. od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 lipca 2025 r., sygn. akt II AKa 218/25, po

stwierdzeniu, iż nie uzupełniono w zakreślonym terminie braków formalnych kasacji

IV KZ 1/26

2

poprzez złożenie opłaty i pełnomocnictwa do reprezentowania skazanego w

postępowaniu kasacyjnym, a wniosek o zwolnienie skazanego od opłaty sądowej

od kasacji pozostawił bez rozpoznania.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny podniósł, że zarządzeniem

Zastępcy Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z dnia 15 października 2025 r. wezwano adw. M. P. do usunięcia w

terminie 7 dni braków formalnych kasacji poprzez uiszczenie opłaty sądowej od

kasacji w kwocie 750 złotych oraz nadesłanie pełnomocnictwa procesowego

upoważniającego do reprezentowania skazanego M. C. w postępowaniu

kasacyjnym, pod rygorem odmowy przyjęcia kasacji w oparciu o przepisy art. 530 §

2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 2 k.p.k. Odpis zarządzenia doręczono adw. M. P. w dniu

17 października 2025 r., wobec czego zakreślony, siedmiodniowy termin do

uzupełnienia braków formalnych od kasacji upływał z dniem 24 października 2025 r.

Braki nie zostały uzupełnione, pomimo że termin wynikający z zarządzenia upłynął

– z uwagi na to, że M. C. zmarł w dniu […] 2025 r., poza granicami kraju.

Zdaniem Sądu, prowadziło to do takiego skutku, że po pierwsze,

pełnomocnictwo dla adwokat M. P. wygasło z dniem 16 września 2025 r., kiedy

nastąpiła śmierć skazanego, a po drugie, sama adwokat nie uzupełniła braków

formalnych kasacji w zakreślonym siedmiodniowym terminie. Co równie istotne,

autorka kasacji nie złożyła mogących podlegać uwzględnieniu wniosków, które

pozwalałyby na uznanie jej uprawnienia do dalszego działania w sprawie. Przepisy

prawa karnego procesowego nie pozwalają na umożliwienie adw. M. P.

reprezentowania skazanego M. C. na podstawie dotychczasowego

pełnomocnictwa. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny odmówił przyjęcia kasacji

wniesionej przez nią od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 lipca

2025 r., sygn. akt II AKa 218/25, na podstawie art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 §

2 k.p.k. Niewątpliwie bowiem adw. M. P. , pomimo wezwania, nie uzupełniła w

terminie braków formalnych kasacji od w/w wyroku Sądu Apelacyjnego.

Konsekwencją zaś braku umocowania adwokata do reprezentowania skazanego w

postępowaniu po prawomocnym jego zakończeniu, było pozostawienie wniosku o

zwolnienie M. C. od opłaty sądowej od kasacji bez rozpoznania.

IV KZ 1/26

3

Na to postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 grudnia 2025 r. o

odmowie przyjęcia kasacji zażalenie złożyła obrońca skazanego. Na podstawie art.

530 § 3 k.p.k. i art. 531 § 1 k.p.k. zaskarżyła je w całości i zarzuciła:

1/ rażące naruszenie art. 6 k.p.k. w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP poprzez

odmówienie realizacji prawa do obrony w sytuacji wyjątkowej i nieprzewidzianej

wprost przez przepisy procedury karnej;

2/ błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 84 § 1 i 2 k.p.k. poprzez

przyjęcie, że obrońca nie był umocowany do wniesienia kasacji, mimo iż

upoważnienie do obrony udzielone do protokołu obejmowało także czynności po

uprawomocnieniu się orzeczenia, a brak było jakiegokolwiek zastrzeżenia co do

jego zakresu;

3/ nieuprawnione posiłkowanie się regulacjami kodeksu postępowania

cywilnego w zakresie wygaśnięcia pełnomocnictwa na skutek śmierci strony, mimo

że procedura karna zawiera własne, autonomiczne regulacje oraz przewiduje

prowadzenie postępowania także po śmierci oskarżonego/skazanego;

4/ nadmierny formalizm procesowy, pozostający w sprzeczności z zasadą

rzetelnego procesu i proporcjonalności, polegający na uznaniu braków formalnych

kasacji, mimo że ich uzupełnienie było obiektywnie niemożliwe.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia,

przyjęcie kasacji do rozpoznania i rozpoznanie wniosku o zwolnienie skazanego od

uiszczenia opłaty od kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie skarżącej zasługiwało na uwzględnienie.

Kluczowym przepisem dla oceny niniejszej sytuacji faktycznej i prawnej jest art.

529 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem, wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść

oskarżonego nie stoi na przeszkodzie wykonanie kary, zatarcie skazania, akt łaski

ani też okoliczność wyłączająca ściganie lub uzasadniająca zawieszenie

postępowania. W konsekwencji, wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść

oskarżonego czy skazanego nie stoi na przeszkodzie m.in. jego śmierć –

nastąpienie takiego faktu stoi jedynie na przeszkodzie wniesieniu i rozpoznaniu

kasacji na niekorzyść skazanego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25

lutego 2022 r., V KK 465/21, LEX nr 3404681). Omawiany przepis znajdzie

IV KZ 1/26

4

zastosowanie z tym zastrzeżeniem, że zawarty został w art. 529 k.p.k. dodatkowy

warunek, stanowiący, że pomimo zaistnienia okoliczności wyłączającej ściganie

możliwe jest „rozpoznanie kasacji na korzyść oskarżonego”, który należy odczytać

jako „uwzględnienie kasacji na korzyść oskarżonego”. Chodzi zatem przede

wszystkim o dopuszczalność wydania przez sąd kasacyjny wyroku na podstawie art.

537 § 2 in fine k.p.k., a więc uchylenia zaskarżonego wyroku i uniewinnienia

oskarżonego z uwagi na oczywistą niesłuszność skazania. W przypadku

skutecznego wniesienia kasacji na korzyść skazanego i następnie jego śmierci,

konieczne jest więc przystąpienie do jej rozpoznania. Jednak stwierdzenie po

rozpoznaniu kasacji, że jest ona niezasadna lub oczywiście bezzasadna, oznacza,

że nie zostanie ona „rozpoznana na korzyść oskarżonego” w rozumieniu art. 529

k.p.k. Wówczas sąd kasacyjny nie może oddalić kasacji, ani oddalić jej jako

oczywiście bezzasadnej, skoro z uwagi na okoliczności wskazane w art. 529 k.p.k.

może jedynie ją uwzględnić na korzyść oskarżonego. Uznając taką kasację za

oczywiście bezzasadną Sąd Najwyższy powinien umorzyć postępowanie kasacyjne.

Jednak przed wydaniem takiego orzeczenia zobowiązany jest zawsze do zbadania

kasacji pod kątem jej ewentualnego uwzględnienia na korzyść oskarżonego (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 stycznia 2026 r., V KK 518/25, LEX nr

4014752; z dnia 16 sierpnia 2023 r., I KK 458/22, LEX nr 3593201).

W konsekwencji należy więc wysnuć wniosek, że wniesienie kasacji było w

niniejszej sprawie dopuszczalne pomimo, iż śmierć skazanego nastąpiła (w dniu 16

września 2025 r.) jeszcze przed dniem wniesienia kasacji (29 września 2025 r.).

Błędne było więc ustalenie Sądu Apelacyjnego co do tego, że „O ile stosowanie

tego przepisu nie budzi wątpliwości w sytuacji, gdy w dacie składania kasacji

legitymacja obrońcy do dokonania tej czynności nie wygasła, a śmierć oskarżonego

nastąpiła już po jej przyjęciu, to wątpliwą wydaje się możliwość tożsamego

postąpienia z kasacją, w czasie składania której udzielający pełnomocnictwa

oskarżony już nie żyje, a która to sytuacja zaistniała na kanwie analizowanej

sprawy”. Zarówno dosłowna treść przepisu („wniesieniu kasacji nie stoi na

przeszkodzie”), jak i orzecznictwo Sądu Najwyższego, przeczą wykładni dokonanej

przez Sąd Apelacyjny.

IV KZ 1/26

5

Błędne było również przekonanie Sądu o konieczności dokonania opłaty za

wniesienie kasacji przez obrońcę. Ta okoliczność była również rozważana w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w jednym z orzeczeń uznał, że „Śmierć

skazanego w toku postępowania kasacyjnego, analogicznie jak w toku zwykłego

postępowania instancyjnego, prowadzi do obciążenia Skarbu Państwa kosztami

tego postępowania, niezależnie od tego, że wniesiona na jego korzyść kasacja

podlega rozpoznaniu. Norma z art. 529 k.p.k., pozwalająca rozpoznać kasację

wniesioną na korzyść skazanego mimo jego śmierci, stanowi wyjątek od reguły

nakazującej umorzyć postępowanie w takim wypadku. Stąd wolno przyjąć, że

zakres działania tej normy odnosi się wyłącznie do sfery rozstrzygania o

odpowiedzialności karnej skazanego, natomiast nie dotyczy już zagadnień

ubocznych, do jakich należy rozstrzyganie o kosztach procesu. W tej mierze

sytuacja jest analogiczna jak w wypadku umorzenia postępowania - koszty procesu

ponosi Skarb Państwa. Dotyczy to oczywiście tych składowych kosztów procesu,

które nie zostały już przez skazanego przed jego śmiercią uiszczone” (por. D.

Świecki, [w:] D. Świecki (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz

aktualizowany, LEX/el. 2025; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca

1999 r., V KKN 412/97, LEX nr 1425658).

Sąd Najwyższy wskazał trafnie, że przepisy obowiązującego kodeksu

postępowania karnego problemu tego wprost nie rozstrzygają, stąd jego

rozwiązania należy poszukiwać w pierwszej kolejności na gruncie przepisów prawa

cywilnego. Zgodnie z art. 922 § 2 k.c. nie należą do spadku po zmarłym między

innymi prawa i obowiązki ściśle związane z jego osobą. Stąd wolno przyjąć, że

koszty procesu należą do obowiązków zmarłego ściśle związanych z jego osobą i

jako takie nie należą do spadku. Staje się więc jasne, że obowiązek ich uiszczenia

wygasa z chwilą śmierci zobowiązanego. Tym samym z istoty rzeczy muszą one

obciążyć Skarb Państwa. Nie ma bowiem podmiotu zobowiązanego do ich

ponoszenia (skoro nie są nimi spadkobiercy zmarłego), przez co jakkolwiek

rozstrzygnięcie pozytywne w przedmiocie kosztów procesu polegające na ich

zasądzeniu (co musiałoby i tak prowadzić do umorzenia postępowania

wykonawczego - art. 25 § 2 k.k.w.) lub na zwolnieniu skazanego od ich ponoszenia,

nie byłoby dopuszczalne.

IV KZ 1/26

6

Jasne jest też, że nie można domagać się wniesienia tej opłaty od obrońcy,

skoro przepis stanowi wyraźnie, iż to „strona dołącza dowód uiszczenia opłaty

sądowej”. Po pierwsze, przepis art. 527 § 1 k.p.k. przewiduje obowiązek uiszczenia

opłaty od kasacji, ale aktualizuje się on dopiero z chwilą złożenia kasacji

sporządzonej przez adwokata lub radcę prawnego. Postąpieniem przedwczesnym

byłoby zatem żądanie w konkretnej sprawie uiszczenia opłaty w sytuacji, gdy

kasacja nie została jeszcze sporządzona i podpisana przez podmiot fachowy (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2013 r., II KZ 34/13, LEX nr

1375176). Nie było więc w ogóle możliwości opłacenia kasacji przez oskarżonego

przed wniesieniem samej kasacji. Po drugie zaś, stanowisko o braku takiego

obowiązku po stronie obrońcy wynika jednoznacznie z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – który stwierdził, że w razie skorzystania przez stronę z prawa do

złożenia kasacji, strona podlega wezwaniu na podstawie art. 120 § 1 k.p.k. do

usunięcia braku polegającego na niezłożeniu należytych opłat, ponieważ od niej ten

środek zaskarżenia pochodzi. Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na incydentalną

rolę w postępowaniu, obrońca wyznaczony z urzędu do czynności określonych

w art. 84 § 3 k.p.k., albo upoważniony tylko do sporządzenia i podpisania kasacji, w

razie jej wniesienia nie jest adresatem przewidzianego w art. 120 § 1 k.p.k.

wezwania do uiszczenia opłaty (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23

maja 2005 r., V KZ 14/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 57). Słusznie również skarżąca

zwróciła uwagę, że pomimo dostrzeżenia znaczenia art. 84 k.p.k. dla oceny

zakresu temporalnego działania obrońcy w postępowaniu karnym, w sposób

bezpodstawny Sąd Apelacyjny odwołał się do przepisów postępowania cywilnego,

tj. art. 96 k.p.c. Tymczasem właściwym przepisem powinien być art. 529 k.p.k.,

który uprawnia bezpośrednio obrońcę do wniesienia kasacji na korzyść, mimo

śmierci samego oskarżonego. Przeciwna wykładnia tego przepisu, prowadząca do

wniosku, że wraz ze śmiercią oskarżonego stosunek obrończy wygasa,

oznaczałaby, iż przepis ten stałby się normą połowicznie pustą, którą stosować by

mogły jedynie podmioty z art. 521 k.p.k.

Nie mogło również ulegać wątpliwości uprawnienie obrońcy do działania w

postępowaniu kasacyjnym, wynikające z zakresu udzielonego pełnomocnictwa. Jak

wskazuje skarżąca, uzyskała pełnomocnictwo do obrony do protokołu rozprawy

IV KZ 1/26

7

przed Sądem pierwszej instancji i od tego momentu była umocowana do działania

w sprawie - także na etapie kasacyjnym. Brak informacji o tym by - jak twierdził Sąd

Apelacyjny - znalazło się w tym oświadczeniu ograniczenie pełnomocnictwa „do

czasu prawomocnego zakończenia postępowania”. W protokole na k. 1105

znajduje się oświadczenie oskarżonego, że: „do protokołu udziela się adw. M. P.

pełnomocnictwa do działania w jego imieniu jako obrońcy z wyboru w niniejszej

sprawie z prawem udzielania dalszej substytucji”. Obrońca uprawdopodobniła fakt,

iż oskarżony wyraził wolę wniesienia kasacji i uzgodnił dokonanie tej czynności

procesowej ze swoim obrońcą (k. 1316).

Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone

postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do podjęcia

dalszych czynności związanych z przyjęciem kasacji obrońcy skazanego M. C. .

Dla uniknięcia nadmiernego formalizmu należało już na obecnym etapie

postępowania obciążyć Skarb Państwa opłatą od kasacji w kwocie 750 zł,

zwalniając od tego obowiązku wnoszącego skargę nadzwyczajną.

[J.J.]

[a.ł]